Câu chuyện đi bộ buổi sáng – Phần I

Cách đây hơn một năm, người viết có viết về câu chuyện những buổi sáng đi bộ cùng Wabi. Đó không chỉ là chuyện dắt chó đi dạo, mà còn là một suy ngẫm về tuổi tác, thiên nhiên và ý nghĩa của đời sống. Sau hơn năm năm đi bộ mỗi sáng cùng Wabi tại những công viên gần nhà ở Houston. Có nhiều công viên lớn nhỏ trong vòng khoảng 5 dặm, những con đường đi bộ dài hơn một dặm, những hồ nước và những triền dốc cao. Anh thích giọt sương còn đọng trên cỏ, ánh nắng ban mai dịu nhẹ trước khi cái nóng Houston tràn đến. Đó là các công viên:

·         Kế bên Home Depot, Beltway 8;

·         Đường Harwin;

·         Góc đường Alief/Dairy Ashford;

·         Đường West Houston;

·         Đường Eldridge.

Và kết luận của bài viết: “Phải chăng tôi đang ban một ân huệ cho Wabi, hay chính Wabi đang đóng vai một vị Bồ Tát, giúp tôi duy trì thói quen đi bộ, gần gũi với thiên nhiên và sống điều độ mỗi ngày?”

Câu chuyện ấy đã đưa đến một ý tưởng sâu sắc hơn là con người không phải là trung tâm duy nhất của sự sống. Wabi cần tôi cho ăn, chăm sóc và bảo vệ. Nhưng Wabi cũng đem đến cho tôi niềm vui, sự vận động, tình cảm không vụ lợi và một lý do để bước ra ngoài mỗi buổi sáng. Hai bên cùng cho và cùng nhận, dù không bên nào cần phải gọi tên điều ấy.

Và có lẽ, trong những buổi sáng bình dị đó, tôi đã thực hành một triết lý sống rất gần với tinh thần nhân bản, biết trân trọng sự sống, biết sống chậm lại và biết rằng chúng ta không hoàn toàn sống cho riêng mình.

Nhưng, sáng nay, một vài suy nghĩ đến sau một buổi đi bộ với “phân nửa của tôi”, người mà tôi đã thành công trong việc thuyết phục… đi bộ suốt ba tháng qua. Và tôi đã thấy được "tâm cảnh đi bộ" của nhà tôi khác. Tôi "đi bộ" chỉ vì ...đi bộ. Còn nhà tôi "đi bộ" là thấy… em thích đi bộ ở park nầy, không thích park kia. v.v.

Cả hai cùng đi bộ chung trong mỗi công viên hàng ngày, mà tâm cảnh khi đi bộ lại khác nhau.

 

 

1-    Tôi đi bộ vì đi bộ

Khi tôi đi bộ, không nhất thiết phải đến một nơi nào, cũng không cần công viên nào đẹp hơn công viên nào.Tôi đi để bước đi. Để vận động. Để cảm nhận sương mai trên cỏ, ánh nắng đầu ngày, không khí trong lành và sự chuyển động của thiên nhiên chung quanh mình. Có thể nói, niềm vui của tôi nằm ngay trong hành động đi bộ, chứ không nằm ở nơi tôi đến.

Tôi không nhất thiết phải tìm kiếm một điều gì khác ngoài chính trải nghiệm đang diễn ra. Đó là một cách sống khá gần với tinh thần chánh niệm, sống trong hiện tại, cảm nhận những gì đang có, thay vì luôn hướng đến một kết quả nào đó.

2- Nhà tôi đi bộ để tìm một nơi mình thích

Còn nhà tôi thì có vẻ khác. Công viên này đẹp hơn, công viên kia không thích bằng; cảnh quan này hợp ý, cảnh quan kia không hấp dẫn. Đối với nhà tôi, địa điểm là một phần quan trọng của niềm vui đi bộ. Điều đó không có gì sai cả. Vì, mỗi người có một cách cảm nhận cuộc sống riêng. Có người thích quá trình đi bộ, có người cần một khung cảnh nào đó dễ chịu để tận hưởng quá trình ấy.

Nếu tôi tìm thấy niềm vui trong chính việc đi bộ, thì nhà tôi có thể tìm thấy niềm vui trong việc đi bộ ở một nơi mình yêu thích. Cùng một con đường, nhưng hai trải nghiệm nội tâm khác nhau.

3- Vậy ai có cách đi bộ đúng hơn?

