Chương
trình Chuyện đời Thưởng trên Radio Dallas VVA 1600AM
Do Liên
Bích thực hiện ngày 11/11/2-26
Khoảng
cách giữa các thế hệ - Trao niềm tin
cho thế hệ trẻ
Liên Bích 1: TS
Alex Thái, Research Assistant Professor ở Đại học Texas Tech, Lubbock, TX, là một
trong những đồng chủ tọa cho hai ngày hội thảo 11-12/4/2025 về Việt Nam hàng
năm với đề tài “50 năm sau cuộc chiến ở Việt Nam”. TS MTTcũng có một bài tham
luận về việc “Đưa Trung Cộng ra Tòa án Quốc tế - ICC trong vấn đề sông Mekong”.
Năm nay, 2026, cuộc hội thảo hằng năm đã được dời về Hà Nội. Bài tham luận của
TS Alex nói về … khoảng cách giữa các thế hệ và trao niềm tin cho thế hệ trẻ,
đã bị Ban tổ chức từ chối, và không được trình bày…Xin anh MTT trình bày cho
thính giả của Đài VVA biết thêm chi tiết về sự kiện nầy.
MTT1: Thưa Cô LB, sở
dĩ chương trình có đề tài hôm nay là “Trao niềm tin cho tuổi trẻ” vì lý do sau
đây. Cô LB còn nhớ trong kỳ hội thoại cách đây hơn một tháng, sau khi chúng ta
trao đổi với nhau về “cộng đồng Việt trên đất Mỹ”, một vài thích giả có liên lạc
với tôi yêu cầu đào sâu thêm về tình trạng giới trẻ Việt, về mới liên hệ giữa
các thế hệ trẻ - già như thế nào? Vì vậy mới có đề tài hôm nay, thưa Cô. Trở lại
câu hỏi của cô LB, xin thưa. Toi vừa đọc một bài viết của tác giả
Alex Thái dưới tựa đề: “VÌ SAO TÔI ĐẶT NIỀM TIN VÀO THẾ HỆ TRẺ:
CAN ĐẢM ĐẶT CÂU HỎI, LẮNG NGHE VÀ THẤU HIỂU”, tôi
chợt nảy sinh nhiều suy nghĩ về vấn đề trên. Vì sao? Vì tác giả bài viết là một
người trẻ, tuổi trong khoảng thập niên 40, viết những suy nghĩ về tuổi trẻ hơn ở
VN, chiếm trên 60% tỷ lệ dân số ở Việt Nam. Từ đó gợi hứng cho một ông già 84
viết về … khoảng cách giữa các thế hệ Việt … nhìn về quê hương.
Qua Alex Thái: “Chúng ta
không nhất thiết phải đồng ý với nhau để có thể lắng nghe, thấu hiểu và tôn trọng
nhau. Và nếu thật sự mong muốn những thế hệ sau có thể vượt qua những khoảng
cách mà lịch sử và chính thế hệ chúng ta để lại, thì trước hết, chúng ta
cũng cần đủ rộng lòng để các em được tìm tòi, thử nghiệm, kể những câu chuyện của
mình, và đôi khi cả được sai để trưởng thành…. Có một điều tôi luôn tin tưởng
và cố gắng thực hiện trong công việc cũng như cuộc sống: hãy trao cho thế hệ trẻ sự tin tưởng, cơ hội và sự khích lệ, bất kể các
em sinh ra ở đâu, lớn lên trong hoàn cảnh nào, hay được nuôi dưỡng bằng những
ký ức và cách nhìn lịch sử khác với mình.”
Tôi rất đồng tình với ý tưởng
của Alex: “Khoảng cách thế hệ: Hãy trao cho thế hệ trẻ sự tin tưởng, cơ hội
và sự khích lệ.” Theo tôi, đây không chỉ là một lời khuyên về giáo dục hay
cách nuôi dạy con cháu. Đó còn là một triết lý về con người, về trách nhiệm của
thế hệ đi trước và về tương lai của một dân tộc. Vì vậy, mới có câu chuyện giữa
hai anh em mình hôm nay, thưa cô LB
LB2: Anh Truyết vừa nhắc lại lời của Alex Thái “Khoảng
cách thế hệ: Hãy trao cho thế hệ trẻ sự tin tưởng, cơ hội và sự khích lệ”. Xin anh giải thích gợi ý của Alex Thái về
cách trao cho thế hệ trẻ sự tin tưởng, cơ hội, và sự khích lệ như thế nào thưa
anh, xin anh nói về sự tin tưởng tuổi trẻ trước ạ.
