Wednesday, September 16, 2026

 RADIO VVA TALKSHOW — GỪNG CAY, MUỐI MẶN

Ngày 17/9/2026

MUỐI TRONG ẨM THỰC VÀ SỨC KHỎE   - PHẦN 1 —

Thời lượng: 22 phút

HOST: Chị LIÊN BÍCH

GUEST: Gs. MAI THANH TRUYẾT

GUEST: NGUYÊN THỦY

LIÊN BÍCH: Kính chào quý thính giả.

Trong buổi nói chuyện hôm nay, chúng ta nói về một thứ rất nhỏ. Nhỏ đến mức đôi khi rơi vài hạt xuống bàn, chúng ta cũng chẳng buồn nhặt lên. Nhưng thiếu nó, một món ăn có thể trở nên nhạt nhẽo. Thiếu nó hoàn toàn, cơ thể con người cũng không thể hoạt động bình thường. Và nếu dùng quá nhiều, nó lại trở thành một trong những vấn đề đáng quan tâm đối với sức khỏe. Đó là… MUỐI.

Cùng Liên Bích trong chương trình hôm nay là Giáo sư Mai Thanh Truyết và Nguyên Thủy.

Xin kính chào anh MT Truyết và Nguyên Thủy.

MAI THANH TRUYẾT: Xin chào cô Liên Bích, Nguyên Thủy và quý thính giả.

Đúng như cô LIÊN BÍCH vừa nói, muối nhìn thì rất đơn giản nhưng thực ra là một chất rất thú vị.

Nó nằm ở giao điểm giữa hóa học, sinh học, ẩm thực, lịch sử và văn hóa. Chúng ta cần muối. Nhưng chúng ta cũng phải biết cách sống với muối.

NGUYÊN THỦY:  Xin chào chị Liên Bích, Nhà Hóa học Mai Thanh Truyết và quý thính giả.

Đề tài hôm nay gắn liền với đời sống của chúng ta. Nhưng vì ở quá gần. Cho nên chúng ta không còn nhìn thấy sự đặc biệt của nó nữa. Thưa chị Liên Bích và quý vị, có bao giờ chúng ta cầm một hạt muối lên và tự hỏi: Tại sao một vật nhỏ bé như vậy lại có thể làm thay đổi cả một món ăn

và góp phần thay đổi tình trạng sức khỏe trong đời sống con người?

LIÊN BÍCH: Như Nguyên Thủy vừa nêu trên.

Vậy thì LIÊN BÍCH xin bắt đầu với một câu hỏi đơn giản nhất với anh MAI THANH TRUYẾT, MUỐI thực chất là gì, và đóng vai trò gì trong cuộc sống của chúng ta?

MAI THANH TRUYẾT: Thưa cô Liên Bích và quý thính giả,

Muối ăn thông thường mà chúng ta gọi là table salt gồm hai thành phần: Sodium  Và chloride.

Điều rất thú vị là khi đứng riêng lẻ dưới dạng nguyên tố, sodium và chlorine có những tính chất hoàn toàn khác. Nhưng khi kết hợp thành sodium chloride, chúng tạo nên một hợp chất ổn định mà con người đã sử dụng từ hàng ngàn năm. Chính sodium đóng vai trò rất quan trọng trong cảm nhận vị mặn của chúng ta.

LIÊN BÍCH: Vậy tại sao con người lại thích vị mặn?

Có phải chỉ vì chúng ta được cha mẹ cho ăn mặn rồi thành quen không anh chị?

NGUYÊN THỦY: Không hẳn là như vậy, thưa chị và quý vị.

Không chỉ là thói quen, phía sau đó là một tiến hóa sinh học. Sodium là một khoáng chất thiết yếu cho sức khỏe con người. Cơ thể cần sodium để duy trì cân bằng dịch thể, hoạt động thần kinh, sự co giãn cơ bắp và nhiều chức năng sinh lý khác. Đó là:

·         Điều hòa huyết áp & thể tích máu -  Hấp thu dưỡng chất

  • Cân bằng pH trong máu - Bảo vệ tế bào - và Hỗ trợ chức năng thận.

