Tuesday, March 23, 2021

 

Nhớ về một Nhơn sĩ Miền Nam

 Cố Tổng Thống Trần Văn Hương


Cụ Trần Văn Hương sinh năm 1902 tại làng Long Châu, quận Châu Thành (nay là thành phố Vĩnh Long), tỉnh Vĩnh Long trong một gia đình nghèo. Nhờ học giỏi và được sự hy sinh của gia đình, cậu học sinh Trần Văn Hương được ra Hà Nội học trường Cao đẳng Sư phạm... Sau khi tốt nghiệp, ông giáo Trần Văn Hương được bổ về dạy tại trường Collège Le Myre De Villers tại Mỹ Tho, cũng là ngôi trường cũ mà ông đã theo học mấy năm trước. Thời gian 1943-1945, Cụ Hương là giáo sư dạy môn văn chương và luận lý tại trường này. Cụ là một thầy giáo đã từng đào tạo nhiều học trò nổi tiếng (tướng Dương Văn Minh, tổng thống cuối cùng của Việt Nam Cộng hòa, cũng tự nhận là một học trò của ông) và từng giữ chức vụ Đốc học Tây Ninh.

Cụ Trần Văn Hương mất ngày 27 tháng 1 năm 1982 tại Sài Gòn, nhằm ngày mùng 3 Tết. Cụ mất đi để lại cho chúng ta nhiều tiếc nuối. Hôm nay nhân ngày lễ tưởng niệm Cụ, tôi xin chia xẻ vài suy nghĩ về Cụ.


Khi "Cách mạng tháng Tám 1945" nổ ra, Cụ tham gia chánh quyền Việt Minh với tư cách nhơn sĩ tự do. Khi Pháp tái chiếm Đông Dương, Cụ được cử giữ chức Chủ tịch Ủy ban Hành chánh Kháng chiến tỉnh Tây Ninh. Tuy nhiên, năm 1946, do Cụ biết lực lượng Việt Minh là Cộng sản quy chụp cho nhiều trí thức là Việt gian rồi đem thủ tiêu nên Cụ bỏ về quê sống ẩn dật và tuyên bố bất hợp tác với cả chánh quyền Việt Minh lẫn Pháp và Cộng hòa tự trị Nam Kỳ, sau này là Quốc gia Việt Nam. 

Xét về sự nghiệp chánh trị, Cụ Trần văn Hương đã hai lần được mời và bổ nhiệm đảm trách chức vụ Ðô Trưởng Sài Gòn, chức vụ đứng đầu quán xuyến điều hành bộ máy hành chánh thủ đô Việt Nam Cộng Hòa, bảo tồn bộ mặt của thể chế Cộng hòa ở miền Nam đang trong giai đoạn củng cố xây dựng và phát triển với những khó khăn chồng chất về mọi mặt:

·        Lần đầu vào năm 1955 sau khi Hiệp định Genève chia hai đất nước Việt Nam được ký kết, do cố Thủ Tướng Ngô Ðình Diệm;

·       Lần thứ hai, sau khi chánh quyền Ngô Ðình Diệm bị lật đổ vào năm 1963, Cụ Trần Văn Hương lại được bổ nhiệm làm Ðô Trưởng Sài Gòn.

 

Và hai lần được mời làm Thủ tướng và một lần Phó Tổng Thống:

·        Lần đầu vào Tháng 11 năm 1964, cụ được Quốc Trưởng Phan Khắc Sửu bổ nhiệm làm Thủ Tướng Chánh Phủ (1964-1065) và lập nội các, giữa lúc tình hình chánh trị vô cùng căng thẳng.

·       Lần thứ hai vào năm 1968, trước tình hình chánh trị, quân sự, kinh tế suy sụp trầm trọng cụ nhận lời Tổng thống Thiệu ra làm Thủ tướng lần thứ hai (1968 -1969). 

Lần chấp chánh thứ ba của Cụ là Phó Thổng Thống Việt Nam Cộng Hòa (1971 -1975).

Trong bối cảnh chánh trị miền Nam, Cụ đã lần lượt dấn thân vào sinh hoạt chánh trị đại chúng với danh nghĩa là một nhơn sĩ miền Nam do nhu cầu của đất nước; và lần nào Cụ cũng giúp cho tình thế vượt qua những khó khăn. Ðến phút cuối, khi bị áp lực phải chuyển giao quyền hành cho những kẻ mà cụ biết là "chẳng làm được gì", Cụ cũng thực hiện nó trong tinh thần Hiến định, tức chuyển giao theo "ý dân", qua các Dân Biểu và Nghị sĩ, trong phiên họp lưỡng viện Quốc Hội.