MTT2: Thưa cô LB, về
sự tin tưởng tuổi trẻ, thiết nghĩ, trước hết, đừng bắt thế hệ trẻ phải sống theo khuôn mẫu của chúng ta. Mỗi thế
hệ trưởng thành trong những điều kiện lịch sử khác nhau. Những điều mà thế hệ
đi trước từng trải qua, từng tin tưởng và từng thành công không nhất thiết sẽ
là con đường tốt nhất cho các thế hệ đi sau. Người lớn thường nói: “Ngày xưa
chúng tôi đã làm như thế, tại sao các cháu không làm được?” Nhưng chúng ta có
thể quên rằng thế giới ngày nay đã khác. Công nghệ, môi trường sống, các vấn đề
xã hội và những thách thức mà người trẻ phải đối diện đều đang thay đổi. Tin tưởng thế hệ
trẻ là chấp nhận rằng họ có quyền khác chúng ta.
Khi một người đã sống nhiều thập
niên, tích lũy kinh nghiệm, trải qua thành công và thất bại, người ấy thường
hình thành những nguyên tắc sống mà mình tin là đúng. Điều đó hoàn toàn tự
nhiên. Nhưng có một điều chúng ta cần suy nghĩ: những kinh nghiệm từng giúp
chúng ta thành công trong quá khứ có thể không còn đủ để giải quyết những vấn đề
của tương lai.
Thế giới mà thế hệ trẻ đang sống
không hoàn toàn giống thế giới mà chúng ta đã trải qua. Những tiến bộ khoa học,
sự thay đổi của xã hội, những vấn đề môi trường và những thách thức về đạo đức
đang đặt ra những câu hỏi mới. Vì thế, nếu chúng ta thật lòng mong muốn thế hệ
sau tiến bộ, chúng ta phải chấp nhận rằng họ có thể suy nghĩ khác mình, lựa chọn
những phương pháp khác mình, thậm chí chất vấn những điều mà mình từng xem là
hiển nhiên.
- Tin tưởng không có
nghĩa là đồng ý với mọi quyết định của người trẻ. Tin tưởng là tôn trọng
quyền suy nghĩ độc lập của họ, ngay cả khi chúng ta chưa đồng ý với kết luận
của họ.
- Tin tưởng người trẻ
không có nghĩa là cho rằng họ luôn đúng. Đó là chấp nhận rằng họ có quyền
suy nghĩ khác, lựa chọn khác và tìm ra những con đường mà chúng ta chưa từng
biết đến.
LB3: Còn trao cho tuổi trẻ cơ hội như thế nào thưa anh?
MTT3: Xin nói thẳng ra là nếu đã giao cơ hội cho tuổi trẻ
thì đừng chỉ trao trách nhiệm mà không
trao quyền hạn. Có một nghịch lý trong mối liên quan giữa các
thế hệ, người lớn thường mong muốn người trẻ trưởng thành, có sáng kiến và biết
chịu trách nhiệm, nhưng khi người trẻ đưa ra một ý tưởng khác biệt, người lớn lại
không muốn trao quyền quyết định cho họ. Chúng ta không thể vừa nói “các cháu
hãy chủ động” vừa kiểm soát từng bước đi của các cháu.
Muốn người trẻ trưởng thành, cần
cho họ có cơ hội:
- Được tham gia vào những quyết định
thực sự có ảnh hưởng đến cuộc sống của họ.
- Được thử nghiệm những ý tưởng mới,
kể cả khi chúng khác với kinh nghiệm của thế hệ trước.
- Được phạm những sai lầm có thể sửa
chữa, rồi học hỏi và sửa chữa từ chính những sai lầm ấy.
- Được đảm nhận những vai trò quan
trọng, thay vì mãi mãi đứng bên cạnh làm phụ tá để chờ người lớn cho phép.
Đừng xem sự vượt qua của thế hệ
sau là sự phủ nhận công lao của thế hệ trước. Có những
người đã dành cả cuộc đời để xây dựng một gia đình, phát triển một tổ chức,
đóng góp cho cộng đồng hoặc theo đuổi một lý tưởng. Khi thấy người trẻ muốn
thay đổi cách làm, họ có thể cảm thấy những gì mình đã làm không còn được coi
trọng.
Vì vậy, chúng ta nên nhìn vấn
đề theo một hướng khác. Một người thầy giỏi không mong học trò suốt đời phải đứng
dưới mình. Một người cha có trách nhiệm không mong con cái mãi mãi phụ thuộc
vào mình. Một người lãnh đạo có tầm nhìn không mong tổ chức chỉ có thể hoạt động
khi mình còn hiện diện. Ngược lại, thành quả lớn nhất của họ có thể chính là
giúp những người đến sau có đủ năng lực để làm những việc mà bản thân họ chưa
làm được.
Hãy hình dung một người trồng
cây. Ông chăm sóc cây non, tưới nước, bảo vệ nó qua những ngày giông bão. Khi
cây lớn lên, cành vươn cao hơn đầu ông, đó không phải là điều đáng buồn. Đó
chính là kết quả mà ông đã mong đợi từ ngày đầu tiên.