Vì vậy cơ thể con người có những cơ chế để nhận biết sodium. Vị mặn là một trong những vị căn bản của con người. Có thể nói hệ thống vị giác đang làm một công việc khá thông minh:

Một ít thì hấp dẫn – Quá nhiều thì cảnh báo.

LIÊN BÍCH: Nghe Nguyên Thủy kể ra thì mới thấy Sodium quan trọng đến thể.

MAI THANH TRUYẾT: Thưa đúng vậy cô Liên Bích.

Vì vậy chúng ta nên biết sự khác biệt của Sodium (Natri - chất muối) và Muối ăn ((NaCl - table salt).

Theo Bảng so sánh căn bản Phân loại tuần hoàn thì Sodium là một nguyên tố hóa học (kim loại kiềm, ký hiệu ). Chứa 100% nguyên tố Sodium. Có sẵn tự nhiên trong thực phẩm như trong

thịt, sữa, rau củ hoặc chất phụ gia (MSG, baking soda). Muối ăn (NaCl) Là một hợp chất hóa học (Sodium Chloride - ). Với thành phần Tỷ lệ khoảng 40% Sodium và 60% Chloride.

Là gia vị được nêm nếm vào thức ăn hoặc dùng để bảo quản. Vì muối ăn chỉ chứa 40% sodium, cho nên lượng sodium chúng ta hấp thụ vào cơ thể luôn nhỏ hơn khi ăn muối thường.

 2g Sodium/ngày, tương đương với khoảng 5g Muối ăn/ngày (khoảng 1 muỗng cà phê).

  • Cũng theo Tổ chức Y tế Thế giới, lượng sodium trung bình của người trưởng thành trên thế giới hấp thụ năm 2021 được ước tính khoảng 4.278 milligram mỗi ngày. Tương đương khoảng 11 gram muối. Nói cách khác, hơn gấp đôi mức khuyến nghị.

LIÊN BÍCH: Vậy thì có người hỏi: “Tại sao tôi ăn mặn mà vẫn bị sodium thấp?

Thấp đến nổi phải nhập viện? Có vẻ mâu thuẩn phải không anh Truyết?

MAI THANH TRUYẾT: Xin thưa, thực ra không mâu thuẫn.

Điều quan trọng là phải phân biệt giữa muối mình ăn vào và nồng độ sodium trong máu.

Sodium trong máu không phụ thuộc vào mình ăn bao nhiêu muối. Nó còn phụ thuộc rất lớn vào lượng nước trong cơ thể. Nếu cơ thể giữ quá nhiều nước, sodium trong máu có thể bị pha loãng.

Khi đó xét nghiệm cho thấy sodium thấp, mặc dù người đó vẫn ăn khá mặn.

NGUYÊN THỦY: Thưa anh chị và quý vị,

 Nói một cách rất dễ hiểu hơn thì giống như một nồi canh đã nêm nếm xong, đã đủ mặn. Nhưng nếu chúng ta lại đổ thêm quá nhiều nước, nồi canh sẽ bị lạt. Sodium trong cơ thể cũng vậy. Có khi không phải cơ thể thiếu sodium tuyệt đối, mà là lượng nước trong cơ thể quá nhiều so với sodium, làm nồng độ sodium bị pha loãng.

 

Vậy Nguyên Thủy xin tóm lại một câu rất dễ nhớ:

Muối là thứ chúng ta ăn. Sodium là một thành phần của muối.

Còn sodium cần có là sự cân bằng giữa sodium và nước trong cơ thể.

LIÊN BÍCH: Vậy thì Khoa học giải thích thế nào về việc sodium quá cao và huyết áp?

MAI THANH TRUYẾT: Sodium là một ion quan trọng trong việc điều hòa thể tích dịch ngoại bào.

Khi lượng sodium quá cao, cơ thể phải điều chỉnh cân bằng sodium và nước. Ở nhiều người, chế độ sodium cao góp phần làm huyết áp tăng. Huyết áp cao lâu dài lại là một yếu tố kéo qua

nguy cơ quan trọng của bệnh tim mạch và stroke. Mức độ nhạy cảm với sodium không giống nhau ở tất cả mọi người. Có người phản ứng mạnh hơn. Có người ít hơn. Giảm hàm lượng sodium là một trong những biện pháp quan trọng để giảm bị cao huyết áp và bệnh tim mạch.