Với tôi, Cụ là mẫu người có phong cách của một nhơn sĩ miền Nam xem thường mọi thiếu thốn và ràng buộc vật chất trong khi dấn thân phục vụ đất nước. Lúc nào Cụ cũng giữ vững tinh thần, ngay cả trong lao tù, Cụ coi mọi chuyện đều "vô thường", qua câu thơ bất hủ để đời ghi trong tập thơ "Lao trung lãnh vận" khiến ai đọc lên cũng cảm phục "ông già" trong cảnh tù đày.

Ðó là: "Ngồi buồn gải háng, dái lăn tăn". (một số bạn bè nói bản chánh của câu trên là "ngồi rù"...). Những người yêu thơ lãng mạn có thể không thích câu thơ nặng tính nhân sinh này, nhưng những người từng trải qua cảnh tù đày đều thấy ở đó cái khí khái xem thường nghịch cảnh lao tù của tác giả.

Tính can trường về nhân cách của con người miền Nam của Cụ Trần Văn Hương còn được biểu lộ qua sự kiên quyết dấn thân, không bỏ cuộc, mà trái lại, vẫn chấp nhận trách vụ được giao phó do nhu cầu của tình hình đất nước và thường hoàn thành trách vụ. Còn nhớ, trong cuộc hành quân Hạ Lào Lam Sơn 719, Cụ đã bất chấp thế lực của quân đội Mỹ, và sự hiểm nguy của bản thân, mở cuộc họp báo quốc tế, tố cáo thái độ bội ước và bỏ rơi chiến hữu Việt Nam Cộng Hòa của quân đội Mỹ, khiến Chánh phủ Mỹ lúc đó phải lập tức ra lịnh cho các đơn vị Mỹ hành quân phải tiếp tục kế hoạch, và xin lỗi về việc này. Dịp này Cụ đã hãnh diện nhận lãnh tước vị 'Hạ sĩ danh dự' của binh chủng Nhảy Dù, ghi đậm lời tri ơn sâu xa của binh chủng này dành cho Cụ.

Trong tư cách là một nhà giáo, vào năm 1974, cụ có ước nguyền là cố gắng xây dựng Ðại học Long Hồ tại Vĩnh Long. Nhiều giáo sư gốc gác địa phương được mời phụ trách chức vị Viện trưởng như GS Nguyễn Văn Trường, GS Trần Kim Nở nhưng việc không thành vì những biến động thời cuộc dồn dập trong giai đoạn nầy.

Một biến cố sau cùng của con đường "hoạn lộ" của Cụ theo lời kể của một cựu quân nhân thân cận với chức vụ Tổng Thống Việt Nam Cộng Hòa kể từ ngày 21-4-1975:"Là một quân nhân, vào những ngày cuối cùng của miền Nam, tôi được cái may mắn gần gũi với cụ Hương, nhất là những lúc dầu sôi lửa bỏng khi thủ đô Saigon đang bị cộng quân vây hãm. Tình hình thật là cấp bách sau khi Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu từ chức vào ngày 21-4-75, bàn giao chức vụ Tổng Thống cho cụ Trần Văn Hương theo hiến pháp.

Ông đã nhận lấy chức vụ đứng đầu một đất nước trong hoàn cảnh thật là khó khăn. Một mặt, dưới sức ép thật nặng nề từ người bạn đồng minh Hoa Kỳ muốn sớm rút chân ra khỏi Việt Nam, mặt khác, về phía địch, cộng sản Bắc Việt biết rõ sự suy yếu hoàn toàn của chánh quyền miền Nam dưới sự bỏ rơi của Mỹ nên càng gia tăng áp lực, đưa quân uy hiếp thủ đô Saigon. Thêm vào đó, thành phần thân cộng có mặt trong guồng máy miền Nam, cũng luôn tạo áp lực để đòi hỏi lật đổ chánh quyền miền Nam bằng sự thay thế một chánh quyền do cộng sản kiểm soát.

Trong thời gian bảy ngày sau khi bàn giao với tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, cuối cùng Cụ Trần Văn Hương phải chấp nhận việc bàn giao cho tướng Dương Văn Mình theo diễn tiến như sau:

·       Ngày 21-4-75 tổng thống Nguyễn Văn Thiệu từ chức, Cụ Trần Văn Hương nhận lãnh chức vụ Tổng thống Việt Nam Cộng Hòa.