Nếu thế hệ sau có thể đi xa
hơn thế hệ trước, đó không nhất thiết là vì thế hệ trước đã làm chưa đủ tốt. Có
khi chính vì thế hệ trước đã làm tốt mà thế hệ sau mới có điều kiện tiến xa
hơn.
Tôi cho rằng đây là một thước
đo rất đẹp của sự trưởng thành, chúng ta có đủ tự tin để vui mừng trước những
thành tựu của người đến sau, ngay cả khi họ vượt qua mình.
Không trao cơ hội thì không thể
đòi hỏi kinh nghiệm. Không trao quyền thì khó có thể đòi hỏi tinh thần trách
nhiệm. Điều này đúng trong gia đình, trường học, các tổ chức xã hội
và cả trong việc xây dựng tương lai của một quốc gia, thưa cô LB.
LB4: Còn khuyến khích và khích lệ tuổi trẻ thì anh
diễn giảng làm sao?
MTT4: Nói về sự khích lệ, có thể nói là giúp người trẻ có đủ can đảm để bước tiếp.
Thưa cô LB, không phải
người trẻ nào cũng có tài năng nổi bật, điều kiện thuận lợi hay sự tự tin cần
thiết. Có những người chỉ cần một lời khích lệ đúng lúc để cháu có thể tiếp tục
cố gắng. Có những người cần một cơ hội thứ hai, thứ ba sau những lần thất bại.
Và có những người cần được lắng nghe trước khi bị phê bình.
Khích lệ không phải là khen ngợi
mọi việc họ làm. Đó là giúp họ nhận ra giá trị của bản thân, đồng thời đủ can đảm
để nhìn nhận những thiếu sót và sửa đổi. Đôi khi chúng ta chỉ cần nói: “Cháu
hãy thử đi. Nếu chưa thành công, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu nguyên nhân.” Một
câu nói như thế có thể không thay đổi cả thế giới, nhưng có thể thay đổi cách một
người trẻ nhìn một người lớn, và nhìn nhận chính mình.
Tình thương chân chính không
phải là giữ người khác bên cạnh mình mãi mãi. Trong
gia đình, cha mẹ thường mong muốn bảo vệ con cái khỏi những sai lầm. Mong muốn ấy
xuất phát từ tình thương. Tuy nhiên, nếu sự bảo vệ kéo dài đến mức cha mẹ quyết
định thay con mọi việc, thì tình thương có thể vô tình trở thành một giới hạn.
Một người trẻ không thể học
cách tự đứng vững nếu luôn có người đứng thay mình. Họ cũng không thể hình
thành khả năng phán đoán nếu mọi câu trả lời đều đã được người khác quyết định
sẵn. Điều này không có nghĩa là cứ để mặc người trẻ tự xoay xở. Người lớn vẫn cần
hiện diện, hướng dẫn và giúp đỡ, nhất là khi hậu quả của một sai lầm có thể
nghiêm trọng hoặc không thể đảo ngược.
LB5: Thưa anh Truyết, khoảng cách thế hệ của người
Việt ở hải ngoại, theo LB nghĩ, cũng là một cản ngại không nhỏ trong giao tiếp,
trao đổi, thậm chí đến những hợp tác trong công việc, trong quan niệm về cuộc sống,
hay thảo luận chính trị, thời sự, v.v…giữa các thế hệ. Các rào cản ấy không chỉ
xuất phát từ sự khác biệt về tuổi tác. Nó còn xuất phát từ cách chúng ta nhìn
nhận sự khác biệt ấy. Nếu thế hệ trước xem kinh nghiệm của mình là chân lý bất
biến, còn thế hệ trẻ xem mọi giá trị cũ đều lỗi thời, thì hai bên khó có thể gặp
nhau. Anh Truyết lý giải điều nầy như thế nào?
MTT5: Khoảng cách thế hệ không nhất thiết là một
cuộc xung đột trẻ - già. Nhưng nếu người lớn sẵn lòng lắng nghe và người
trẻ sẵn lòng học hỏi, khoảng cách ấy có thể trở thành một nguồn lực quý báu. Thế
hệ trước có kinh nghiệm, ký ức lịch sử và sự từng trải. Đối lại, thế hệ trẻ có
năng lượng, khả năng thích nghi, những câu hỏi mới và những cách giải quyết mới.
Hai bên không cần phải giống nhau. Điều quan trọng là biết bổ túc lẫn nhau.
Thế hệ trước không nên sống
thay cho thế hệ sau; họ nên giúp thế hệ sau có đủ hành trang để tự mình bước
đi. Và thế hệ trẻ cũng không cần
phủ nhận những gì thế hệ trước đã làm để chứng minh rằng mình có thể làm tốt
hơn.
