Saturday, September 16, 2017

Khai thác Bauxite: Từ Vấn Đề Bảo Tồn Văn Hóa và Sắc Tộc người thiểu số đến Ảnh hưởng Văn hóa và Xã hội



Khai thác Bauxite:
Từ Vấn Đề Bảo Tồn Văn Hóa và Sắc Tộc người thiểu số
đến Ảnh hưởng Văn hóa và Xã hội

Tóm lược: Người thiểu số miền Cao nguyên rất nhạy cảm và có mặc cảm đối với người Việt. Với diện tích Cao nguyên ngày càng thu hẹp vì di dân, từ 1,4 triệu trước năm 1975 cho đến 4 triệu năm 2009, người Thượng có khuynh hướng ngày càng rút sâu vào hướng Tây, đôi khi vượt qua biên giới Lào và Cambodia.
Mật độ người Thượng trước năm 1975 chiếm khoảng 90%. Ngày nay, chỉ còn ước tính khoảng 400 ngàn sinh sống ở vùng Cao nguyên Trung phần Việt Nam. Điều nầy nói lên việc khai thác quặng bauxite tại vùng nầy càng làm cho sự việc càng nghiêm trọng hơn đối với họ. Theo thống kê của World Bank năm 2008, tỷ lệ người Thượng hiện đang sống dưới mức nghèo đói là 72%.
Đối với những người ở lại bám đất, vì đất canh tác càng bị thu hẹp, gia đình có nguy cơ làm không đủ ăn. Do đó, các lao động chính của gia đình cần phải tha phương cầu thực. Vô hình chung, gia đình sẽ bị xáo trộn và có thể đưa đến ly tan. Con cái của họ, vì thiếu vắng cột trụ của gia đình có thể đi vào vòng sa đoạ. Đây có thể là viễn ảnh của xã hội trong một tương lai không xa nếu, TC "thực sự" khai thác hay "chiếm đóng" Cao nguyên Trung phần Việt Nam.
Đứng về phượng diện địa lý, tỉnh Đắk Nông được bao bọc bởi tỉnh Dak Lắc về phía Bắc, Lâm Đồng về hướng Đông Nam, tỉnh Bình Phước và giáp với biên giới Cambodia về hướng Tây. Gia Nghĩa là trị trấn của Đăk Nông, cách Sài Gòn 245 Km, Phan Thiết 180 Km. Còn Lâm Đồng được bao bọc  bởi các tỉnh Đăk Lắc, Khánh Hòa, Bình Thuận, Ninh Thuận, Đồng Nai, và Sông Bé.
Tỉnh Đắk Nông chiếm diện tích 6.510 Km2, có độ cao trung bình từ 600 đến 700m, nhưng cũng có nhiều nơi chiếm cao độ trên 1.900m. Về dân số, có 417 ngàn người năm 2007 gồm đa số 80% người Kinh (Việt Nam) và 31 sắc tộc thiểu số trong đó người M'nong, Tay, Ede chiếm đa số. Mật độ trung bình là 64 người/km2 và có 15% dân sống trong các thành phố. Thu nhập đầu người cho năm 2006 là 7,7 triệu/năm (~US$350).
Đăk Nông được bao phủ  bởi rừng rậm chiếm 64%, trong đó gồm 87% là rừng thiên nhiên, 2% rừng trồng cây công nghiệp, và 11% đất hoang.
Nói về ảnh hưởng của xã hội và xáo trộn văn hóa một khi CSBV cho TC khai thác bauxite vùng nầy, chúng ta, trước hết có thể nêu một thí dụ điển hình ở tỉnh Pleiku ành hưởng lên người dân Jarai chỉ sau một thời Việt Nam phát triển vùng từ sau 1975.
1- Tỉnh Pleiku
Tiến sĩ Matthieu Guérin, Giáo sư Trưởng khoa Sử Hiện đại của Viện Đại Học Caen và chuyên viên nghiên cứu nền Văn hóa dân tộc Jarai tại Pleiku nhấn mạnh "Chỉ cần có 30 năm là đủ để hủy hoại toàn bộ khu "Rừng Muôn Thánh"  (la forêt des mille génies ). "Cuộc tàn phá bắt đầu ngay vào những ngày đầu những ngày "Thống Nhứt" đất nước Việt Nam năm 1975"  đã gây sự chú ý của các thính giả trong buổi nói chuyện ở Đại học Sorbonne vào tháng 2/2009 về cuộc tàn phá Rừng già và cướp đất  ở Cao nguyên Trung phần Việt Nam.
Hiện tượng một nền nông nghiệp lương thực (của người dân tộc Jarai ) được biến thành một nền nông nghiệp công nghệ và thương mãi dài hạn ngày nay đã lên đến một mức độ trầm trọng có nguy cơ đến tương lai của người Jarai. "Trước hoàn cảnh bị cướp đất có kế hoạch, người dân Jarai trước chỉ biết lùi sâu vào vùng rừng già. Nhưng ngày nay, gần như không còn rừng già nữa, và họ đang bị đưa vào bẩy sập. Không biết làm sao hơn, hoặc là chấp nhận số phận, hoặc bị đồng hóa vào dân tộc Kinh, hoặc là kêu gọi mở ra một cuộc đấu tranh đầy tuyệt vọng".
Thật vậy, đây là một nền Văn hóa đang bị hủy hoại. Cách đây không bao lâu, người dân tộc Jarai di săn cọp trong những khu rừng già (của họ), câu cá trên những giòng nước chảy siết, hái hoa, hái trái, đốt rừng làm rẩy ... và dân tộc Jarai, những đứa con của rừng lớn lên, sanh hoạt trong  rừng, và sống với  rừng.  Và còn hơn thế nữa, dân tộc Jarai có một mối tương quan đặc biệt và mật thiết  với rừng, họ với rừng mà một, như những tài liệu nghiên cứu của nhà truyền giáo – nhân chủng học Jacques Dournes đã chứng minh. Nhưng ngày nay «Hãy tưởng tượng rằng trong vòng chỉ 30 năm ngắn ngủi, quý bạn đang nhìn thấy gia tài văn hóa của quý bạn đang bị tiêu hủy và trên đường sụp đổ» Tiến sĩ Matthieu Guérin nói tiếp. «Đó là những gì hiện đang xảy ra với dân tộc Jarai. Nếu họ không hòa đồng, nếu họ không chấp nhận lối sống của người Kinh, và nếu họ không chấp nhận lối sống định cư, họ sẽ không còn nơi cư ngụ. Và để kết luận chúng tôi gọi đây là một loại diệt nhân chủng (ethnocide)».
Ngày nay tại thành phố Pleiku thủ phủ Tỉnh Gia Rai, có 200 ngàn người Việt gốc Kinh và 40 ngàn người dân tộc Jarai. Để so sánh, trước Đệ nhị thế chiến, tỷ số dân Thượng ở Tây nguyên Trung Phần Việt nam là 93%.
Ngày nay nếu ta đến viếng Pleiku, từng một thời được nhắc đến như là một thành «phố núi cao" thơ mộng , của các "em Pleiku má đỏ môi hồng", thì nay, không còn cảnh thiên nhiên nên thơ gần gũi để chỉ "đi năm phút đã về chốn cũ" nữa, mà sẽ chỉ thấy một thị xã tân thời, đầy những cao ốc, với những nạn kẹt xe, bụi bặm, ồn ào bởi những tiếng xe gắn máy, chúng ta chỉ tìm thấy bóng người Thượng, người dân tộc Jarai ở tụ tập (bị vất)  bên ven bờ thành phố,  trong những nhà tôn, vách ván trên nền đất nện tạo thành những khu nhà bình dân (ghetto) điêu tàn, dơ dáy. ...
Đừng nghĩ rằng tình trạng kinh tế của dân tộc Jarai khá hơn lúc trước vì nhờ nền kinh tế vùng Cao nguyên đã phát triển. Rất ít gia đình người dân tộc có điện vào nhà, và rất hiếm nhà người dân tộc có TV, ta có thể kết luận nhà người dân tộc Jarai sống cũng giống như giấc mơ của họ: tí ti, tạm sống qua ngày.
2- Giấc mơ thực sự của họ ư?