·       Ngày 26-4-75 đại sứ Martin yết kiến và thông báo cho Cụ Hương về áp lực cộng sản Bắc Việt và khả năng của cộng quân tấn công vào Saigon.

·       Ngày 27-4-75 quốc hội VNCH họp và biểu quyết việc trao quyền lại cho Tướng Dương Văn Minh.

·       Ngày 28-4-75 vào lúc 5:00 chiều, Cụ Trần Văn Hương trao quyền lại cho tướng Dương Văn Minh theo quyết định của quốc hội.

Trong bài diễn văn, Tổng thống Trần Văn Hương đọc trước quốc hội ngày 26-4-75, chúng ta thấy rõ ràng Cụ Trần Văn Hương không thoát khỏi áp lực quá mạnh, một của người bạn đồng minh Hoa Kỳ, và môt áp lực về phía cộng sản Bắc Việt mà tướng lưu vong Dương Văn Minh được xắp xếp như là một con cờ chính trị để làm nhiệm vụ xóa chính quyền Việt Nam Cộng Hòa.

Chúng ta hãy nhớ lại những gì Cụ Hương đã phát biểu có tính cách lịch sử trong bài diễn văn tại quốc hội dưới sự hiện diện của đầy đủ dân biểu và thượng nghị sĩ. Cụ Hương đã cho biết rằng Cụ “chỉ muốn chỉ định Đại tướng Dương Văn Minh trong vai trò thủ tướng, nhưng tướng Dương Văn Minh vẫn khăng khăng đòi Cụ Hương phải trao quyền để cho tướng Dương Văn Minh nói chuyện với phía bên kia".

 

Ba Nhân cách LỚN của Cụ Trần Văn Hương

1 - Ngày 29 tháng 4 năm 1975, Đại sứ Hoa Kỳ, ông Martin đến tư dinh đường Công Lý với một tham vụ sứ quán nói tiếng Pháp. Đại khái Đại sứ Martin nói:

“Thưa Tổng Thống, tình trạng hiện nay rất nguy hiểm. Nhơn danh chính phủ Hoa Kỳ, chúng tôi đến mời Tổng Thống rời khỏi nước, đi đến bất cứ xứ nào, ngày giờ nào với phương tiện nào mà Tổng Thống muốn. Chính phủ chúng tôi cam kết bảo đảm cho Ngài một đời sống xứng đáng với cương vị Tổng Thống cho đến ngày TT "trăm tuổi già"”.

Tổng Thống Trần Văn Hương mĩm cười trả lời:

-       “Thưa Ngài Đại sứ, tôi biết tình trạng hiện nay rất là nguy hiểm. Đã đến đỗi như vậy, Hoa Kỳ cũng có phần trách nhiệm trong đó. Nay ông đại sứ đến mời tôi ly hương, tôi rất cám ơn Ông Đại sứ. Nhưng tôi đã suy nghĩ và quyết định dứt khoát ở lại nước tôi. Tôi cũng dư biết Cộng Sản vào được Saigon, bao nhiêu đau khổ nhục nhã sẽ trút xuống đầu dân chúng miền Nam. Tôi là người lãnh đạo đứng hàng đầu của họ, tôi tình nguyện ở lại để chia xẻ với họ một phần nào niềm đau đớn tủi nhục, nổi thống khổ của người dân mất nước. Cám ơn ông Đại sứ đã đến viếng tôi”.

Khi nghe câu "Les États-Unis ont aussi leur part de responsabilités (Hoa Kỳ cũng có phần trách nhiệm trong đó), đại sứ Martin giựt mình nhìn trân trân Cụ Trần Văn Hương. Năm 1980, Cụ Hương thuật lại với tôi: Dứt câu chuyện, "on se sépare sans même se serrer la main" (GS Nguyễn Ngọc An. Cụ Trần Văn Hương, đăng trên Thời Luận không rõ ngày)

2 - Vào năm 1978, khi Việt cộng trả lại "quyền công dân" cho Ông Dương Văn Minh, các anh em đang bị tù "học tập cải tạo" đều bị đi xem hình ảnh và phim chiếu lại cảnh cựu "Tổng Thống" Dương Văn Minh đang "hồ hỡi phấn khởi" đi bầu quốc hội "đảng cử dân bầu" của cộng sản.