Khi nói về sự phát triển của
Việt Nam, chẳng hạn, nếu muốn xây dựng một xã hội có tinh thần sáng tạo, trách
nhiệm và nhân bản, chúng ta không thể chỉ nói với người trẻ rằng họ là tương
lai của đất nước. Chúng ta còn phải cho họ cơ hội tham gia kiến tạo tương lai ấy
ngay từ hôm nay. Điều đó có nghĩa là lắng nghe tiếng nói
của người trẻ, tôn trọng những ý tưởng khác biệt, tạo điều kiện cho họ nghiên cứu,
khởi nghiệp, tham gia hoạt động cộng đồng và đảm nhận những công việc có ích
cho xã hội.
Đồng thời, cần xây dựng môi
trường trong đó năng lực, sự liêm chính và đóng góp thực tế được coi trọng; nơi
người trẻ có thể đặt câu hỏi, tranh luận có trách nhiệm và sửa chữa những sai lầm
mà không bị đóng khung bởi định kiến như họ còn quá trẻ, chưa có kinh nghiệm,
v.v.
Mỗi thế hệ đều có những giá trị
đáng gìn giữ như lòng trung thực, tinh thần trách nhiệm, sự cảm thông, lòng biết
ơn, ý thức phục vụ cộng đồng và sự tôn trọng con người. Nhưng những giá trị ấy
không nhất thiết phải được thể hiện bằng cùng một cách sống, cùng một nghề nghiệp
hay cùng một quan điểm xã hội. Chẳng hạn, thế hệ trước có thể thể hiện trách
nhiệm với gia đình bằng cách làm việc vất vả, hy sinh lợi ích cá nhân và dành dụm
cho con cái, giống như trường hợp của những người tị nân Việt lúc ban đầu, ngày
sau năm 1975. Thế hệ sau có thể vẫn trân trọng những giá trị ấy, nhưng lựa chọn
cách cân bằng khác giữa công việc, gia đình và cuộc sống, như các thế hệ 1 ½,
2, và 3 ở hải ngoại hiện tại.
Điều cần hỏi không phải là: “Tại
sao các cháu không sống giống chúng tôi?” mà là: “Trong cách sống mới ấy, các
cháu có còn biết yêu thương, trung thực, có trách nhiệm và tôn trọng người khác
hay không?”
Nếu những giá trị cốt lõi vẫn
được giữ gìn, sự thay đổi về hình thức không nhất thiết là sự suy thoái.
Truyền thống có sức sống không
phải là truyền thống không bao giờ thay đổi, mà là truyền thống có khả năng tiếp
tục nuôi dưỡng những giá trị tốt đẹp trong những hoàn cảnh mới. Đây
cũng là cách để tránh hai thái cực, bảo thủ đến mức phủ nhận mọi đổi mới, hoặc
chạy theo cái mới đến mức đánh mất những điều đáng quý của quá khứ.
Một đất nước không thể đổi mới
bền vững nếu thế hệ trẻ chỉ được yêu cầu tiếp nhận những gì có sẵn mà không được
tham gia đặt câu hỏi, đề nghị giải pháp và chịu trách nhiệm về công việc chung.
Muốn phát huy tiềm năng của
người trẻ, xã hội cần tạo ra những cơ hội thực tế trong giáo dục, nghiên cứu
khoa học, quản lý, hoạt động cộng đồng và bảo vệ môi trường. Người trẻ cần được
đánh giá dựa trên năng lực, phẩm chất và kết quả công việc, chứ không chỉ dựa
trên tuổi tác, quan hệ hay mức độ tuân theo những quan niệm đã có. Đồng thời,
người trẻ cũng cần hiểu rằng cơ hội không chỉ là quyền được làm theo ý mình. Cơ
hội đi cùng trách nhiệm, năng lực tự phê bình và sự tôn trọng đối với
những người đã đóng góp trước đó.
Một xã hội tiến bộ không phải
là xã hội trong đó người trẻ luôn đúng và người già luôn sai. Đó là xã hội
trong đó không ai bị xem là đúng chỉ vì lớn tuổi hơn, và cũng không ai được
xem là đúng chỉ vì trẻ tuổi hơn. Điều quan trọng là lý lẽ, bằng chứng, phẩm
chất và lợi ích chung.
Nếu thế hệ trước có thể trao
quyền mà không áp đặt, còn thế hệ trẻ có thể đổi mới mà không khinh thường quá
khứ, hai thế hệ sẽ không còn là hai phía đối nghịch. Họ trở thành những người
cùng xây dựng tương lai.
Một xã hội không biết tin tưởng thế hệ
kế tiếp sẽ khó có thể đổi mới. Một xã hội chỉ biết đòi hỏi người trẻ hy sinh mà
không trao cho họ cơ hội phát triển cũng khó có thể tiến xa.