Họ mong Nhà nước Việt Nam trả đất lại cho họ. Trả đất của tổ tiên họ cho họ. Và có thể cho phép họ được tự do thờ phượng, như Hiến Pháp nước "Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam" đã quy định. Họ có xin quyền Tự chủ không? Thật sự mà nói cũng có vài người có nghĩ đến, nhưng đó là một chuyện khác. Tuy không nói ra, nhưng trong thâm tâm họ, chắc chắn là họ xót xa vì mảnh đất quê hương họ bị dày xéo. Ước mơ giản dị nhất của người Jarai không gì khác hơn là được sống yên ổn làm ăn. Nhưng nào có đươc?
Trước những tình trạng đói khổ và những đòi hỏi nhân quyền nầy, rất dễ đưa đến những sự  xung đột; và quả thật điều này đã xảy ra: Cuộc cưỡng chiếm đất của Nhà nước để quy hoạch cho công nghệ, một chuyện ép giá của một chủ xí nghiệp tư để mua đất, ... và còn nhiều chuyện không được các cơ quan cầm quyền địa phương xử lý công bằng đã đem lại một cuộc nỗi dậy và cuộc đàn áp dữ dội đổ máu vào năm 2001.
Trở qua vấn đề khai thác quặng bauxite tại Cao nguyên Trung phần Việt Nam, hay đúng hơn tại Tân Rai (Lâm Đồng) và Nhân Cơ (Đák Nông), người Thượng là tiếng gọi chung để gọi toàn thể  các dân tộc  thiểu số vùng Tây Nguyên Trung phần Việt nam: Jarai, Bahnar, Rhadé, Sédang, Koho, Bru, Pacoh, Katu, Sré .Có tất cả là 31 dân tộc khác nhau gọi chung theo một từ chung (cấm ) là Degar, có nghĩa là «những người con của rừng núi».
Tưởng cũng nên nhắc lại rằng trước khi xảy ra "chiến dịch rêu rao" "khai thác quặng Bauxite" này của nhà nước CSBV, họ cũng đã từng bị chèn ép lấn đất, lấn rừng, cấm đạo rồi...Nhưng vì thấp cổ bé miệng họ đành nhẫn nhục chịu đựng, sau khi đã chống đối không xong. Cuối cùng, rất nhiều người đã phải bỏ rừng bỏ rẫy tìm đường ra đi. Ra đi trong uất ức và đau xót vì có lắm người đã phải để vợ, con ở lại. Hiện nay Canada là nơi đang đón nhận người tị nạn Jarai từ mấy năm nay.  Cho đến bây giờ thì tình trạng cuỡng bức đã trở nên toàn diện, lộ liễu và có kế hoạch.
Vậy thì xin hỏi: Đàng sau tất cả mọi sự cưỡng chiếm đất đai của đồng bào thiểu số, và vụ "khai thác quặng bauxit ở Cao nguyên Nam Trung phần là do thế  lực nào thúc đẩy, và với mục đích gì?
Bài học ở Pleiku kể trên, cho thấy sự việc lại tái diễn ở hai vùng đất nêu trên (Tân Rai và Nhân Cơ) nhưng dưới một hình thức khác. Nói theo kiểu quân sự  thì việc CSBV bề ngoài thì hô hào việc khai thác Bauxite (gọi là "DIỆN" ) mà kỳ thực bên trong là nhà nước CSBV đã giao khoán cho TC toàn quyền khai thác hai vùng nầy (tức là "ĐIỂM").  Do đó, nhiều vấn đề không thuận lợi cho người địa phương tức người Thượng có thể nảy sinh trước sự hiện diện của một dân tộc ngoại quốc chiếm đóng và khai thác.
3- Tập quán người thiểu số ở Cao nguyên Trung phần Việt Nam
Người Thượng là tên gọi chung của hơn 20 sắc tộc thiểu số sống ở cao nguyên Trung phần Việt Nam. Ngày hôm nay, căn cứ vào Hiến chương LHQ vào năm 1986, họ còn có được tên gọi là "dân tộc bản địa" (indigenous people). Họ sống theo từng bản làng, canh tác và chăn nuôi vẫn còn mang tính cách du mục nghĩa là canh tác theo mùa. Sau mỗi mùa thu hoạch, họ di chuyển và canh tác ở một nơi khác. Thông thường, một chu kỳ đất của họ là ba năm, nghĩa là họ để cho đất nghị ban mùa rổi trở lại khai thác nghề trồng trọt.
Sau năm 1975, CSBV cho di dân từ miền Bắc vào. Khi thấy một mãnh đất trống nào do người Thượng vừa rời khỏi để đi canh tác ở một nơi khác, những người di dân mới tới chiếm đất, và họ giữ luôn để làm tài sản cho riêng họ. Chính vì vậy mà sau chu kỳ ba năm, người Thượng không còn nơi canh tác nữa.
Chu kỳ bị tắt nghẽn. Và đây chính là một trong những lý do khiến người Thượng phải "di chuyển" vào tận rừng sâu.
Ngay cả từ thời Đệ nhứt và Đệ nhị Cộng hòa, chính phủ cũng đã thiết lập những khu "Sinh sống chính" cho đồng bào Thượng. Nhưng cũng có những lạm dụng của một số nhà cầm quyền địa phương và tướng lãnh, lợi dụng uy thế, chiếm một số không nhỏ đất đay dành cho người Thượng. Điều nầy cũng là nguyên nhân đẩy họ phải vào rừng sâu.
Và nguyên nhân sau cùng và tệ hại hơn cả là các dự án khai thác Bauxite ở Lâm Đồng và Đắknông…khiến cho người Thượng hầu như không còn đất sống. Rất nhiều bản làng "phải" trốn chạy qua Lào, hoặc Cao Miên và xin tỵ nạn tai Hoa Kỳ…Tình trạng nầy vẫn còn tiếp tục cho đến tận hôm nay. 
Người Thượng ở Viêt Nam có nhiều phong tục, tập quán, cung cách sống và sinh hoạt đặc biệt khác xa với người Kinh (người Việt Nam). Nhiều chương trình phát triển miền Cao nguyên dưới thời Việt Nam Cộng Hòa cũng không đem lại sự ổn định hay làm tăng mức sống của người Thượng cũng vì không nghiên cứu tường tận nhu cầu thực sự của họ.
Hai địa điểm hiện đang được khai thác là Nhân Cơ, Đắknông nằm về phía Tây của thị xã Đà Lạt và cách trung tâm nầy khoảng 40 Km. Còn địa điểm Tân Rai ở xã Lộc Thắng nằm về phía Bắc của thị xã Bảo Lộc và cách 15 Km.
Ngày nay, CSBV lại áp dụng một chính sách áp đặt và cung cách cư xử với họ càng khắc nghiệt hơn hoàn toàn không ứng hợp với nguyện vọng của họ. Từ đó nảy sinh ra nhiều hệ lụy có thể gây ra sự đổ vỡ mối liên hệ Kinh-Thượng vốn đã không thể hiện một cách công bằng và bình đẳng.
Sau đây là những sự kiện và hệ lụy đang và tiếp tục xảy ra khi sự xâm nhập của TC vào công cuộc khai thác bauxite ở vùng cao nguyên.
·         Việc chiếm đất để làm công trường khai thác hay xây dựng cơ xưởng của TC và Việt Nam, cũng như việc áp đặt và chuyển dời người thiểu số là một vần đề hệ trọng chứ không đơn thuần là một bài toán cần phải giải quyết như tịch thu đất đai và đền bù cũng như di dời người thiểu số.
·         Việc chọn chỗ mới cho việc di dời theo quan điểm của CSBV chỉ là một việc đơn giản, nghĩa là tìm cho họ một vùng đất nào đó để họ ở, sinh sống, và "tìm miếng ăn". Nhưng thực sự, người Thượng chú trọng nhiều đến phong tục, thổ nhưỡng, và nhứt là truyền thống sinh hoạt thôn xóm ngay cả việc đào giếng hay làm cổng vào làng cũng là một viêc hết sức tế nhị cần nghiên cứu. Nếu không, họ, sau khi bị tập trung lại, sẽ chỉ ở một thời gian ngắn rồi bỏ đi…