Cụ Trần Văn Hương cũng được cộng sản trả lại "quyền công dân" nhưng Cụ đã từ chối. Cựu Tổng Thống Việt Nam Cộng Hòa Trần Văn Hương đã gửi bức thư sau đây đến các cấp lãnh đạo chính quyền cộng sản: "…hiện nay vẫn còn có mấy trăm ngàn nhơn viên chế độ cũ, cả văn lẫn võ, từ Phó Thủ Tướng, Tổng Bộ Trưởng, các Tướng Lãnh, Quân Nhân Công Chức các cấp các Chính Trị Gia, các vị Lãnh Đạo Tôn Giáo, Đảng Phái đang bị tập trung cải tạo, rĩ tai thì ngắn hạn mà cho đến nay vẫn chưa thấy được được về. Tôi là người đứng đầu hàng lãnh đạo Chánh Phủ Việt Nam Cộng Hòa, xin lãnh hết trách nhiệm một mình. Tôi xin chính phủ mới thả họ về hết vì họ là những người chỉ biết thừa hành mạng lệnh cấp trên, họ không có tội gì cả. Tôi xin chính phủ mới tha họ về sum họp với vợ con, còn lo làm ăn xây dựng đất nước. Chừng nào những người tập trung cải tạo được về hết, chừng nào họ nhận được đầy đủ quyền công dân, chừng đó tôi sẽ là người cuối cùng, sau họ, nhận quyền công dân cho cá nhân tôi." 

3 - Sau cùng, trong hoàn cảnh cơ cực của thời đất nước bị đô hộ bởi Miền Bắc Xã hội Chủ nghĩa, các Ðại sứ của các nước Pháp, Úc cho người đến thăm Cụ và cho biết họ có thể can thiệp với Cộng sản cho Cụ ra khỏi nước với lý do đi trị bịnh, nhưng cụ tiếp tục từ chối, cương quyết ở lại chia sẻ cùng dân quân Miền Nam sự tủi nhục và nghèo đói dưới gông cùm Cộng sản. 

Xin nghiêng mình trước tiết tháo của một nhơn sĩ miền Nam Việt Nam!

Khi Cụ qua đời, đám tang được tổ chức tại nhà do chánh phủ Việt Nam Cộng Hòa cấp trước kia trong hẽm 210 đường Phan Thanh Giản, bên cạnh trường Marie Curie.

Có một sự kiện thú vị cũng cần nên kể ra nơi đây là anh con trai trưởng của Cụ là Trần Văn Dõi đi ra phường để xin phép mua một cái hòm quốc doanh, nhưng người tài xế trung thành của Cụ chận ngang, và anh nầy chạy vào Chợ Lớn mua một cổ quan tài gỗ với giá 10.000 Ðồng (tiền Việt cộng bấy giờ). Anh Tàu nghe nói là mua cho Tổng thống Việt Nam Cộng Hòa nên bớt xuống còn 5.000 Đồng mà thôi. 

Một trong những ước nguyền của Cụ là khi chết được chôn ở Nghĩa trang Quân Ðội với lễ nghi quân cách của một binh nhì; nhưng việc nầy cũng không thành. Tuy nhiên một an ủi cho Cụ là được hỏa táng tại Lò thiêu Thủ Ðức, xéo bên cạnh bức tượng Tiếc Thương, trước sự hiện diện đông đủ của học trò cùng hầu hết thân hào nhân sĩ miền Nam không quản ngại mạng lưới công an chằng chịt chung quanh lò thiêu. 

Hôm nay, nhân ngày giỗ Cụ Trần Văn Hương, cúi xin dâng nén hương lòng tưởng niệm một người con Việt chân chánh miền Nam với niềm tin chắc chắn rằng Tuổi trẻ miền Nam sẽ tiếp nối bước đường Cụ đi và chắc chắn sẽ thành công trong công cuộc dành lại quê hương từ tay bạo quyền Cộng sản. 

Thành kính xin Cụ phò hộ cho Tuổi Trẻ Việt Nam trong công cuộc dành lại Quê Hương.

Mai Thanh Truyết

Người con Việt miền Nam

Tết Đinh Dậu – 2017

 

Phụ chú:

Thơ cố Tổng Thống Trần Văn Hương:

"Thân quèn xin gởi cùng sông núi

Xương mục chờ tiêu với cỏ cây"

 

"Xét thời trời còn lắm nỗi gian nguy

Ngẫm lại thêm buồn cho hậu thế;

Phù vận nước được vài phân ổn định,

May ra bớt thẹn với tiền nhơn"

 Và câu dịch của Ngài càng thấm thía cho thân phận lưu vong khi nghe mưa về nơi đấtkhách: Cố hương qui mộng tam canh vũ - Lữ xá hoài ngâm tứ bích trùng

Ba canh mưa phủ mơ vườn cũ

Bốn vách trùng ngâm tủi xứ người!