LB6: Thưa anh. Thế hệ đi trước đã dành một phần cuộc đời để xây dựng những gì chúng ta
đang có. Nhưng tương lai không thể chỉ được xây dựng bằng những kinh nghiệm của
quá khứ:
- Muốn
thế hệ trẻ trưởng thành, hãy trao cho họ sự tin tưởng;
- Muốn
họ có năng lực, hãy trao cho họ cơ hội;
- Muốn
họ có nghị lực, hãy trao cho họ sự khích lệ.
Đừng đòi hỏi người trẻ phải đi
đúng con đường chúng ta đã đi. Hãy giúp họ có đủ kiến thức để nhận biết con đường
đúng, đủ bản lĩnh để lựa chọn và đủ trách nhiệm để chấp nhận hậu quả từ những lựa
chọn của mình. Và khi họ thất bại, đừng vội nói rằng chúng ta đã đúng. Hãy cùng
họ tìm hiểu điều gì chưa đúng, để lần sau họ có thể làm tốt hơn. Những suy nghĩ
trên có thích hợp với tình trạng hiện nay không TS Truyết? Xin anh đào sâu thêm
các khái niệm chúng ta khơi mào ở phần trên.
MTT6: Thưa
cô LB. Di sản quý giá nhất mà thế hệ trước có thể trao lại không
phải là một thế giới đã được sắp đặt sẵn, mà là niềm tin và khả năng để thế hệ
sau tự xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn. Tin tưởng thế hệ
trẻ cũng chính là chấp nhận rằng đến một ngày nào đó, họ sẽ làm những việc khác
với chúng ta, nghĩ khác với chúng ta, và có thể làm tốt hơn chúng ta. Đó không phải là sự phủ nhận
công lao của thế hệ trước. Ngược lại, đó có thể là bằng chứng cho thấy những gì
thế hệ trước đã vun trồng không bị lãng phí.
Xin được tâm sự: “Tôi không cho rằng mọi người đều phải trải qua sự chuyển
biến này theo cùng một cách. Nhưng theo tôi, đây là một trong những khả năng đẹp
đẽ nhất của tuổi già, không còn cần phải
giữ lấy vị trí trung tâm, mà có thể tìm thấy niềm vui trong sự trưởng thành của
người khác.”
Và khi người trẻ đi xa hơn,
chúng ta có thể nhìn họ với niềm vui thay vì sự tiếc nuối, bởi vì cuộc đời của
một thế hệ không chỉ có ý nghĩa trong những gì thế hệ ấy trực tiếp thực hiện.
Nó còn có ý nghĩa trong những khả năng mà thế hệ ấy mở ra cho những người đến
sau. Có lẽ đến một lúc nào đó, điều quan trọng không còn là chúng ta đã đi được
bao xa, mà là chúng ta đã giúp những người đến sau có thể đi xa đến mức nào.
Di sản
quý giá nhất không phải là khiến thế hệ sau tiếp tục giống chúng ta, mà là giúp
họ trở thành phiên bản tốt đẹp nhất của chính họ.
“Thành
công của thế hệ trước không phải là tạo ra những người kế tục mình, mà là tạo
điều kiện để thế hệ sau có thể làm được những điều tốt đẹp hơn cả những gì mình
từng hình dung.” Suy nghĩ trên, thiết nghĩ sẽ “rất khó” để cho những người quản
lý đất nước hiện tại “tiêu hóa” được. Thật đáng tiếc!
LB7: Theo LB nghĩ, ký ức đau buồn ở Việt Nam là một phần của lịch sử, không nên bị xóa bỏ,
nhưng những người đã trực tiếp trải qua chiến tranh, mất mát gia đình,
chia lìa, tù đày, vượt biển, di tản hay phải rời bỏ quê hương có quyền kể lại
những gì mình đã trải qua. Đó là ký ức của một đời người. Không ai có quyền yêu
cầu họ quên đi những đau khổ ấy chỉ vì thời gian đã trôi qua. Đối với thế hệ trẻ
sinh ra sau chiến tranh, những câu chuyện ấy giúp các em hiểu rằng hòa bình
không phải là điều tự nhiên mà có; rằng đằng sau những cuộc di dân, những gia
đình ly tán và những cuộc đời dang dở, chết chóc là những con người thật, với
những hy vọng và nỗi đau thật.
Nhưng có một điều chúng ta cần
nhớ: Truyền lại ký ức là giúp thế hệ sau hiểu những gì đã xảy ra; không phải
bắt họ phải đau khổ giống chúng ta. Một người trẻ có thể thành kính lắng
nghe câu chuyện của ông bà, cha mẹ mà không nhất thiết phải trải qua cùng một cảm
xúc. Các em có thể ghi nhận nỗi đau ấy, tôn trọng những hy sinh ấy và vẫn có
quyền nhìn về tương lai bằng một tâm thế khác. Đó không phải là sự vô ơn. Đó là
quyền được sống cuộc đời của thế hệ mình. Anh nghĩ như thế nào về vấn đề nầy?