·         Đối với việc di dời, ai là người chịu trách nhiệm trực tiếp? Đất đã khoán cho TC, mà sao trách nhiệm di dời lại để cho nhà cầm quyền địa phương, một cơ quan không có phương tiện tài chánh để thực hiện việc di dời cũng như đền bù thiệt hại. Địa phương chỉ có khả năng cung cấp "đất hoang" mà thôi, hoàn toàn không đủ nghiên cứu để cứu xét tính cách khả thi của đất cho nông nghiệp hay không, một việc cốt lỏi của sự sinh tồn của người Thượng. Do đó, sự di dời đã xảy ra từ 2006 đến nay vẫn còn tồn đọng và hiện tại vẫn còn hơn 500 gia đình người Thượng vẫn chưa được sắp xếp và đang còn trong vòng tranh chấp.
·         So với phong tục đặc biệt của người Thượng, việc thay đổi nếp sống "văn minh" chưa hẳn làm cho họ có thêm nguồn phúc lợi và hạnh phúc; nhưng trái lại, có thể làm cho việc di dời trở nên phức tạp hơn. Kinh nghiệm của Việt Nam Cộng Hòa trong việc làm nhà mái tole, dẫn nước sinh hoạt vào nhà, làm nhà vệ sinh bên trong nhà hoàn toàn không ứng hợp với tập quán của họ. Việc rời bỏ các khu định cư để đi sâu vào rừng trướvc năm 1975 là một kinh nghiệm quý báu cho nhà cầm quyền hiện tại trong chính sách đối với người Thượng.
·         Thêm một hệ lụy có nhiều xác suất xảy ra là tiền đền bù. Theo như tin tức  Việt Nam thì số tiền đền bù không xứng đáng với tài sản, đất đai, nhà cửa và hoa màu của người Thượng bị di dời. Nhiều vụ kiện đang còn kéo dài ở Tân Rai vì đất mới được cung cấp và số tiền bồi thường không đủ để cất nhà giống như ngôi nhà cũ lấy chi để tạo dựng lại cuộc sống mới. Cũng như cần phải tính thêm những sự ăn chận, tham những, ép buộc của địa phương trong việc áp dụng chính sách di dời.
·         Từ những yếu tố vừa kể trên chúng ta thấy không thể khoán cho địa phương mà cần phải có chính sách chung và thống nhứt từ trung ương cũng như việc thực hiện cần phải có sự giám sát chặt chẽ, nghiên cứu địa chất tường tận, và nhứt là cần nghiên cứu yếu tố tôn giáo…để từ đó giải thích rõ ràng cho người dân lý do vì  sao họ phải dời đi nơi khác. Làm được như thế thì sự dời đổi sẽ bớt đi nhiều khó khăn và cuộc sống người dân sẽ bớt phiền toái ngõ hầu có  thể sớm được ổn định trong cuộc sống mới.)
·         Sau cùng, đối với sự tín ngưỡng và phong tục của người Thượng, vai trò của ông "Già Làng" rất quan trọng, vì là một ngôi vị tối cao của một làng. Mọi người già trẻ lớn bé đều phải thực hiện, làm đúng những mệnh lệnh, khuyến cáo của "Già Làng", hoàn toàn không có một ngoại lệ nào. Do đó, nhà cầm quyền cần phải giải thích, thuyết phục chính sách di dân, đừng để Già Làng còn nhiều nghi ngờ ảnh hưởng không tốt đến việc di chuyển, dời đổi người dân. Điều quan trọng nhứt là đừng dối gạt niềm tin của người Thượng qua sự chơn chất của họ. Nếu sai phạm, mọi chính sách di dời sẽ bị đổ vỡ và họ sẽ rút vào rừng sâu…
Qua những yếu tố phân tích trên đây, chúng ta thấy quả thật người Thượng rất nhạy cảm trong cung cách đối xử hiện tại của CSBV. Ngày nay, với sự hiện diện của ngoại bang, người Hán, chắc chắn trong tương lai sự mâu thuẫn giữa hai sắc dân kể trên sẽ làm cho vùng cao nguyên Trung phần Việt Nam biến thái theo chiều hướng bất thuận lợi cho người Thượng.
4- Chính sách Hoa Kỳ và Việt Nam đối với người thiểu số
Đặc biệt có hai điểm cần lưu ý về chính sách đối với người Thượng từ sau 1975 về phía Hoa Kỳ và CSBV.
·         Do chính sách muốn tạo ảnh hưởng , ngay từ sau khi Việt Nam hoàn toàn nằm trong tay CS, Hoa Kỳ bằng mọi phương tiện đã đẩy mạnh mức độ xâm nhập vào miền Cao nguyên Trung phần qua sự phát triển phong trào gia nhập vào đạo Tin lành của dân tộc thiểu số. Có thể nói, sau hơn 40 năm, Hoa Kỳ đã đạt được thành quả là lực lượng tín đồ Thượng hiện nay là một lực lượng đáng kể ở vùng nầy nhất là ở những thị xã hoặc thành phố.
·         Trong lúc đó, CSBV cũng cố gắng ngay từ đầu đào tạo một tầng lớp cán bộ người Thượng đề làm nồng cốt cho công cuộc "quản lý" người thiểu số.
Cà hai chính sách nầy đã đào tạo một số nhân sự có trình độ, tuy ở hai chiều hướng và mục đích khác nhau, nhưng rốt ráo lại, tuyệt đại đa số người Thượng vẫn không gia nhập vào hai khuynh hướng trên và tiếp tục theo sự hướng dẫn của Già Làng mà rút sâu vào nội địa.
Kết quả tiên liệu cho tương lai qua những hiện tượng đã xảy ra ngay từ sau khi chiếm toàn cõi Việt Nam, sĩ số người Thượng sống trong vùng nầy bị giảm đi hằn. Họ đã trốn chạy vào rừng sâu, qua Cambodia và Lào. Và cuối cùng, nhiều người đã phải xin tị nạn chính trị tại nước thứ ba, như đã nói trên.
Trong một tương lai không xa nữa, viễn ảnh không còn sự hiện diện của nhiều sắc dân thiểu số sống trên Cao nguyên Trung phần Việt Nam qua việc khai thác bauxite của TC không phải là điều không tưởng. Và nóc nhà của Việt Nam, thảm thực vật che chở cho sức sống của người Việt sẽ bị hủy diệt cả về hệ sinh thái lẫn tính đa dạng xã hội của vùng nầy..
5- Kết luận
Để kết luận, việc «giúp đở» người Thượng là giúp đở kinh tế cho họ cải thiện đời sống, là giúp họ hiểu và khai triển khái niệm về sự tiến bộ của con người. Nhưng tuyệt đối, phải biết tôn trọng dị biệt văn hóa của người Thượng, không được áp đặt những gì đi ngược lại truyền thống của họ. Hơn nữa, nếu những người cầm quyền hiện tại, nếu còn một chút nhứt điểm lương tâm để thấy rằng không nên đặt họ, những đồng bào thiểu số, những người con của đất trời thiên nhiên vào hoàn cảnh hay tâm trạng của những kẻ "mất" quê hương để phải "sống mãi trong tình thương nỗi nhớ". Nhớ về nơi chôn nhau cắt rốn, với cái "cảnh sơn lâm bóng cả cây già", với "tiếng gió gào ngàn", với "giọng nguồn thét núi" như Hổ Nhớ Rừng của Thế Lữ. Tội nghiệp cho những đồng bào thiểu số bơ vơ nầy đã bị chèn ép, đàn áp đến "ba tầng áp bức" và đã bị dồn đến chân tường!
Và rốt ráo hơn nữa là đừng để Vùng Cao nguyên Nam Trung phần việt Nam biến thành những khu "biệt lập người Da đỏ" (Indian reserve) kiểu Mỹ, chuyên biểu diễn Múa Vũ Văn Hóa cho các đoàn du khách ngoại quốc đến thăm viếng.
Thiết nghĩ, hình ảnh của Người Thượng hiện tại như đã mô tả ở phần trên sẽ là hình ảnh trong tương lai của họ ở Việt Nam, nếu còn sự cai trị của Cộng sản Bắc Việt.
 Mai Thanh Truyết
Hội Khoa học & Kỹ Thuận Việt Nam (VAST)
Ngày Lễ Lao động Hoa Kỳ 2017