LIÊN BÍCH: Nhưng có người nghe đến đây sẽ nói: “Thế từ ngày mai tôi bỏ muối hoàn toàn.”

Có nên hay không?

MAI THANH TRUYẾT: Thưa cô Liên Bích và quý vị, xin nhắc lại câu đã nói trên là:

Một ít thì hấp dẫn – Quá nhiều thì cảnh báo.

Vì vậy ngay cả cơ thể cũng dạy chúng ta một nguyên tắc: Không phải cái gì cần thiết thì càng nhiều càng tốt.  Chẳng hạn như: Muối, Nước, Ánh sáng ….Nhưng trong sinh học cũng như trong đời sống, chữ quan trọng hơn hết là chữ: Cân bằng.

LIÊN BÍCH: Liên Bích cũng nghe nói :

“Sự cân bằng là gốc rễ trí tuệ của sự bình yên,

và bền vững trong cuộc sống. Bây Liên Bích xin giờ chuyển từ cơ thể sang nhà bếp.

Tại sao chỉ một chút muối lại có thể làm món ăn ngon hơn rất nhiều?

NGUYÊN THỦY: Nguyên Thủy xin được tiếp lời trước khi anh Truyết đưa ra những giải thích khoa học về ứng dụng của Muối. Thưa chị Liên Bích và quý thính giả, nói về muối dùng trong bếp hằng ngày

có thể làm món ăn ngon hơn thì chúng ta có 5 loại muối phổ biến trong ẩm thực:

  1. Muối tinh luyện: chúng ta dùng hằng ngày, có chất I-ốt/Iodine.
  2. Muối biển: giữ được nhiều khoáng chất tự nhiên.
  3. Muối hột: Hạt to, chưa tinh chế, dùng để ướp thức ăn hoặc muối dưa, ướp cá.
  4. Muối hồng Himalaya: Pink salt. Không tinh chế, chứa nhiều loại khoáng chất

              và oxit sắt là yếu tố tạo ra màu hồng của muối.

  1. Muối Kosher: Hạt to, xốp, dùng để ướp thực phẩm.

Ban đầu, theo luật ăn kiêng truyền thống Kosher của người Do Thái, loại muối này chủ yếu dùng để rút sạch máu ra khỏi thịt. Chữ "Kosher"có nghĩa là "phù hợp", "đúng đắn" hoặc "được phép dùng.

Thêm vào đó, chúng ta còn có Muối có chất I-ốt/Iodine. Muối không chỉ tạo ra vị mặn. Đây là điều khá thú vị trong khoa học thực phẩm. Muối có thể làm tăng cảm nhận một số hương vị khác

và đồng thời làm giảm cảm nhận vị đắng trong một số món. Vì thế người đầu bếp giỏi không dùng muối chỉ để làm món ăn “mặn”.

 

Họ dùng muối để điều chỉnh tổng thể hương vị. Nếu đúng lượng, chúng ta không nhất thiết phải nghĩ đến muối khi ăn. “Món này có vị muối.” Mà chúng ta chỉ cảm thấy: “Món này ngon hơn.”

Nguyên Thủy nghĩ đây chính là nghệ thuật của muối. Muối ngon nhất đôi khi là lúc người ta không nhận ra muối. Nó không cần đứng ra phía trước. Cụ thể nhất là khi nấu chè nhất định phải “dằn một chút muối”. Muối cũng làm cho bưởi bớt chua, làm cho dưa hấu ngọt hơn. Thậm chí thời nay “Cà phê Muối” cũng rất thịnh hành. Ngoài ra, xin kể một vào mẹo vặt về muối cho các bà nội trợ đây:

LIÊN BÍCH: Liên Bích cũng rất thích cà phê Muối đó Nguyên Thủy.

Còn iodized salt thì sao? Tại sao muối lại được bổ sung iodine?