 

 










 


Sunday, March 21, 2021

 

Hủy Diệt Trái Đất Là Một Tội Ác

Theo định nghĩa, từ ngữ “Ecocide” (/ˈēkōˌsīd,ˈekōˌsīd/) là hủy hoại môi trường tự nhiên do hành động cố ý hoặc cẩu thả của con người. Ecocide được hình sự hóa hoạt động của con người vi phạm các nguyên tắc công bằng và cân bằng môi trường, như gây tổn hại hoặc phá hủy đáng kể các hệ sinh thái hoặc bằng cách gây hại cho môi trường.

Ecocide - nghĩa đen có nghĩa là “giết chết môi trường” - là một ý tưởng có vẻ là một ý tưởng rất tiến bộ và các nhà vận động đều tuyên bố và yêu cầu trừng phạt những người  phá hủy môi trường thế giới tự nhiên.

1-    Lịch sử của phong trào Ecocide

Thuật ngữ ecocide lần đầu tiên xuất hiện trong ý thức công chúng vào năm 1972, khi Olof Palme, thủ tướng Thụy Điển, xử dụng thuật ngữ này tại một hội nghị về môi trường của LHQ ở Stockholm để mô tả những thiệt hại về môi trường do Chiến tranh Việt Nam gây ra. Tại hội nghị, một công ước về các chất hủy diệt môi trường đã được đề xuất nhưng không bao giờ được thông qua.

Ý tưởng này lại nổi lên vào những năm 1990 khi International Criminal Court – ICC - Tòa án Hình sự Quốc tế thường trực đầu tiên được thành lập trên thế giới. Với tư cách là tòa án cuối cùng, ICC được thành lập không phải để thay thế các tòa án quốc gia mà nhằm bổ túc cho các tòa án đó, tạo ra một tòa án toàn cầu sẽ xét xử những tội ác nghiêm trọng nhất mà cộng đồng quốc tế quan tâm. Khi các luật sư họp nhau vào năm 1998 để soạn thảo Quy chế Rome, văn bản thành lập của ICC, đã có một đạo luật được đưa vào quy định tội phạm hủy hoại môi trường.

Nhưng luật không bao giờ ra đời. Philippe Sands, người đã tham gia soạn thảo phần mở đầu của Quy chế Rome vào năm 1998. Điều này bắt đầu thay đổi vào năm 2017 khi Polly Higgins, một luật sư người Anh, khởi động chiến dịch Stop Ecocide cùng với nhà hoạt động môi trường Jojo Mehta Higgins, người đã bán ngôi nhà của mình vào năm 2010 để gây quỹ chống lại sự tàn phá môi trường, đã viết một cuốn sách rất có ảnh hưởng tên Eradicating Ecocide, một tài liệu bao gồm những điều luật đề nghị cho các cuộc tranh luận pháp lý trong các vụ kiện tụng sau nầy…

Sau ba năm và liên tục cho đến nay, một Hội đồng chuyên gia gồm các luật sư hình sự quốc tế đang soạn thảo một định nghĩa về ecocide. Mehta nói trong vui mừng: “Sáu tháng trước, chúng tôi chưa bao giờ tin rằng mình đang ở đâu bây giờ”.

Những người ủng hộ môi trường tin rằng một “ Bộ luật diệt trừ sinh thái” tại ICC sẽ mang tính đột phá. Mặc dù một số nước có luật quốc gia riêng về tác hại môi trường, nhưng không có luật hình sự quốc tế nào quy định rõ ràng các hình phạt đối với các cá nhân chịu trách nhiệm về việc hủy hoại môi trường. Nếu được thông qua, các chuyên gia cho rằng có ba lĩnh vực chính mà bộ luật hủy diệt môi trường sẽ tạo ra sự khác biệt:

·       Đầu tiên là tác động mang tính biểu tượng của việc ICC nâng mức độ tàn phá môi trường lên ngang với tội ác diệt chủng. Mehta lập luận rằng nỗi sợ bị dán nhãn là tội phạm diệt chủng sinh thái có thể tạo ra động lực cho các nhà lãnh đạo hành xử có trách nhiệm hơn;