MTT7: Thưa cô LB. Câu hỏi :”Có nên truyền lại hận thù cho thế hệ sau không?”. Đây chính là
ranh giới quan trọng nhất. Hận thù thường xuất phát từ một tổn thương có thật.
Người mất mát có thể cảm thấy rằng nếu mình không tiếp tục căm giận, thì dường
như mình đang phản bội những người đã khuất hoặc xem nhẹ những bất công mà mình
từng chịu đựng. Và tôi hiểu vì sao tâm lý ấy có thể tồn tại qua nhiều thập
niên. Tuy nhiên, cần phân biệt ba điều:
- Ghi nhớ: Không quên những
người đã chịu đau khổ và những sự kiện đã xảy ra.
- Đòi hỏi công lý:
Mong muốn sự thật được làm sáng tỏ, những sai trái được nhìn nhận và những
quyền lợi chính đáng được bảo vệ.
- Nuôi dưỡng hận thù:
Muốn thế hệ sau tiếp tục căm ghét một tập thể, một cộng đồng hay những con
người chỉ vì họ thuộc về một phía của lịch sử.
Hai điều đầu có thể là nền tảng
của một xã hội có trách nhiệm. Điều thứ ba có thể khiến những đau thương của
quá khứ tiếp tục chi phối những người chưa từng trải qua chúng. Một người trẻ
sinh ra sau chiến tranh không chịu trách nhiệm cá nhân về tất cả những gì những
người thuộc thế hệ trước đã làm. Người ấy cần được đánh giá bằng hành động, phẩm
chất và trách nhiệm của chính mình.
Công lý đòi hỏi chúng ta không
quên sự thật, nhưng công lý không đòi hỏi chúng ta phải truyền hận thù từ đời
này sang đời khác. Chúng ta có thể lên án một hành động bất công
mà không cần kết án vĩnh viễn mọi người thuộc về một phía. Chúng ta có thể bảo
vệ ký ức của nạn nhân mà không biến con cháu mình thành những người phải tiếp tục
cuộc chiến của quá khứ vì hận thù…
Thế hệ đi trước có trách nhiệm
truyền đạt ký ức, kinh nghiệm và những bài học mà họ đã trả giá bằng chính cuộc
đời mình. Nhưng trách nhiệm ấy không bao gồm quyền quyết định trước rằng thế hệ
sau phải có cùng một kết luận chính trị, cùng một cảm xúc hay cùng một thái độ
đối với những con người đang sống hôm nay.
Chúng ta có thể yêu cầu thế hệ
trẻ tôn trọng lịch sử, nhưng không nên bắt các em phải thừa kế nguyên vẹn mọi định
kiến và cảm xúc của chúng ta.
LB8: Theo anh, chúng ta, thế hệ thứ I có thể trao truyền
lại những biến cố lịch sử đau thương đã trải qua, cho các em cháu hiểu được một
giai đoạn lịch sử dân tộc, để các em ghi nhớ. Chúng ta có quyền tích giữ đau buồn
hay hận thù cho bản thân. Nhưng theo LB nghĩ, việc trao truyền hận thù trên cho
tuổi trẻ, thế hệ 2 hay 3, có cần thiết hay không anh Truyết?
MTT8: Tôi xin nói
ngay: Không và không nên làm như thế. Vì sao? Thế hệ trẻ Việt Nam có quyền tự quyết định hướng đi cho tương lai đất
nước. Sau khi được cung cấp những hiểu biết cần thiết về lịch sử,
thế hệ trẻ phải có quyền quyết định hướng đi cho tương lai Việt Nam. Điều đó
không có nghĩa là tuổi trẻ phải quên quá khứ, cũng không có nghĩa là mọi quan
điểm đều đúng như nhau. Mà điều đó có nghĩa là các em cần được tiếp cận lịch sử
từ nhiều nguồn đáng tin cậy, được xem xét bằng chứng, được nghe những trải nghiệm
khác nhau và được tự mình suy nghĩ. Từ nền tảng ấy, các em có quyền đặt ra những
câu hỏi của riêng mình:
- Việt Nam cần xây dựng một thể chế như thế
nào để bảo vệ phẩm giá và quyền tự do của con người?
- Làm thế nào để những bất công trong quá khứ
không tái diễn?
- Làm thế nào để phát triển giáo dục, khoa học,
kinh tế và môi trường?
- Làm thế nào để người Việt ở trong nước và
hải ngoại có thể hợp tác vì lợi ích chung?
- Làm thế nào để các thế hệ sau không phải
tiếp tục trả giá cho những xung đột mà họ không tạo ra?
Đó mới chính là những câu hỏi
hướng đến tương lai.