MAI THANH TRUYẾT:

Iodine là vi chất rất quan trọng cho chức năng tuyến giáp trạng và đặc biệt quan trọng cho sự phát triển não bộ của thai nhi và trẻ nhỏ. Ở nhiều nơi trên thế giới trước đây, thiếu iodine từng là vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng kể. Một chiến lược rất thành công là bổ sung iodine vào muối vì muối là thứ hầu như mọi gia đình đều sử dụng.

 

Chúng ta nên giảm lượng sodium quá mức. Nhưng số muối chúng ta sử dụng vẫn nên là muối có iodine, theo khuyến nghị y tế công cộng phù hợp. Giảm muối không có nghĩa là từ bỏ nguyên tố Iod.

LIÊN BÍCH:

Một vấn đề khác khá mới là loại muối có sodium thấp - low-sodium salt hay loại muối thay thế (sodium) - salt substitute. Đó là gì?

MAI THANH TRUYẾT:

Một số loại salt substitute thay một phần sodium chloride bằng potassium chloride. Mục tiêu là giảm sodium, đồng thời tăng potassium. Tổ chức Y Tế Thể Giới hiện có khuyến nghị có điều kiện về việc sử dụng loại muối sodium thấp có potassium cho một số người. Nhưng không phải ai cũng thích hợp.

Vì vậy chúng ta không nên nói rằng “potassium salt tốt cho tất cả mọi người”.

LIÊN BÍCH: Thưa anh Mai Thanh Truyết, trước khi kết thúc phần đầu,

xin cho quý thính giả vài cách rất thực tế để giảm sodium mà vẫn ăn ngon.

MAI THANH TRUYẾT:  Thứ nhất, đọc nhãn hiệu dinh dưỡng - nutrition label trên bao bì và để ý mục sodium.

Thứ hai, hạn chế những thực phẩm chế biến chứa sodium cao nếu chúng ta ăn thường xuyên.

Thứ ba, khi nấu ăn có thể giảm muối từ từ thay vì cắt giảm đột ngột.

Vị giác có khả năng thích nghi theo thời gian.

Thứ tư, sử dụng các loại rau quả, gia vị, tiêu, tỏi, hành, chanh, giấm, gừng và những hương liệu khác để tạo chiều sâu cho món ăn mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào muối.

Và cuối cùng, nhớ rằng các loại nước chấm/ nước sauce cũng là một nguồn cung cấp sodium cho cơ thể.

NGUYÊN THỦY: Nguyên Thủy đặc biệt thích điểm giảm từ từ.

Bởi có nghiên cứu cho thấy sau một thời gian giảm sodium, khẩu vị của con người cũng có thể thay đổi. Món mình từng cho là “nhạt” dần dần có thể trở thành vừa miệng.

LIÊN BÍCH: Hay quá. Từ một hạt muối chúng ta đã đi qua môn hóa học rồi - chemistry, vị giác, bảo quản thực phẩm, nước mắm, huyết áp, iodine và cả thói quen ăn uống. Nhưng hình như vẫn còn thiếu một nửa câu chuyện. Bởi người Việt thường hay nhắc đến: “Muối mặn gừng cay.”

Tại sao lại đem hai thứ trong nhà bếp để nói về lòng người?

Tại sao “ăn cùng một hạt muối” lại có thể trở thành biểu tượng của tình nghĩa?

Tại sao muối lại đi vào ca dao, tục ngữ, lịch sử, ký ức và cả quan hệ giữa người với người?

NGUYÊN THỦY: Thưa chị Liên Bích và quý thính giả,

Có lẽ bởi con người không chỉ ăn muối.

Qua hàng ngàn năm, chúng ta đã trao cho hạt muối một ý nghĩa.

LIÊN BÍCH: Và đó chính là câu chuyện của phần hai:

Từ vị mặn trên đầu lưỡi… đến cái mặn mà trong lòng người.

Xin quý thính giả ở lại với chúng tôi. Bởi đôi khi, muốn hiểu một dân tộc, không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều thật lớn.

Có thể bắt đầu…từ một bữa cơm.

Tiếp PHẦN 2 -  BẮT ĐẦU PHẦN HAI

 

PHẦN 2 — TỪ HẠT MUỐI ĐẾN TÌNH NGHĨA

LIÊN BÍCH: Cám ơn quý vị đã trở lại với phần 2 của chương trình.