·       Lãnh vực thứ hai mà luật này có thể tạo ra sự khác biệt là bằng cách thiết lập một tiền lệ pháp lý, tạo ra một hiệu ứng tổng hợp trong đó luật quốc tế có thể thúc đẩy những thay đổi trong luật hình sự quốc gia, khi các quốc gia tìm cách báo hiệu cam kết môi trường của họ với những người khác. Luật ICC đã ảnh hưởng đến các chính sách quốc gia trước đây: một số quốc gia, bao gồm cả Đức và Hà Lan, đã áp dụng luật quốc gia hình sự hóa các tội ác của ICC;

·       Cách thứ ba mà bộ luật hủy diệt môi trường và hệ sinh thái có thể hữu ích là truy tố các tội phạm về môi trường nằm ngoài khu vực tài phán quốc gia. Điều này đặc biệt hữu ích ở các quốc gia nghèo hơn, nơi các rào cản pháp lý gây khó khăn cho việc quy trách nhiệm cho các công ty nước ngoài. Bassey nói, một bộ luật trên sẽ tạo ra một đấu trường trong đó các cộng đồng bị thiệt thòi ở các quốc gia như Nigeria có tiếng nói chống lại các tác nhân gây ô nhiễm, quyền lực. Ông nói: “Hầu hết sự tàn phá hệ sinh thái này đang xảy ra ở những cộng đồng không có tiếng nói.

 

Tuy nhiên, những đề nghị hợp tình hợp lý trên vẫn còn một chặng đường dài phía trước. Mặc dù các luật sư dự kiến ​​sẽ hoàn thành dự thảo luật vào cuối mùa xuân năm 2020, nhưng thực tế cho thấy, sẽ mất ít nhất 3 đến 5 năm trước khi luật có thể được thông qua. Soạn thảo luật chỉ là bước đầu tiên trong nhiều bước:

·       1- Một quốc gia thành viên cần xuất trình điều luật của mỗi nước với ICC;

·       2- Tại thời điểm đó, 50% quốc gia trong ICC cần phải thông qua;

·       3- Các quốc gia sau đó sẽ cần phải triệu tập lần nữa để tranh luận sau cùng về định nghĩa chính xác của luật;

·       4- Và sau cùng, Luật được chính thức thông qua và phê chuẩn.

Nhưng nếu được thông qua, một đạo luật về chất hủy diệt môi trường và hệ sinh thái sẽ là một bộ luật duy nhất trong lịch sử của ICC, không chỉ vì nó sẽ bảo vệ mà còn vì những người mà nó có thể theo đuổi để truy tố những vi phạm dù là người đứng đầu các quốc gia và tập đoàn gây ô nhiễm lớn. Đây chính là mục đích mà ICC muốn nhắm đến những trung tâm quyền lực hầu như bất khả xâm phạm cho đến ngày hôm nay.

2-    Những gì được coi là tác nhân hủy diệt sinh thái?

Bassey tự tin rằng nhiều hành vi vi phạm môi trường tồi tệ nhất trên thế giới - chẳng hạn như việc Chevron gây ô nhiễm ở vùng Amazon của Ecuador vào những năm 1990 có thể đã được ngăn chặn nếu có luật diệt trừ sinh thái. Ông nói: “Nếu chúng ta có luật hủy diệt sinh thái, thì không ai cho phép điều này tiếp diễn. Về lý thuyết, điều đó có thể đúng. Nhưng trên thực tế, phần lớn phụ thuộc vào cách định nghĩa về các thuật ngữ khác nhau.

Sands, đồng chủ tịch của ban soạn thảo luật, lo ngại rằng luật cho những gì được coi là "tác nhân hủy diệt sinh thái" có thể được đặt quá cao. Kết quả là hầu hết các phiên tòa xét xử tội ác diệt chủng do ICC xét xử đều không kết thúc với một bản án có tội vì nghĩa vụ chứng minh quá cao. Sands lo lắng rằng sai lầm tương tự có thể xảy ra với định nghĩa về hủy diệt sinh thái! Ông nói: “Sẽ không bao giờ có thể chứng minh rằng ai đó có ý định phá hủy môi trường trên quy mô lớn. "Nếu chúng tôi đặt mức này quá cao, chúng tôi sẽ không bắt được bất kỳ ai."