Phụ chú:
Tiến sĩ thân kính.
Đúng là nạn khai thác Bauxite tại Cao nguyên TP không chỉ là nguy cơ về quốc phòng, môi trường, mà còn là nguy cơ về an sinh, văn hóa, đe dọa các dân tộc thiểu số. Nhưng VC thì bất chấp tất cả, miễn có tiền bỏ túi từ quan thầy Bắc Kinh của chúng. Xin cảm ơn TS đã gởi cho bài.
Lm P.Phan Văn Lợi.
Nguyễn • 10 hours ago
THUỞ NAY KINH THƯỢNG MỘT NHÀ
VỮNG MỘT NIỀM TIN
Câu chuyện ngày xưa, thời VNCH
Hồi đó, tôi làm Chánh Văn phòng cho Đại tá Tỉnh trưởng LQC. Một bửa, ông đi thăm Quận Nhơn Trạch về, kêu tôi bảo, mời ông Trưởng Ty Tiểu học qua gặp. Trưởng Ty Tiểu học hồi ấy là cụ Trần Huyến, thầy học thời tiểu học của ông tỉnh trưởng ngày xưa ở Bạc Liêu. Cho nên khi cụ Huyến tới, ông tỉnh trưởng rời bàn làm việc, chắp tay chào và mời cụ ngồi ở salon và thưa: " Tôi mới đi thăm Quận Nhơn Trạch về. Tôi thấy ở dưới đó học trò đi lang thang ngoài đường trong giờ học. Xin Thầy về căn dặn các vị thanh tra thường xuyên viếng thăm các trường học, nhắc nhở các vị hiệu trưởng cắt cử người thay thế chăm sóc học trò khi thầy cô bận việc hoặc đau yếu bất ngờ vắng mặt. Xin đừng để học trò lêu lõng vào giờ học."
Nếu biết rằng các vị tỉnh trưởng quân sự, việc giặc giả là việc trọng yếu phải lo. Vậy mà vẫn để tâm chi li tới việc học hành và phong cách của con em trong quản hạt mới biết làm việc chỉ huy hành chánh không phải nhẹ nhàng, dễ duôi.
Câu chuyện ngày nay, thời xã nghĩa
Cô giáo trẻ Tòng thị Minh
Dạy lớp mẫu giáo Sam Lang, Na Hỳ, Điện Biên
Anh dũng chun vào bọc nylon qua sông đi dạy
Các bé thơ học trò chun vào bao nín thở qua sông học con chữ
Đó là hình ảnh não nùng của cô đi dạy, trò đi học dưới thời xã nghĩa nơi vùng cao nghèo nàn, hẽo lánh!
Việc đi dạy, đi học tồi tệ đến như vậy mà các cấp " chánh quyền " chẳng một ai quan tâm thật là không hiểu được. Bổn phận của nhà cầm quyền xã hội chủ nghĩa là gì?
Từ giáo dục đến tín ngưởng nơi vùng cao Việt Bắc
Giáo dục Điện Biên thì bỏ phế, việc tín ngưởng phong tục của người H'mong Việt Bắc thì can thiệp tàn bạo.
" Đầu tháng 10 vừa qua , hàng trăm người H'Mông từ bốn tỉnh Cao Bằng, Bắc Cạn, Thái Nguyên và Tuyên Quang kéo về Hà Nội tố cáo chính quyền địa phương "cấm họ theo đời sống văn minh".
Câu chuyện đàn áp cái bị gán cho là "đạo Dương Văn Minh " lý do như sau:
"Lý do là các chính quyền địa phương tại 4 tỉnh Cao Bằng, Thái Nguyên, Tuyên Quang và Bắc Cạn đã phá bỏ nhà tang của họ (có nơi gọi là "nhà táng", "nhà đòn"). Khoảng 25 năm nay người H'Mông ở đó đã thay đổi tục lệ chôn cất.
Trước đây họ treo xác chết trong nhà rồi bày tiệc ra ăn uống với người chết trong 7 ngày. Sau đó mới đem xác đi chôn không có hòm ván. Bây giờ họ xây nhà tang chung để đưa quan tài vào đó cho thân nhân đến thăm viếng trong vòng 24 tiếng rồi đem chôn. Họ cho rằng làm như vậy là sạch sẽ và vệ sinh hơn, giống như người miền xuôi đang làm. Thế nhưng chính quyền địa phương lại đem quân đến phá nhà tang của họ, đánh đập, bắt bỏ tù họ và bắt họ trở lại phong tục cũ.
Họ về Hà Nội để đòi phải cho họ lập nhà tang, trả tự do cho những người bị bắt và phục hồi danh dự cho người đã dạy họ theo nếp sống mới là ông Dương Văn Mình.
Ngày hôm kia, 20/3/2014, hàng ngàn đồng bào H'mong thuộc 4 tỉnh Tây Bắc, Cao Bằng, Thái Nguyên,Tuyên Quang và Bắc Cạn kéo về biểu tình trước tòa án Hàm Yên, Tuyên Quang đòi trả tự do cho hai người dân theo đạo Dương Văn Minh. Ngụy quyền vc đàn áp tàn bạo, đánh đập dã man và bắt đi mất tích 4 người. Hàng chục người bị đánh trọng thương!
Nhưng người Anh em H'mong ai?
Cứ theo Wikipedia, người anh em H'mong vốn thuộc dòng Bách Việt:
"Cuối thời kỳ đồ đá mới, đầu thời kỳ đồ đồng (khoảng 5.000 năm trước đây). Tại khu vực mà ngày nay là miền bắc Việt Nam, miền nam Trung Quốc (từ sông Dương Tử trở xuống), có sự chuyển biến do chủng Cổ Mã Lai tiếp xúc thường xuyên với Đại chủng Á từ phía bắc tràn xuống, sự chuyển biến này hình thành một chủng mới là chủng Nam Á (tiếng Pháp: austro-asiatique).Thời kỳ sau đó, chủng Nam Á được chia thành một loạt các dân tộc mà các cổ thư Việt Nam và Trung Hoa gọi là Bách Việt
Theo truyền thuyết Việt tộc, ý nghĩa cũng đồng: Lạc Long Quân kết duyên cùng mẹ Âu Cơ, sanh ra "bọc trăm trứng". Một nửa theo cha xuống biển hóa Rồng. Một nửa theo mẹ lên núi thành Tiên. Cho nên dù Kinh hay Thượng, Việt hay H'mong vẫn cứ là anh em từ " bọc trăm trứng " sanh ra, vẫn cứ là con Rống, cháu Tiên.
Sở dỉ viết đôi dòng xác định danh phận là bởi vì có những ông lên tiếng so bì: Các bạn H'mong can trường, biết biểu tình rầm rộ binh vực người anh em bị cường quyền bắt bớ, tù đày, trong khi người Kinh trở nên bạc nhược không biết đoàn kết, đứng lên tranh đấu trong các trường hợp tương tự.
Thật ra thì các bạn vì bực bội mà quên đi những sự kiện vang động mà người Kinh chúng ta từng thể hiện:
Ngày 5 tháng 6, 2011, ngày lịch sử dân Việt hai Miền Nam – Bắc biểu dương lòng yêu nước chống tàu xâm lăng: Hoàng Sa – Trường Sa – Việt Nam.
Khi hàng hàng lớp lớp người dân Nam bộ, từ Vũng Tàu, Bà Rịa kéo vào
Khi bà con từ Xuân Lộc, Biên Hòa kéo xuống
Khi đồng bào từ Mỹ Tho, Long An kéo lên
Tụ họp nhau nơi Bến Nghé, Sài gòn
Dẫn đầu là một thanh niên
Trên vai đồng đồng đứa bé thơ
Tay dắt người vợ trẻ
Cất cao lời hát
"Quê hương Việt Nam ngạo nghễ "
Cả rừng người rồng rắn
Từ nhà thờ Đúc Bà kéo ra chợ Bến Thành
Biểu dương khí thế chống tàu xâm lăng
Hoàng Sa – Trường Sa
Hai mảnh Việt Nam trôi giạt trên biển Đông
Là của Tổ Quốc Việt Nam!
Nơi cố đô Thăng Long
Hàng ngàn thị dân Hà Nội
Hiệp cùng đồng bào từ Phú Thọ, Việt Trì kéo xuống
Cũng cất tiếng hô ngạo nghễ
Hoàng Sa – Trường Sa là lãnh thổ Việt Nam
Làm sao quên được
Trước pháp đình việt gian cọng sản
Bộ ba anh thư hào kiệt
Minh Hạnh – Huy Chương – Quốc Hùng
Lẫm liệt hô vang
"Đả đảo cọng sản "
Làm sao quên được
Lời nguyền thắm máu Phương Uyên
"Đi, chết đi đảng csvn bán nước "
" àu khựa cút khỏi biển Đông "
Lời Nguyên Kha vang dội
"Tôi trước sau là người yêu nước
Tôi chống đảng cọng sản
Mà chống đảng thì không có tội "
Làm sao quên được
Lời ca thắm thiết Việt Khang
"Già trẻ gái trai giơ cao tay
Chống quân xâm lược, chống kẻ nhu nhược
Bán nước Việt Nam "
"Xin hỏi anh là ai, không cho tôi xuống đường để tỏ bày
Tình yêu quê hương này
Dân tộc này đã quá nhiều đắng cay "
Trên đây là những nét son rực rở, báo hiệu ngày mai tươi sáng cho dân tộc.
Ngày vui chấm dứt "đêm trường cọng sản "
Hãy giữ vững niềm tin vào vận mệnh huy hoàng của Đất Nước – Dân Tộc
NGUYỄN NHƠN
No-U FC nguyễn tiến • 10 hours ago
Nè, chú em nói thiệt lòng hay là chỉ nói để kiếm ít tiền tối nay đi karaoke với mấy em chân dài đấy hả? ĐM cs hồ chí dâm!
nguyễn tiến • 4 hours ago