PHẦN 2 — MUỐI TRONG VĂN HÓA VÀ ĐỜI SỐNG CON NGƯỜI

 

LIÊN BÍCH: Kính thưa quý thính giả,

Trong phần đầu, chúng ta nhìn hạt muối bằng con mắt của khoa học. Bây giờ xin mời quý vị cùng chúng tôi nhìn hạt muối bằng một con mắt khác. Bởi có một điều rất lạ: Một chất hóa học đơn giản như sodium chloride…lại xuất hiện trong lịch sử, tôn giáo, phong tục, ngôn ngữ, ca dao và ký ức của rất nhiều dân tộc.

Xin anh Mai Thanh Truyết cho biết, tại sao muối lại có một vị trí đặc biệt như vậy trong lịch sử loài người?

MAI THANH TRUYẾT: Muốn hiểu điều này, chúng ta phải trở về thời chưa có tủ lạnh. Ngày nay thiếu muối, chúng ta chạy ra siêu thị. Nhưng trong hàng ngàn năm lịch sử, muối không phải lúc nào cũng dễ có. Trong những xã hội phụ thuộc vào việc dự trữ thực phẩm qua mùa đông hoặc vận chuyển thực phẩm đi xa, khả năng bảo quản bằng muối có giá trị rất lớn.

 

Vì vậy, muối từng trở thành một hàng hóa chiến lược. Nơi có muối hình thành là hoạt động khai thác. Có thương mại. Có những tuyến vận chuyển. Có thuế. Có quyền kiểm soát. Có những cộng đồng được hình thành quanh nguồn muối.

 

Nói cách khác, Muối không chỉ đi qua nhà bếp. Muối đã từng đi qua cả kinh tế và quyền lực.

Chúng ta đã từng biết Thánh Gandhi giải ách thống trị của người Anh và dành lại độc lập cho Ấn Độ cũng nhờ muối bắng cách kêu gọi không đóng thuế muối đó sao!

Có lẽ người hiện đại khó hình dung vì một hộp muối bây giờ quá rẻ.

Giá cả hiện nay dễ làm chúng ta quên giá trị lịch sử của nó.

Viện Smithsonian từng gọi muối là một trong những thực phẩm nền tảng của văn minh,

NGUYÊN THỦY: Nguyên Thủy thấy đây là một nghịch lý rất đẹp.

Có những thứ ngày xưa quý vì khan hiếm. Ngày nay rẻ vì có quá nhiều.

Nhưng khi nó trở nên rẻ, mình lại dễ quên câu chuyện đã tạo nên giá trị của nó.

LIÊN BÍCH: Và có lẽ vì quá gần gũi với đời sống mà muối đi vào ngôn ngữ.

Riêng tiếng Việt đã có rất nhiều chữ liên quan tới “mặn”. Mặn mà. Đậm đà. Muối mặn gừng cay.

Ăn mặn nói ngay… Nguyên Thủy thấy hình ảnh nào đẹp nhất?

NGUYÊN THỦY: Thưa chị, chắc chắn với đề tài hôm nay, Thủy nghĩ đến 2 câu ca dao:

“Tay bưng dĩa muối chấm gừng

Gừng cay muối mặn xin đừng bỏ nhau”

Đây là một bài ca dao sâu sắc đến kỳ lạ. Nếu nhìn nghĩ kỹ. Người xưa không lấy vàng. Không lấy ngọc. Không lấy trăng sao. Họ lấy hai thứ bình dân nhất trong bếp: muối và gừng. Rồi dùng nó để nói về lời hứa của một đời người. Trong cuộc sống hôn nhân, ngoài những ngày hạnh phúc, ai cũng có lúc hiểu lầm, có lúc mất mát.

 

Có những năm tháng rất khó khăn …Nhưng điều làm thành nghĩa vợ chồng không phải là chưa từng trải qua cay đắng. Mà là: đã cùng nhau trãi qua mà vẫn còn đi bên nhau.

LIÊN BÍCH: Nguyên Thủy vừa đưa nhan đề “Gừng Cay – Muối Mặn” sang một nghĩa hoàn toàn khác.