Mặt khác, nếu mức này được đặt quá thấp - nếu luật về các chất hủy diệt sinh thái bao gồm quá nhiều để được phân loại nhằm đưa đến kết luận là hành vi bị cáo buộc là hủy hoại môi trường và có liên quan đến quá nhiều người và nhóm người, hoặc tổ chức.  Đây là việc là hết sức nhạy cảm vì mỗi khi đi đến kết luận về một hóa chất “diệt chủng” nào, nó có thể làm mất đi sự ủng hộ của các tác nhân liên quan đến như chính phủ hay các tập đoàn liên quốc gia v.v…

Vì vậy, các luật sư soạn thảo định nghĩa không muốn đưa ra ý kiến của họ về điều gì, cụ thể là “mức thấp” “mức cao” sẽ như thế nào vì lo ngại rằng làm như vậy sẽ có nguy cơ gây rủi ro cho khả năng vận động cho một đạo luật mạnh mẽ hơn.

Sau cùng, các luật sư làm việc về luật Ecocide nhận thức sâu sắc về những hạn chế này. Sands nói: “Đừng có nhìn chằm chằm vào các khuôn khổ pháp lý quốc tế của chúng tôi ở cấp độ quốc tế. Hãy thực tế." Ông nói, việc nắm bắt các thủ phạm hủy hoại môi trường để giải trình, cuối cùng rồi cũng phải được thực hiện ở cấp quốc gia. Tuy nhiên, luật hình sự quốc tế có thể là một công cụ xúc tác suy nghĩ và giúp thiết lập tiền lệ. Mặc dù chỉ có bốn người bị kết án tại ICC kể từ khi tổ chức này bắt đầu xét xử các vụ án từ năm 2002 cho đến nay, sự ra đời của luật ICC đã ảnh hưởng đến chính sách quốc gia thông qua các chuẩn mực và tiền lệ mà ICC đã giúp tạo ra. Những người ủng hộ ecocide tin rằng luật có thể làm thêm điều gì đó tương tự trong tương lai.

Cuối cùng, nhà hoạt động môi trường Mehta kết luận: “Chúng tôi biết một bộ luật sẽ không thay đổi mọi thứ. Nhưng nếu không có những thứ như thế này, thật khó để biết các mục tiêu về môi trường này sẽ được đáp ứng như thế nào.”

3-    Quyển sách Eradicating Ecocide ra đời

Pauline Helène "Polly" Higgins sinh ngày 4 tháng 7 năm 1968, và mất ngày 21 tháng 4 năm 2019. là một luật sư, tác giả và nhà vận động hành lang môi trường người Scotland, được Jonathan Watts mô tả trong cáo phó của cô ấy trên tờ The Guardian là, "một trong những nhân vật truyền cảm hứng nhất trong chuyển động xanh”. Cô đã rời bỏ sự nghiệp luật sư của mình để tập trung vào vận động bảo vệ môi trường, và không thành công trong việc vận động Ủy ban Luật LHQ công nhận Ecocide là một tội phạm quốc tế cho đến nay. Higgins đã viết ba cuốn sách, bao gồm Eradicating Ecocide, và bắt đầu nhóm Những người bảo vệ Trái đất qua cuốn Earth is Our Business” để gây quỹ hỗ trợ chính nghĩa.

Higgins được sinh trưởng và thiếu thời ở Blanefield ngay phía nam của Highland Boundary Fault dưới chân đồi Campsie ở Scotland. Cha cô là một nhà khí tượng học trong Chiến tranh thế giới thứ hai và mẹ cô là một nghệ sĩ. Sự cam kết của gia đình đối với các vấn đề về khí hậu xanh đã ảnh hưởng đến những năm đầu của cô. Sau khi theo học trường Dòng Tên Glasgow St Aloysius 'College (1986), cô đã hoàn thành bằng cấp đại học đầu tiên của mình tại Đại học Aberdeen (1990) và cũng đã nhận được Bằng Tốt nghiệp Hạng Nhất ở Đại học Utrecht và bằng Sau Đại học ở Đại học Glasgow (1991).

Trong những năm đại học, cô đã cộng tác với Friedensreich Hundertwasser, một nghệ sĩ và nhà hoạt động môi trường đến từ Áo. Sau đó, họ đến Vienna, nơi cô bị ảnh hưởng bởi phong trào sinh thái châu Âu. Năm 2013, cô lấy bằng Tiến sĩ Honoris Causa từ Trường Kinh doanh Lausanne, Thụy Sĩ.