tác giả chớ nên đánh đồng cũng như quy chụp sự việc như vậy để tránh những hiểu lầm không đáng có rồi dẫn đến những mâu thuẫn trong tầng lớp nhân dân, theo tôi được biết thì việc khai thác bauxite đúng theo đường lối chủ trương cũng như hợp khoa học đã được tính toán hết sức kĩ lưỡng rồi chứ không như những gì tác giả nói cả
 viettran  nguyễn tiến • 3 hours ago
Ai phá rừng Tây Nguyên, ai đứng đằng sau sân Golf Tân Sơn Nhất, ai đóng Tàu thép gỉ? Ai nữa, cái đảng ăn cướp vc chớ còn ai.
Nhị Ngọc       http://baophapluat.vn/thoi-...
việt  nguyễn tiến • 4 hours ago
Lo gì ".....dẫn đến những mâu thuẫn trong tầng lớp nhân dân...."? Hồ Đểu Cáng đã nói "nhân dân làm chủ " rồi mà ? Nếu cậu nói bauxite đúng, hợp với khoa học thì bộ chó đẻ bộ chính trị cũng như trung ương đảng côn đồ CSVN có dám dời tới chân núi làm trụ sở hay không? Nơi phía trên là nơi Tàu Cộng đã và đang khai thác bauxite? Bauxite là "tác phẩm chết " do đồng chí X để lại . Cái mà Trọng Lú đang truy sát đàn em của X!
Tom Van Nguyen • 7 hours ago
Từ bây giờ đến năm 2020, theo cái hiệp định bán nước Thành Đô, thì dân Việt sẻ trở thành dân thiểu số như dân Thượng, ngay trên chính VN. Nhìn những gì bọn Tàu đang làm tại Tây Tạng, Nội Mông, hủy diệt văn hóa, đốt sách, hạn chế các phọng tục lễ lạc, cưỡng bách học tiếng Hoa, di cư người Hán đến Tây Tạng, Nội Mông, dần dần Hán hóa, đồng hóa dân bản xứ Tây Tạng, Nội Mông v.v... Dân Việt rồi sẻ có cái kết quả như dân Tây Tạng, Nội Mông. Hiện nay, bao nhiêu binh đoàn sư đoàn quân Tàu dưới hình thức công nhân lao động trên đất Việt? Bao nhiêu phố Tàu, tô giới Tàu đang mọc lên trên đất Việt? Không phải ngẫu nhiên mà có hàng sư đoàn "du khách Tàu" đến VN. Bao nhiêu đứa ở lại? Bao nhiêu phố Tàu mọc lên chỉ để phục vụ riêng chúng nó? Bao nhiêu đứa con lai nữa Việt nữa Tàu ra đời? Đó là phương pháp Hán hóa đồng hóa dân Việt đó. Chỉ vài 4,5 thế hệ nữa thì chỉ có con nit Tàu hiện diện đa số trên đất Việt. Dân Việt sẻ thành dân thiểu số như dân Thượng, rồi cả Việt lẩn Thượng gì đều biến mất luôn, nếu như bây giờ người dân trong và ngoài nước không có hành động gì, mackeno, mặc kệ nó.
viettran • an hour ago
Số lượng người Thượng vượt biên sang Lào, Cam Pu Chea và Thái Lan ngày càng nhiều. Trong đó không ít người đã xin tị nạn và trốn ở lại bất hợp pháp, một số khác là bị trả về lại địa phương. Nhà cầm quyền cộng sản như thường thấy là đổ lỗi cho các "thế lực thù địch", các "phần tử xấu" kích động. Trước 1975, việc người Thượng vượt biên sang các nước đã kể ở trên là cực hiếm, nếu không nói là không có. Sau năm 1975, với chính sách Kinh tế mới CSVN đã đẩy người bản địa ra khỏi môi trường sống du canh du cư của họ. Chính sách thu hồi đất, cho Tàu cộng thuê dài hạn, nạn phá rừng...đã làm cho đất đai canh tác của người Thượng không còn, đời sống săn bắt càng khó khăn. Hiểm họa lớn nhất là sự mai một bản sắc văn hóa của người dân tộc Thiểu số và về lâu về dài là sự diệt chủng của một số chủng tộc người Thượng, chẳng hạn như chủng người BRâu.
lam giao • 3 hours ago
csBV chiếm được miền Nam VN thì là phanh thây xé thịt miền Nam cho đến tận cùng . Người Thượng ở Cao Nguyên Trung Phần VN dần dần biến vào dĩ vãng . Cho rừng xanh biến thành đất vườn. Cho cổ thụ biến thành nhà gỗ . Cho đất mầu biến thành sa mạc !
PTDNB • 36 minutes ago
Chủ nghĩa thực dân mới của cs Bắc Việt:
* Những sỹ quan của quân đoàn 4, trong đò có sd 7 và sd 9 phải là người miền Bắc
* Chỉ tuyển bộ đội nghĩa vụ là người địa phuơng
* Đem cư dân miền Bắc chiếm lấy Tây Nguyên càng nhiều càng tốt
Không được đâu tiến sĩ Truyết.
Khai thác bauxite và Tây nguyên là chiến lược của bọn cs Bắc Kỳ: diệt văn hóa Tây Nguyên của dân thiểu số, lấy đất chiếm nhà của người Thượng làm đồn điền trồng cà phê.
Tiến sĩ về VN mà coi dân Bắc di cư vào hằng triệu, cán bộ cs Bắc Kỳ chiếm đất làm đồn điền giàu có đổ vách dân Thượng mất đất chạy qua Cam Bốt.
Nhà cao cữa rộng, biệt thự tại Tây Nguyên đều là của cs Bắc Kỳ. Nay tiến sĩ
nêu vấn đề bảo tồn văn hóa là đi ngược với quyền lợi bọn cs Bắc Việt.
AR.15 • 2 hours ago
Không còn người Thượng nữa thưa tác giả, bọn nó bị đồng hóa hết rồi, tôi ở Dalat nên tôi hiểu vấn nạn này hơn ai hết.Kính!
 Phóthườngdân • 3 hours ago
Người Thượng rất thật thà và hiền hòa, nhưng khi bị CS dồn nén áp bức, vừa cướp đất lẫn cướp cả quê cha đất mẹ của đồng bào thiểu số này thì chắc chắn có ngày họ sẽ quật khởi.
việt • 3 hours ago
Những bài viết chủ trên DLB đa số rất giá trị. Chỉ tiếc là những bài viết chủ hay các lời bình luận rất có giá trị chỉ có những người không CS đọc thôi. Còn nếu CA CS lên đọc là để điều tra có ai đang ở trong nước viết bình luận chống đối hay phê bình đảng. Bộ CA có tổng cộng là 1000 CAM để theo dõi những người viết bình luận chống đối CSVN trên mạng như Facebook hay Dân Làm Báo v.v...
Đọc bài viết trên, tuy bài viết về xã hội, chính trị , môi trường sống . Nên bài viết lãnh vực nầy nó thuộc lãnh vực chuyên môn. Nó không là vỡ cải lương mùi mẫn là độc giả chảy nước mắt. Tuy nhiên, trong bài viết đưa ra những mất mát do CS tàn phá những màu xanh thơ mộng trên khắp rừng núi VN làm người đọc tim cũng đau nhói và cảm thấy quá buồn. Cộng với những người thiểu số sinh sống ngàn đời ở miền sơn cước. Họ là những dân tộc hiền hoà chất phát. Không có lý do gì CSVN đánh bật họ ra khỏi nơi chôn nhau cắt rún của họ. CSVN càng tội ác hơn từng bước đang thực hiện chính sách diệt chủng những dân tộc thiểu số nầy.
Với một thành phố hiện đại. Nếu tất cả cùng xây trong cùng một thời gian. Thì có thể trong thời gian trong vòng vài chục năm là xong. Với một rừng già, cây lớn đào thải cây nhỏ . Nên rừng già toàn là những cây cổ thụ xanh tươi và cao ngất ngưỡng. Cái xanh đẹp và thơ mộng nầy phải tốn hàng ngàn năm!
Cho nên mấy chục năm về trước thế giới bình chọn "vịnh Nha Trang" là một trong những vịnh đẹp nhất thế giới. Tuy nhiên, thời gian sau tờ National Geographic, tờ báo uy tín trên thế giới bình chọn " bải biển Nha Trang "xấu nhất trên thế giới". Họ căn cứ trên tiêu chuẩn màu xanh của cây cối dọc theo bải biển. Chớ không dựa và bê tông, cốt sắt nham nhở của những khách sạn ba sao, bốn sao, năm sao....ở bải biển Nha Trang!
việt  PTDNB • 3 hours ago
Tôi không phân biệt người Bắc, người Trung, người Nam. Nhưng theo tôi, mỗi xã, mỗi tỉnh nên giữ bản sắc riêng. Ví dụ, tôi muốn du lịch đến Cần Thơ để tìm hiểu văn hoá và con người của Cần Thơ, mà tôi ngỡ ngàng tôi đang tới một thành phố đa số là người Bắc. Tôi muốn du lịch đến thành phố thơ mộng Pleiku mà tôi gặp toàn người Bắc nói *éo mẹ thì làm sao thơ mộng được. Tôi muốn lên miền sơn cước để gặp gỡ những người H'Mông hiền hoà, để tìm hiểu văn hóa của họ, mà tôi lại gặp nhiều CA khắp nơi để theo dõi những người H'Mông nào chống đối CSVN, hay những du khách nào đến đây để giúp đở tinh thần hay vật chất cho đồng bào H'Mông. Anh thư Bùi Thị Minh Hằng và nhóm bạn của cô đã bị CA làm khó dễ trước đây!