Anh Truyết nghĩ tại sao lại là hai hình ảnh “Gừng và Muối” ?

MAI THANH TRUYẾT: Có lẽ trước hết vì chúng gần gũi. Gừng có cái cay đặc trưng. Muối có cái mặn đặc biệt. Thời gian trôi qua nhưng người dân quan sát thấy những đặc tính ấy vẫn còn. Vì thế trong tư duy dân gian, gừng cay và muối mặn trở thành hình ảnh rất thích hợp để nói về một tình nghĩa không dễ phai.

Điều thú vị là người bình dân dùng kinh nghiệm vật chất để biểu đạt một khái niệm rất trừu tượng: sự thủy chung.

NGUYÊN THỦY: Vì có lẽ cái hay của câu này nằm ở đó.

Gừng cay không hứa đời sẽ dễ.

Muối mặn không hứa đời sẽ ngọt.

Nó chỉ hứa rằng nghĩa tình sẽ không nhạt phai.

LIÊN BÍCH: Câu này Liên Bích xin giữ lại.

Thưa anh Mai Thanh Truyết, ngoài Việt Nam, muối còn có ý nghĩa biểu tượng trong nhiều nền văn hóa khác?

MAI THANH TRUYẾT: Có, thưa cô Liên Bích.

Do muối từng quý, có khả năng bảo quản và hiện diện thiết yếu trong đời sống, nhiều nền văn hóa đã gắn muối với sự tinh sạch, sự trường tồn, lòng hiếu khách hoặc giao ước. Ngoài Việt Nam, muối giữ vị trí vô cùng đặc biệt trong đời sống tâm linh, tôn giáo và văn hóa của rất nhiều quốc gia trên thế giới.

Văn Hóa Do Thái & Công Giáo

  • Giao ước vĩnh cửu: Trong Kinh Thánh, "Giao ước muối" (Salt Covenant) đại diện cho sự cam kết vĩnh cửu, không bao giờ đổi thay giữa con người và Thiên Chúa.
  • Bản chất của người tín hữu: Chúa Giê-su gọi các môn đệ là "Muối cho đời", mang ý nghĩa nhắc nhở họ sống có giá trị, ướp mặn tình thương và bảo vệ thế giới khỏi sự tha hóa.

Văn Hóa Nhật Bản (Thần Đạo - Shinto)

  • Tẩy uế và làm sạch (Harae): Rắc muối (Morijio) là nghi thức thanh tẩy quan trọng để xua đuổi tà khí. Người Nhật thường đặt những chén muối nhỏ hình chóp ở lối vào nhà hàng, quán ăn để mang lại may mắn và xua đuổi năng lượng xấu.
  • Võ sĩ Sumo: Trước mỗi trận đấu Sumo, các võ sĩ đều bốc một nắm muối ném vào đài đô vật để làm sạch sàn đấu và cầu mong sự an toàn.

Văn Hóa Phương Tây & Hy Lạp - La Mã Cổ Đại

  • Nền tảng của sự mộc mạc & Hiếu khách: Người La Mã cổ đại có câu nói "Không có gì hữu ích hơn mặt trời và muối". Ở nhiều quốc gia Đông Âu và Nga, nghi thức chào đón khách quý bằng "Bánh mì và Muối" (Bread and Salt) tượng trưng cho lòng hiếu khách, sự hòa bình và tình bằng hữu chân thành.
  • Điềm báo & Biểu tượng xua đuổi cái ác: Ở phương Tây, làm đổ muối được coi là điềm xấu (xuất hiện trong bức họa Bữa Ăn Tối Cuối Cùng của Leonardo da Vinci). Để giải trừ vận xui, người ta thường bốc một nhúm muối ném qua vai trái.

Văn Hóa Ấn Độ (Ấn Độ Giáo)

  • Sự sống và may mắn: Muối được sử dụng trong các nghi lễ cầu an, đám cưới và nghi thức tân gia (Diwali/Griha Pravesh) để thu hút năng lượng tích cực và chúc phúc cho gia chủ.
  • Tượng trưng cho tự do: "Cuộc đi bộ biểu tình muối" (Salt March) do Mahatma Gandhi khởi xướng năm 1930 đã biến hạt muối thành biểu tượng lịch sử cho tinh thần bất bạo động và nền độc lập của Ấn Độ.