Có một khác biệt lớn trong đời sống con người hàng ngày:

• Có người hạnh phúc vì được sống trong từng khoảnh khắc sống;
• Có người hạnh phúc khi hoàn cảnh chung quanh đáp ứng được sở thích của mình;
• Có người chú trọng hành trình; có người chú trọng những gì làm cho hành trình trở nên đáng thích thú.

 

Điều đáng quý là sau ba tháng, nhà tôi đã cùng tôi bước ra khỏi nhà mỗi buổi sáng. Có thể tôi chưa chia xẻ được hoàn toàn tâm cảnh của mình với nhà tôi, nhưng chúng tôi đã có thêm một hoạt động chung là … đi bộ buổi sáng.

Và biết đâu, qua thời gian, nhà tôi sẽ dần cảm nhận được niềm vui giản dị của việc đi bộ, không cần công viên nào phải đặc biệt hơn công viên nào, không cần công viên nào “được định danh” là … dành cho người nghèo, người trung lưu, hay dành cho… người giàu! Ngược lại, về phía tôi, cũng có thể khám phá những vẻ đẹp mà trước đây mình không chú ý đến nhờ sở thích riêng biệt của nhà tôi.

Sống chung không nhất thiết phải có cùng một tâm cảnh; đôi khi chỉ cần biết chia xẻ con đường với nhau. Đây là điều tôi cảm nhận sáng nay.

Liệu hạnh phúc gia đình có phải là biết tận hưởng điều mình đang làm, hay chúng ta thường cần những điều kiện phù hợp mới có thể tận hưởng nó? Hỏi tức là đã có câu trả lời rồi…

Đi bộ trong cung cách “nhất nguyên và nhị nguyên”

Câu chuyện đi bộ của chúng tôi bỗng trở thành một ví dụ rất thú vị để bàn về Nhị nguyên và Nhất nguyên. Một chuyện đời thường, nhưng nếu nhìn sâu hơn, ta có thể thấy trong đó cả một vấn đề triết học về cách con người nhận thức và trải nghiệm đời sống.

1- Nhị nguyên - Tôi và việc đi bộ là hai thứ khác nhau

Theo cách nhìn nhị nguyên trong ví dụ này, ta có thể phân biệt chủ thể với đối tượng, người đi bộ với hành động đi bộ, và con người với môi trường xung quanh.

Tôi nói: “Tôi đi bộ chỉ vì đi bộ.”

Nhà tôi lại nói: “Em thích đi bộ ở công viên này, không thích công viên kia.”

 

Chúng ta có thể hình dung hai cách trải nghiệm như sau:

Tôi - Người đi bộ và hành động đi bộ: Tôi chủ động thực hiện việc đi bộ. Địa điểm có thể thay đổi, nhưng mục đích căn bản vẫn giữ nguyên là việc đi bộ. Tôi không cần một công viên đặc biệt mới có thể tận hưởng việc đi bộ.

Nhà tôi - Người đi bộ và khung cảnh: Niềm vui đi bộ gắn liền với sự tương tác giữa người đi bộ và môi trường. Công viên, cây cối, hồ nước hay lối đi góp phần quyết định trải nghiệm “đi bộ” có dễ chịu hay không. Ở đây, sự phân biệt giữa người đi bộ và cảnh quan giúp ta hiểu vì sao hai người có những sở thích khác nhau.

Tuy nhiên, cần nói chính xác rằng phân biệt chủ thể và đối tượng trong một trải nghiệm chưa đồng nghĩa với việc chấp nhận toàn bộ học thuyết nhị nguyên trong triết học. Đây chỉ là một cách áp dụng khái niệm để soi sáng câu chuyện của tôi mà thôi.

2- Nhất nguyên - Người đi bộ, bước chân và công viên thuộc cùng một trải nghiệm

Nếu nhìn theo hướng nhất nguyên, ta có thể thử vượt qua sự phân chia cứng nhắc giữa người đi bộ, hành động đi bộ và môi trường xung quanh. Tôi bước đi. Bàn chân chạm đất. Gió lướt qua người. Ánh nắng chiếu lên con đường. Hơi thở hòa cùng nhịp chân. Chấm hết!

Lúc ấy, tôi không nhất thiết phải suy nghĩ: “Tôi là người đang đi bộ, còn thiên nhiên là đối tượng để tôi ngắm nhìn.” Tôi chỉ đơn giản là … đang đi bộ.

Trong khoảnh khắc ấy, người đi bộ và thế giới chung quanh không còn được cảm nhận như những phần hoàn toàn tách biệt. Chúng cùng tạo nên một kinh nghiệm sống thống nhất. Có thể diễn đạt bằng một câu: Tôi không chỉ đi bộ giữa thiên nhiên; tôi đang sống trong thiên nhiên, và thiên nhiên cũng đang hiện diện trong từng bước chân của tôi.