________________________________________

Mai Thanh Truyết

10 Điều Không "Tử Tế" trong Câu Chuyện Bauxite Việt Nam



10 Điều Không "Tử Tế"
trong Câu Chuyện Bauxite Việt Nam

Cơn lũ bùn đỏ đi qua các làng mạc. Ảnh: index.hu


Câu chuyện khai thác quặng mỏ bauxite và sự hiện diện của công nhân và chuyên viên Trung cộng ở cao nguyên Trung phần Việt Nam hiện là một điểm nóng và là một đề tài đã được người dân trong nước cũng như ở hải ngoại quan tâm.
Bài viết nầy, qua đề tựa lần lượt nêu ra một số vấn đề "bất cập"; trong đó những người có trách nhiệm trực tiếp hay gián tiếp của dự án, những người đang trực tiếp điều hành nhà nước CSBV…đã nêu ra, biện giải hay phản bác những "góp ý" của người dân trong và ngoài nước trên báo chí, phòng vấn, hội thảo v.v… Sở dĩ có quá nhiều chuyện cần phải "bàn lại" vì dự án khai thác quặng bauxite đã được chính Tổng bí thư Đảng CS là Nông Đức Mạnh đã ký với TC ngày 3/12/2001 qua ký kết "…hai bên cùng tăng cường hợp tác trong dự án như Bauxite Đắc Nông , trong các dự án khuôn khổ hành lang một vành đai kinh tế…."