Năm 2006,  Polly Higgins quyết định bắt đầu một kế hoạch nhằm thay đổi một vấn đề dai dẳng của ICC về “ecocide” trong luật quốc tế, cho ra mắt cuốn sách “Eradicating Ecocide” - Chấm dứt hủy hoại sinh thái, vận động ủy ban luật của LHQ, tổ chức các phiên tòa giả và thành lập một quỹ ủy thác cho “Những người bảo vệ Trái đất” – Earth Protectors. Mặc dù luật vẫn chưa được công nhận, sức ép càng tăng lên do cuộc khủng hoảng khí hậu đang diễn ra và ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy các công ty lớn đã vận động chống lại các chính sách có thể bảo vệ con người khỏi ô nhiễm và các tác hại môi trường khác.

Sách cung cấp một cái nhìn tổng thể và toàn diện về những gì cần phải làm để ngăn chặn Ecocide. Đây là cuốn sách cung cấp một khuôn mẫu về việc thiết lập các điều luật áp dụng cho các quốc gia thực hiện, áp dụng như nhau cho các cộng đồng nhỏ hơn hoặc các vùng lục địa có điềi kiện thổ nhưỡng và địa lý khác nhau.

Năm 2017, luật sư Higgins phát động chiến dịch mang tên “Stop Ecocide”, khiến cả thế giới chú ý và càng thêm thúc đẩy việc hoàn tất các điều luật về tôi hủy diệt mội trường của ICC. Đức Giáo hoàng Francis đã công khai gọi hủy hoại môi trường là tội ác.

4-    Chúng ta thấy gì?

 

Thấy rất rõ là “hủy diệt” Trái đất là một tội ác. Nó cần được truy tố.

Một công cụ pháp lý như vậy có thể là một công cụ mạnh mẽ cho các nhà bảo tồn, các nhà hoạt động chống lại sự thay đổi khí hậu đang cố gắng ngăn chặn ô nhiễm không khí và nguồn nước, và những hệ lụy. Nhưng cho đến hôm nay, các đề nghị trước đó về những điều trên được đưa vào quy chế Rome về tội ác quốc tế chống lại loài người nhưng đã bị bãi bỏ vào năm 1996.

Mười năm ba trước Higgins bắt đầu hồi sinh ý tưởng tuyệt vời qua cuốn sách “Eradicating Ecocide”. Cô vận động Ủy ban Luật của LHQ, tổ chức các phiên tòa giả (mock trials) và thành lập một quỹ ủy thác cho “những người bảo vệ Trái đất”. Mặc dù luật vẫn chưa được công nhận, nhưng đây cũng là một tiếng vang lớn, đánh động tâm lý của những người làm luật ở ICC.

Tiếp theo đó, Cô cho ra đời cuốn sách “Earth is Our Business” Ủng hộ một hình thức lãnh đạo mới đặt sức khỏe và hạnh phúc của con người và hành tinh lên hàng đầu, cuốn sách này nhằm khởi xướng luật “Trái đất mới, một khuôn khổ cho phát triển bền vững và quản lý môi trường quốc tế”. Vì Cô lập luận rằng hành tinh không phải là nơi bảo tồn độc quyền của các giám đốc điều hành của các tập đoàn hàng đầu thế giới. Quyển sách còn minh họa cách luật pháp có thể làm chất xúc tác trong việc thay đổi thái độ xem thường Trái đất như một thứ được sở hữu và buôn bán vì lợi nhuận của một nhóm qyền lợi.

Chính vì những lý do trên, đứng trước nguy cơ hủy diệt trái đất hiện tại, Pauline Helène "Polly" Higgins xứng đáng được giải Nobel Hòa Bình vì thực sự tranh đấu cho công cuộc bảo vệ môi trường tránh hiễm hoạ thế giới bị hủy diệt cũng như tạo ra một tiền đề cho ICC thiết lập những điều luật về tội diệt chủng do sự hủy diệt môi trường.

Và Giải Nobel Hòa Bình cấp cho Cô lần nầy sẽ lấy lại uy tín và uy thế của Ủy ban Chấm giài sau khi phân phát cho Cựu PTT Al Gore, một người chì “sách valise đi đây đi đó quan sát và viết quyển sách An Inconvenient Truth năm 2006”, và cho Cựu TT Obama khi vừa “chập chững làm nhiệm vụ Tổng thống trong năm đầu tiên, và sau hai năm chưa thông thạo “nghề” Thượng nghị sĩ”, năm 2009!

Mai Thanh Truyết

Hội Bảo vệ Môi trường Việt Nam

Vào Xuân - 2021