Đây là cách diễn giải mang tinh thần nhất nguyên. Nó cũng có nét gần gũi với chánh niệm trong Phật giáo, với một số quan niệm về sự thống nhất giữa con người và tự nhiên trong triết học phương Đông.

3- Vậy tôi thuộc Nhất nguyên, còn nhà tôi thuộc Nhị nguyên?

Tôi nghĩ chưa nên kết luận như vậy. Nhưng nếu dùng hai khái niệm ấy như hai lăng kính để suy ngẫm, ta có thể thấy một sự khác biệt đáng chú ý. Cách nhìn thứ nhất khi thấy việc đi bộ để đạt được một trải nghiệm mong muốn. Cách nhìn thứ hai là nhìn việc đi bộ như một trải nghiệm trọn vẹn tự thân.

Tôi có thể đi ở nhiều công viên khác nhau mà vẫn tìm thấy niềm vui trong việc bước đi. Địa điểm là một phần của trải nghiệm, nhưng không phải điều kiện duy nhất quyết định niềm vui. Còn nhà tôi thích công viên này hơn công viên kia. Niềm vui được hình thành qua sự lựa chọn, so sánh và đánh giá những điều kiện bên ngoài. Nhưng điều đáng lưu ý là nhà tôi vẫn có thể sống trọn vẹn trong hiện tại tại công viên mình yêu thích. Và tôi cũng có thể thích một công viên nào đó hơn những nơi khác.

Vì vậy, khác biệt giữa hai người không nhất thiết là khác biệt giữa hai học thuyết triết học. Đúng hơn, đó là khác biệt về nơi mỗi người đặt trọng tâm của niềm vui.

4- Một bước sâu kín hơn khi không còn hỏi “Tôi được gì từ việc đi bộ?”

Nếu tôi đi bộ chỉ vì đi bộ, tôi không nhất thiết đòi hỏi việc đi bộ phải đem lại một thành quả nào khác. Tôi không cần mỗi buổi sáng phải khám phá một công viên mới, nhìn thấy một cảnh đẹp mới hay đạt được một mục tiêu mới. Tôi cứ tiếp tục bước đi. Đi bộ vẫn có thể giúp tôi giữ gìn sức khỏe, duy trì kỷ luật và tận hưởng thiên nhiên. Nhưng trong chính khoảnh khắc đi bộ, tôi không nhất thiết phải liên tục hướng tâm trí đến những kết quả ấy.

Có thể nghĩ đến điều này với một ý tưởng trong triết học và thực hành thiền, một khi thôi đặt mình đối lập với mọi thứ chung quanh, con người có thể cảm nhận sự sống như một dòng trải nghiệm liên tục, thay vì một chuỗi hành động nhằm đạt được những kết quả riêng biệt.

Và ở đây, tôi nhớ đến câu chuyện về Wabi. Ban đầu, tôi đưa Wabi đi dạo. Nhưng chính Wabi cũng giúp tôi duy trì thói quen đi bộ mỗi ngày. Ai đang giúp ai? Ai đang ban ân huệ cho ai? Khi nhìn từ một phía, tôi chăm sóc Wabi. Khi nhìn từ phía khác, Wabi góp phần chăm sóc đời sống của tôi. Hai bên không còn đơn giản là người cho và kẻ nhận.

Điều đó không chứng minh Nhất nguyên theo nghĩa triết học chặt chẽ, nhưng mở ra một cảm nhận đẹp về sự tương thuộc giữa các sinh vật.

5- Kết luận chủ quan

Tôi xin tóm lại bằng ba câu:

• Nhị nguyên: Tôi đi bộ và công viên là nơi tôi đi bộ.
• Nhất nguyên, theo cách diễn giải trải nghiệm: Tôi, bước chân và thiên nhiên cùng tạo nên một kinh nghiệm sống thống nhất.
• Một cách nhìn thực tế: Tôi và nhà tôi không nhất thiết phải có cùng tâm cảnh mới có thể cùng đi bộ và cùng hạnh phúc.

Khi tôi nói “tôi đi bộ chỉ vì đi bộ”, tôi cảm thấy mình đang chủ động làm một việc mình thích, nhưng cũng có những lúc tôi quên cả ý nghĩ “tôi đang đi bộ”, chỉ còn bước chân, hơi thở và thiên nhiên?

Mời xem tiếp Phần II - Suy nghĩ Nhất nguyên và Nhị nguyên qua thời gian và tuổi tác

 

Mai Thanh Truyết

Đường về Chân tâm

Houston – Thu 2026