Đặc biệt, nếu thế hệ trẻ lựa
chọn những phương pháp khác với thế hệ cha anh để theo đuổi tự do, công lý và một
xã hội tốt đẹp hơn, chúng ta nên đánh giá những lựa chọn ấy bằng tính chính
đáng, hiệu quả và trách nhiệm của chúng, chứ không chỉ bằng mức độ giống với những
gì thế hệ trước từng làm.
Thế hệ trước
có thể trao lại những câu hỏi lớn của lịch sử; nhưng không nên giữ độc quyền đối
với những câu trả lời cho tương lai.
LB9: Làm
sao bảo tuổi trẻ giữ được ký ức lịch sử mà không giam giữ tuổi trẻ trong quá khứ,
anh Truyết?
MTT9: Đây là một vấn đề rất đáng suy ngẫm. Những
người Việt phải rời quê hương vì chiến tranh và những biến động chính trị có những
ký ức và trải nghiệm cần được tôn trọng. Những ký ức ấy góp phần giải thích lịch
sử hình thành cộng đồng, những hy sinh của cha mẹ và những lý do khiến nhiều
gia đình lựa chọn xây dựng cuộc sống ở một đất nước khác.
Nhưng các thế hệ trẻ lớn lên tại
Hoa Kỳ và các quốc gia khác cũng có những trải nghiệm riêng. Họ có thể quan tâm
đến nhân quyền, giáo dục, môi trường, cơ hội kinh tế, sự hòa nhập xã hội và
tương lai của người dân Việt Nam. Họ có thể muốn tìm hiểu lịch sử Việt Nam mà
không muốn mọi sinh hoạt cộng đồng đều xoay quanh những bất đồng của nhiều thập
niên trước. Điều đó không nhất thiết chứng tỏ họ thờ ơ với nguồn cội. Có thể họ
đang tìm một cách khác để thể hiện tình yêu đối với đất nước Việt Nam.
Chẳng hạn, thay vì chỉ yêu cầu
con cháu tham gia những sinh hoạt tưởng niệm, thế hệ trước có thể mời các em
tham gia những dự án học bổng cho học sinh nghèo, nghiên cứu khoa học, bảo vệ
môi trường, phát triển giáo dục hoặc hỗ trợ những người có hoàn cảnh khó khăn. Như
vậy, ký ức lịch sử không bị loại bỏ. Nó được chuyển hóa thành trách nhiệm đối với
con người hôm nay.
Thiết nghĩ, một cộng đồng sẽ
có sức sống lâu dài hơn nếu biết kết hợp hai điều: tôn trọng những gì thế hệ
trước đã trải qua và mở rộng không gian để thế hệ sau tự chọn cách đóng góp.
Có lẽ chúng ta chỉ tự hỏi: “Làm
thế nào để những đau thương mà thế hệ trước đã chịu đựng có thể trở thành bài học
giúp thế hệ sau xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn?
Sự chuyển hóa ấy có thể diễn
ra theo ba hướng:
·
Thứ nhất, từ đau khổ đến sự thấu hiểu: Biết
rằng chiến tranh và những bất công có thể gây tổn thương cho con người qua nhiều
thế hệ.
·
Thứ hai, từ sự thấu hiểu đến trách nhiệm: Tìm
cách bảo vệ quyền con người, công lý, hòa bình và những điều kiện để những bi kịch
tương tự không tái diễn.
·
Thứ ba, từ trách nhiệm đến hành động: Đầu
tư cho giáo dục, nghiên cứu, môi trường và những chương trình thực sự cải thiện
cuộc sống của người dân.
Từ đây, chúng ta thấy rằng,
quá khứ không nhất thiết phải trở thành một gánh nặng đè lên tương lai. Nó có
thể trở thành nguồn động lực để chúng ta xây dựng một xã hội nhân bản hơn. Và nếu
một người từng chịu nhiều đau khổ vẫn có thể mong muốn con cháu mình sống trong
một xã hội tự do, công bằng, không bị chi phối bởi hận thù, thì đó không phải
là quên lãng. Đó là một hình thức vượt lên trên đau khổ.
LB10: Cảm ơn anh Truyết đã cho nhiều ý kiến hết sức
xây dựng và chính xác về việc phân tích cặn kẻ các khoảng cách giữa các thế hệ
trẻ - già, cũng như giải thích và đề nghị một số giải pháp nhằm xóa đi cách khoảng
cách thế hệ và nhắm về tương lai một Việt Nam tưới sang ngày mai. Hôm nay 11/11
là Ngày Cựu Chiến binh Hoa Kỳ, xin anh nói thêm vài lời về Ngày tưởng niệm nầy
để chấm dứt chương trình Chuyện Đời Thường hôm nay.