1-    Về diện tích đất khai thác
Ngay từ đầu, với diện tích dự trù khai thác lớn lao như tại Đắk Nông gồm 6 địa điểm chiếm trên 1.900 Km2, gần 1/3 diện tích của toàn tỉnh, nhưng vẫn được giải thích là chỉ khai thác trên diện tích đất "hoang", không có trồng cây công nghiệp như trà, cà phê, cao su v.v… Nhưng trên thực tế, công tác di dời nhà (đuổi nhà) đã xảy ra từ năm 2007.
Hiện tại, những vụ kiện tụng vẫn còn đang tiếp diễn.  Làm sao bà con có thể chấp nhận được khi tiền bồi thường hoàn toàn dưới giá trị của nhà và đất đã canh tác. Một thí dụ điển hình là, một gia đình có nhà và đất chung quanh, cộng thêm một diện tích đang chờ thu hoạch có giá trị cây đang trồng là 60 triệu Đồng VN. Tất cả, được bồi thường 30 triệu, không đủ chi phí để mua miếng đất cất nhà ở khu được di dời!

2-    Vấn đề hoàn thổ và trình tự khai thác "cuốn chiếu"
Theo biện giải của Phó Thủ tướng CS Hoàng Trung Hải và mới đây nhứt được Thứ trưởng Bộ Khoáng sản lập lại là làm tới đâu lấp đất (hoàn thổ) tới đó và cho biết là tiến trình nầy rất thành công ở TC. Xin thưa, lớp đất mặt một khi đã được đào sới lên, dù được bảo quản kỷ lưỡng thì cũng phải trôi mất dưới sức chảy của những cơn mưa cao nguyên như thác đổ, nhứt là từ khi nạn phá rừng xảy ra hơn 30 năm nay. Và phải lấy đất ở đâu để lấp những vùng đã khai thác với từ 5 đến 20 thước sâu? Và hậu quả hiện tại (2017) là diện tích ô nhiễm ngoài diện tích đang khai thác và nhà máy, bùn đỏ đã lan tràn ra khỏi những hồ chứa và làm ô nhiễm phân tán rộng ra tận vùng dân cư và đất ruộng đang trồng trọt. Vào năm 2016, nguồn nước tại vùng Trị An có ghi nhận vết tích của sút, một hóa chất phế thải của bauxite sau khi tách oxit nhôm thành phẩm.
Điều nầy chứng minh rõ ràng để giải thích tại sao TC phải vội vã đóng cửa hàng trăm khu khai thác bauxite ở nước họ, mà phải khăn gói sang một nơi xa xôi để bắt đầu làm lại rất tốn kém. Và tại sao không khai thác các khu mỏ bauxite ở gần biên giới Bắc – Trung mà phải vào tận Cao nguyên Trung phần Việt Nam?
Có phải vì một ẩn ý chính trị gì không?

3-    Vấn đề chuyên chở
Theo dự án, một đường xe lửa nối liền Đắk Nông tới Bình Thuận dài khoảng 300 Km và một hải cảng sẽ được thiết lập tại Kê Gà (Bình Thuận). Hai công trình nầy dự kiến trong dự án, nhưng hoàn toàn không nghe nói đến chi tiết kỹ thuật, tài chính cầnn cho dự án, cũng như tiến độ thi công vào giai đoạn nào…trong lúc hai dự án Tân Rai và Nhân Cơ đã bắt đầu đến giai đoạn xây dựng nhà máy.  Có phải phải chờ 5 hay 10 năm nữa mới bắt đầu chuyển vận alumina về TC hay không? Và cho đến tận hôm nay, cảng Kê Gà và đường xe lửa Đắk Nông vẫn còn nằm…trên bảng vẽ!

4-    Vấn đề điện năng và nguồn nước cho khai thác
Theo như dự án Nhân Cơ, nguồn điện năng dùng cho việc khai thác bauxite để chế biến nhôm gồm việc xây dựng một nhà máy thuỷ điện tại Đắk Tít với công xuất 144 MW và lấy nước từ 4 hồ nước chạy dọc theo soôg Serépok để cung cấp nước cho nhà máy. Trong lúc đó, Ông PTT CS Hoàng Trung Hải nói là dự án sẽ xây dựng 3 tổ máy với công suất 3x30 MW và lấy nguồn nước từ sông Đồng Nai và một số suối trong khu vực để lấy nước cho việc khai thác.  Như vậy, chẳng lẽ có hai dự án khai thác khác nhau ở tại Nhân Cơ. Người viết cũng không nghe nói đền nguồn điện và nước dùng để khai thác công trường Tân Rai ở Lâm Đồng, mặc dù ở hai nơi nầy cùng chung một chỉ tiêu khai thác là 600.000 tấn nhôm (ròng)/năm.
Với tính cách thông tin, hiện tại lượng điện năng dung cho toàn cõi Việt Nam là 58 tỷ KWH, và muốn khai thác 1,2 triệu tấn nhôm/năm phải cần đến 18 tỷ KWH. Như vậy tính khả thi của của hai nguồn điện trên (nếu nằm trong dự án) sẽ không cao nếu không nói là không tưởng.
Kết quả: Có lẽ vì không có đủ nguồn điện, cho nên cho đến hôm nay, ở hai nhà máy chỉ tách bauxite bằng sut caustic để sản xuấn ra oxit nhôm Al2O3, chứ không sản xuất được nhôm ròng (Al) như đã ghi trong kế hoạch của dự án ban đầu.
Còn vấn đề nguồn nước, qua các dữ kiện "chung chung" nói trên, người đọc cũng sẽ dễ dàng nhận biết là có thể đến Tết "congo" mới hy vọng có đủ nước để hoàn thành dự án.

Một phương pháp "tối tân" nữa mà người viết với kinh nghiệm trên 20 năm trong lãnh vực xử lý bùn phế thải ở Hoa Kỳ chưa được biết là, bùn đỏ sẽ được trích nước ra để còn 54,4% nước (bằng cách nào, dự án không nói tới) và nước cùng với kiềm (sút) đã được trích ly sẽ được dùng lại để khai thác lô quặng khác, không cần phải thêm hoá chất.Đây quả thật là một chu trình kín ứng hợp với tiến trình tòan cầu hoá trong việc áp dụng công nghệ sạch và xanh vì bùn đỏ sẽ được trộn lẫn với lớp đất mặt, đất mùn(?) (ở đâu ra(?)), phân bón hữu cơ để hoàn thổ và trồng cây công nghiệp, bảo vệ môi trường… Thật hết ý!

5-Vấn để xử lý bùn đỏ

Related image
Theo tính toán của công nghệ khai thác quặng bauxite trên thế giới, trung bình khai thác 4 tấn quặng nguyên sinh sẽ có được 2 tấn alumina; và từ alumina (oxit nhôm) sẽ điện phân được 1 tấn nhôm ròng. Lượng bùn đỏ trộn lẫn với nước là khoảng độ 2 tấn.
Nếu theo như diễn giải nêu trên thì không cần phải xử lý bùn đỏ vì bùn đỏ đã được biến thành đất nông nghiệp rồi?
Vấn đề hồ chứa bùn đỏ: Theo dự án, các hồ chứa bùn đỏ đều được thiết kế theo hệ thống thu hồi nước tuần hoàn kể trên.. Lợi dụng các khu vực thung lũng trong khu vực để xây dựng các hồ chứa quặng. Khu vực bãi chứa bùn đỏ sẽ dựa theo "tiêu chuẩn khống chế ô nhiễm chôn lấp chất thải ô nhiễm" của Trung Cộng (tiêu chuẩn GB18598-2001) sử dụng giải pháp chống rò rỉ toàn diện, để tránh khỏi tình trạng dung dịch của bùn đỏ thẩm thấu gây ô nhiễm nguồn nước dưới lòng đất (tức là nước ngầm).
Nếu theo tiến trình xử lý bùn đỏ ở phần trên, nước trong bùn đã được thu hồi và sử dụng lại, thì nước bùn đỏ đâu còn nữa mà phải bảo quản chặt chẽ để tránh ô nhiễm mãch nước ngầm, cũng như trồng cây chung quanh khu chứa bùn đỏ để tránh "sạt nở"?