Trong nhiều truyền thống tôn giáo, muối cũng xuất hiện trong nghi thức hoặc văn bản thiêng.

LIÊN BÍCH: Trở lại với Việt Nam.

Ngoài ca dao, theo Nguyên Thủy, muối xuất hiện trong ký ức người Việt như thế nào?

NGUYÊN THỦY: Thưa chị Liên Bích và quý thính giả. Nguyên Thủy nghĩ đến:

Cơm với muối mè. Cơm với nước mắm kho quẹt. Trái cây chấm muối. Rau luộc chấm nước mắm. Một con cá muối chiên. Một hũ dưa muối. Vì con người không chỉ nhớ vị của món ăn. Chúng ta nhớ người đã ngồi cùng bàn khi mình ăn món ấy.

LIÊN BÍCH: Đây là một điểm rất hay.

Tức là ký ức về thức ăn thực ra là ký ức về con người.

NGUYÊN THỦY: Có khi một nồi cá kho tộ của Mẹ không ngon hơn mọi nồi cá kho tộ khác. Nhưng sau khi Mẹ không còn nữa, thìkhông nơi nào nấu đúng cái vị ấy. Không phải vì công thức đã mất. Mà bởi người nấu đã mất. Và từ đó chúng ta mới hiểu: Có những món ăn có một thành phần mà công thức không bao giờ ghi. Đó là sự hiện diện của một người mình thương.

LIÊN BÍCH: Câu này chắc chạm đến nhiều thính giả đang nghe chúng ta hôm nay.

MAI THANH TRUYẾT: Đây cũng là một điều rất thú vị nếu nhìn bằng lăng kính khoa học.

Khứu giác, vị giác và ký ức có những liên hệ rất mạnh. Một mùi hay một vị quen thuộc có thể kích hoạt ký ức từ rất xa. Cho nên câu “mùi vị quê nhà” không chỉ là một cách nói văn chương.

Nó phản ánh một trải nghiệm tâm lý rất thật. Bởi vì “Muối và cá làm ra nước mắm. Và nước mắm là một gia vị không thể thiếu trong tủ bếp người Việt.

LIÊN BÍCH: Tức là cái lưỡi đã cho ngôn ngữ một bộ từ vựng để nói về trái tim.

Nếu như vậy thì vị “mặn” trong tiếng Việt rất đặc biệt.

Một món ăn có thể mặn quá. Nhưng một con người “mặn mà” lại là một lời khen.

NGUYÊN THỦY: Nguyên Thủy rất thú vị với định nghĩa về cái lưỡi của chị. Và đó là một điều rất đẹp.

Thưa chị Liên Bích và quý vị, Muối đâu cần chiếm hết món ăn. Chỉ cần đủ. Một chút muối hòa tan và biến mất. Và còn một điều nữa. Nếu muối chỉ nằm nguyên trong lọ muối thì nó không làm được gì cho món ăn. Muốn có tác dụng, nó phải được trao đi. Nó phải hòa vào thứ khác. Có lẽ tài năng, kiến thức và ngay cả tình thương cũng vậy. Nếu chỉ giữ cho mình, nó vẫn còn nguyên. Nhưng chưa chắc đã có ích. Và có khi sẽ bị tự hủy. Chẳng hạn như Biển Chết và Biển Hồ nằm trên biên giới giữa Israel và Jordan.

Cả hai cùng nhận nước từ sông Jordan  và các nguồn nước ngầm. Nhưng Galilee nhận rồi cho đi, nên nước luôn luân chuyển và sự sống được nuôi dưỡng. Biển Chết thì chỉ nhận mà không cho, nên muối ngày càng tích tụ và sự sống dần biến mất. Cuộc đời cũng vậy. Điều ta nhận chỉ thật sự trở thành sự sống khi biết trao đi. Hoặc nói một cách khác:  Giữ lại tất cả, lòng sẽ hóa mặn. Biết trao đi, sự sống mới thăng hoa.”

 

MAI THANH TRUYẾT:  Hình như Nguyên Thủy đang đưa hóa học sang triết học rồi đấy.