MTT10: Tôi xin nói ngay:”Xin đừng bắt tuổi trẻ sống mãi trong quá khứ”. Thế hệ đi trước
có trách nhiệm kể lại lịch sử, gìn giữ ký ức và giúp con cháu hiểu những hy
sinh, mất mát mà cha ông đã trải qua rồi. Những đau thương ấy xứng đáng được lắng
nghe, tôn trọng và ghi nhớ. Nhưng chúng ta cần phân biệt giữa việc truyền lại sự
thật và việc truyền lại hận thù.
Chúng ta có thể dạy con cháu
không quên những bất công, nhưng không nên buộc các em phải căm ghét suốt đời.
Chúng ta có thể mong muốn các em bảo vệ công lý, nhưng không nên quyết định
thay các em phải nghĩ gì, cảm thấy gì và lựa chọn con đường nào.
Lịch sử thuộc về tất cả chúng
ta. Nhưng tương lai thuộc về những người đang sống và những thế hệ nối tiếp sẽ
đến. Nếu thế hệ trước thật lòng yêu thương thế hệ sau, hãy trao cho các em sự
thật để hiểu quá khứ, tri thức để đánh giá hiện tại, tự do để lựa chọn và trách
nhiệm để xây dựng tương lai.
Đừng bắt tuổi trẻ phải tiếp tục
cuộc chiến trong tâm trí của chúng ta. Hãy giúp các em đủ bản lĩnh để ngăn những
bi kịch của lịch sử tái diễn, đủ nhân ái để không biến bất kỳ cộng đồng nào
thành kẻ thù vĩnh viễn, và đủ khôn ngoan để biết rằng yêu nước không nhất thiết
phải đồng nghĩa với nuôi dưỡng hận thù.
Di sản quý giá nhất của một thế
hệ không phải là truyền lại cho con cháu nỗi đau mà mình đã mang, mà là giúp
con cháu biến ký ức về nỗi đau ấy thành quyết tâm xây dựng một tương lai tốt đẹp
hơn. Chúng ta không thể thay đổi lịch sử đã xảy ra. Nhưng chúng ta có thể lựa chọn không để hận
thù của lịch sử quyết định hoàn toàn tương lai của con cháu mình, của thế hệ nối
tiếp.
Thưa
Cô LB – Thưa Quý thính giả của Radio VVA. Nhân dịp Ngày Cựu Chiến Binh Hoa Kỳ – Veterans Day, 11 tháng 11,
xin chia sẻ vài lời tưởng niệm và tri ân:
Ngày
11 tháng 11 không chỉ là ngày tưởng nhớ những người đã khoác áo lính, mà còn là
dịp để chúng ta suy ngẫm về giá trị của hòa bình, sự hy sinh và phẩm giá con
người.
Đằng
sau mỗi người cựu chiến binh là một câu chuyện riêng: những năm tháng xa gia
đình, những hiểm nguy nơi chiến trường, những mất mát không dễ gọi thành tên và
đôi khi là những vết thương vẫn còn âm thầm trong tâm hồn sau khi tiếng súng đã
ngừng.
Hôm
nay, chúng ta xin cúi đầu tri ân những người đã phục vụ đất nước, những người
đã hy sinh mạng sống, sức khỏe, tuổi trẻ và những năm tháng bình yên của mình.
Sự biết ơn ấy không chỉ thể hiện qua lời nói hay nghi thức tưởng niệm, mà còn
qua cách chúng ta chăm sóc các cựu chiến binh, nâng đỡ gia đình họ và xây dựng
một xã hội biết trân trọng sự sống.
Và
có lẽ, bài học sâu sắc nhất của ngày này là: Tôn vinh người lính không chỉ là nhớ đến
lòng can đảm trong chiến tranh, mà còn là nỗ lực xây dựng một thế giới trong đó
các thế hệ mai sau không phải tiếp tục hy sinh vì những cuộc chiến có thể tránh
được.
Xin
kính chúc các cựu chiến binh Hoa Kỳ sức khỏe, bình an và luôn được xã hội trân
trọng. Xin tri ân những người đã phục vụ. Xin tưởng nhớ những người đã nằm xuống.
Và xin cùng nhau gìn giữ hòa bình cho những người còn sống và các thế hệ mai
sau.
Happy
Veterans Day – November 11.
🌿 Biết ơn quá khứ,
trân trọng hiện tại và có trách nhiệm với tương lai — đó cũng là một cách để
chúng ta tôn vinh những người đã hy sinh cho đất nước.
Mai Thanh
Truyết
Đường về
Chân tâm
Houston –
Thu 2026
https://drive.google.com/file/d/1mBQb9-jsg1PVIeGkTQvXhEYy0IpQAvoy/view?usp=drive_link
https://drive.google.com/file/d/1-VgsYyXcMXukPRVEh0W3kUhVoqusN2Z9/view?usp=drive_link