NGUYÊN THỦY: Nhưng chemistry cho phép mà anh!

LIÊN BÍCH: Hôm nay chúng ta có một Hóa học gia và một triết gia của… MUỐI.

NGUYÊN THỦY: Nguyên Thủy xin nhận làm Triết gia Muối. 😊

LIÊN BÍCH: Nhưng nói nghiêm túc, có một câu hỏi Liên Bích muốn cả hai anh chị cùng trả lời.

Nếu hạt muối có thể chia sẻ một bài học sống, anh chị sẽ chọn bài học nào?

Thưa anh Mai Thanh Truyết?

MAI THANH TRUYẾT: Từ góc nhìn khoa học, tôi chọn chữ: cân bằng.

Muối là một minh họa rất hay cho thấy rằng sự sống thường không nằm ở hai cực. Sodium cần thiết. Nhưng quá nhiều thì có hại.

Trước khi kết luận một vấn đề, hãy hỏi đủ điều kiện của nó.

LIÊN BÍCH: Còn Nguyên Thủy?

NGUYÊN THỦY: Có một điểm Nguyên Thủy thấy rất đúng giữa khoa học và văn hóa. Muối có khả năng bảo tồn. Trong ngôn ngữ của chúng ta, “muối mặn gừng cay” lại được dùng để nói về việc bảo tồn nghĩa tình. Một bên là bảo tồn về mặt vật lý. Ở phía bên kia là sự bảo tồn con người.

Muối giữ thức ăn khỏi hư.Nghĩa giữ con người không phụ nhau.

LIÊN BÍCH: Đây chắc chắn là câu cần ghi lại.

Bây giờ, trước khi kết thúc 45 phút hôm nay, Liên Bích muốn chúng ta quay về đúng nơi bắt đầu.

Một hạt muối. Xin anh Mai Thanh Truyết một lời nhắn gởi tới quý thính giả.

MAI THANH TRUYẾT: Tôi xin nói rất đơn giản.

Hãy trân trọng muối và sử dụng Muối với sự hiểu biết. Vì vậy hãy đọc nhãn thực phẩm. Ăn thực phẩm tươi nhiều hơn. Giảm dần sodium nếu đang sử dụng quá nhiều. Và nếu có những vấn đề sức khỏe đặc biệt, hãy theo hướng dẫn của chuyên viên y tế.

Muối cần thiết. Nhưng như rất nhiều điều cần thiết khác trong cuộc đời, giá trị của nó nằm ở chỗ biết đủ.

 

LIÊN BÍCH: Còn Nguyên Thủy?

NGUYÊN THỦY: Thủy xin trở lại với hai chữ:

Gừng Cay – Muối Mặn. Có những tình nghĩa không cần phải to tát. Giống như chúng ta không nhìn thấy muối trong món ăn. Nhưng thiếu Muối, chúng ta sẽ nhận ra ngày lập tức. Nguyên Thủy xin gởi lại chị Liên Bích và quý thính giả:

Một chút muối làm món ăn đậm đà.

Một chút gừng làm ấm lòng người ăn.

Một chữ NGHĨA làm cho tình người gắn bó dài lâu.

LIÊN BÍCH: Thật đẹp.

Thưa quý vị, Gừng vẫn cay. Muối vẫn mặn.

Xin tình nghĩa đừng nhạt theo năm tháng.

Xin cảm ơn Giáo sư Mai Thanh Truyết và Nguyên Thủy.

Và đặc biệt xin cảm ơn quý thính giả đã cùng chúng tôi đi từ một hạt muối nhỏ bé trên bàn ăn…

đến câu chuyện lớn hơn về sức khỏe, văn hóa, ký ức và nghĩa tình con người.

Xin kính chào và hẹn gặp lại quý vị trong chương trình kỳ tới.

 

https://drive.google.com/file/d/1PAsDrrtHkMOKZGBOFprNUVjIZaA1ZrGF/view?usp=drive_link

https://drive.google.com/file/d/1TatC2vJMC5ZKAqCuLZQJ9u3viaCAKvtr/view?usp=drive_link

on No comments:
Subscribe to: Posts (Atom)