     6- Vấn đề giải quyết ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm

Image result for cơn lũ bùn đỏ đi qua các làng mạc
Để bảo đảm việc dung dịch trong hồ bùn đỏ không gây ảnh hưởng đến nguồn nước, dự án Tân Rai và Nhân Cơ sẽ thiết kế bố trí 4 giếng quan sát, kiểm tra nguồn nước lở thượng nguồn, hạ nguồn gần bùn đỏ. Hạ lưu bãi bùn đỏ thiết kế 1 giếng đối chiếu, và bố trí 3 giếng ở hạ lưu, tổ hợp thành kiểm tra 3 chiếu để quan sát ảnh hưởng của dung dịch ở hồ chứa bùn đỏ đối với nguồn nước.
Xin thưa, nước rỉ của một bãi chứa bùn đỏ sẽ thấm qua các lớp đât đá bên dưới và lần lần sẽ đi vào nguồn nước ngầm. Do tiến trình thẩm thấu từ vài năm đến vài chục năm tuỳ theo điều kiện địa chất ở từng vùng, do đó các giếng quan trắc (chứ không phải quan sát) (monitoring wells) phải được thăm dò và đóng ở những độ sâu khác nhau để có thể thu hồi nước rỉ trước khi nước nầy thấm vào mạch nước ngầm. Việc nầy đòi hỏi phải cần có cuộc khảo sát sâu rộng để định vị các giếng chứ không phải đóng một vài giếng đã được "chỉ định". Và cần phải có hàng trăm giếng chứ không phải một vài giếng ở thượng và hạ nguồn là đủ! Và điềi nầy cũng chưa hề xảy ra ở hai nhà máy trên.


     7- Vấn đề ô nhiễm không khí, bụi đỏ, mưa acid và bức xạ
Trong khi khai thác quặng nguyên sinh, bụi đỏ là nguyên nhân đầu tiên, ành hưởng đến không khí trong vùng, không những ở vùng khai thác mà bụi còn bay xa đến một chu vi rộng lớn của khu dân cư và khu trồng cây công nghiệp của dân chúng.
Ảnh hưởng về lâu về dài đến sức khoẻ của con người là các loại bịnh về đường hô hấp vì đây là những hạt bụi ly ti có đường kính dưới 8 micron (PM8). Khi nhiễm dài hạn có thể đưa đến ung thư. Còn đối với cây trồng, là sẽ bị phủ lớp bụi nầy, từ đó cây sẽ bị hạn chế tăng trưởng và mức thu hoạch cũng sẽ bị giảm theo.
Thêm nữa, tiến trình khai thác sẽ nảy sinh ra khí sulfur dioxid (SO2), và khí nầy sẽ tạo ra mưa acid, ảnh hưởng cũng không nhỏ đến cây trồng và người dân sống chung quanh. Tất cả vấn đề trên không được nêu ra ngoài những mỹ từ đẹp đẻ kết quả của việc khai thác bauxite là làm tăng thêm phúc lợi cho người dân sống trong vùng, tạo dựng đường xá, trường học, y tế, và nhứt là nâng cao đời sồng kinh tế cho người địa phương (?).

Về bức xạ, dự án đã khẳng quyết là các công ty nước ngoài đã phân tích mẫu quặng ở Tân Rai và Nhân Cơ và kết quả là hoàn toàn không có phóng xạ. Xin thưa, trong đất tự nhiên (kể cả không khí và nguồn nước) luôn luôn có chứa các bức xạ như các tia alpha, beta, radium và có nồng độ giao động trong khoảng 20 PicoCurie/Kg (hay L) tuỳ theo vùng. Và với tính cách thông tin, nước rỉ kỹ nghệ như công trường khai thác quặng mỏ hay các bãi rác công nghiệp có hàm lượng bức xạ cao hơn nhiều, điển hình như tại bãi rác ở Los Angeles, bức xạ trung bình được tìm thấy trong hơn 25 năm là 40 PicoCurie/L.
Hãy nghe một người dân sống gần lò luyện nhôm của Chalco (Công ty đang thực hiện việc khai thác ở Nhân Cơ) ở Tây Tạng, được trích dẫn trên một bài đăng ở Mạng Lưới Hàng Động Fluoride (Fluoride Action Network) nói rằng: "Khói bao phủ sườn đồi. Nếu chúng tôi để cừu hay lừa ra gặm cỏ, răng của chúng trở nên vàng khè và giòn, rồi rụng hết. Gia súc của chúng tôi chết đói, và chúng tôi mất kế sinh nhai của mình".

    8-  Vấn đề hợp tác khai thác
Để trấn an dư luận phản đối sự hiện diện ồ ạt của công nhân và chuyên viên TC, nhiều cấp quyền lực của Việt Nam đã viện dẫn là có sự hợp tác quốc tế gồm nhiều nước trên thế giới tham gia trong việc khai thác nầy như Trung Cộng, Nhật, Hoa Kỳ, Úc và họ kê khai công ty Alcoa, Hoa Kỳ đã  có 40% cổ phần khai thác.

Xin thưa, phát ngôn viên của Alcoa là Lowry đã công bố tại London vào ngày 28/4/2009 rằng công ty hoàn toàn không dự phần vào việc khai thác Nhân Cơ và Tân Rai, và hiện đang nghiên cứu thăm dò địa chất và có thể ký kết để khai thác khu Gia Nghĩa (Đắk Nông) dự trù vào năm 2012. Và dự án nầy vần còn nằm trên bảng vẽ.
Từ đó, chúng ta thấy những bào chữa hay giải thích của "chính quyền" các cấp đều là những hình thức chữa cháy để trấn an dư luận hay đánh lừa dư luận mà thôi.


Hiện tại, dân số ở cao nguyên Trung phần Việt Nam tăng lên đến 4,4 triệu (2014) so với 1,2 trước năm 1975, và trong thời điểm vừa kể, người thiểu số chiếm gần 90% (thống kê dân số năm 2008 là 4,2 triệu). Còn mức gia tăng gia tăng hiện tại ngày hôm nay phải là do sự nhập cư của của người Việt và các dân tộc khác đến từ bên ngoài Cao nguyên Trung phần và dân tộc thiểu số nguyên khai đã được ước tính trong năm 2008 là khoảng độ 400 ngàn mà thôi. Như vậy, mức gia tăng nầy cho thấy Việt Nam đã gián tiếp đẩy người thiểu số rời khỏi đất nước Việt Nam, bằng cớ là họ đã di chuyển sang Lào và Camdodia từ mấy chục năm nay. Như vậy, sự gia tăng đến từ đâu? Phải chăng họ đến từ phương bắc?
Người "công nhân" TC không phải đã định cư ờ Nhân Cơ hay Tân Rai, mà họ đã có mặt ở khắp miền đất nước từ Bắc chí Nam. Như tại Công ty Nhiệt điện Quảng Ninh đã có trên 4.000 công nhân và chuyên viên cư ngụ ở một khu vực hoàn toàn biệt lập có cổng rào riêng và được canh gát cẩn mật do bảo vệ cũng là người Hoa. Tương tợ như ở Công ty cổ phần nhiệt điện Hải Phòng với trên 2000 công nhân, Công ty than Nông Sơn đã có trên 100 (2009) và  vào tháng 6, 2010 tới đây đã tăng cường thêm 500 nữa. Thậm chí Công ty Điện Đạm Cà Mau cũng đã có trên 1.000 công nhân Tàu.
Việt Nam đang đứng trước nạn khủng hoảng kinh tế và nạn thất nghiệp trầm trọng; theo con số chính thức đã có trên 2 triệu công nhân, và trên 250.000 cữ nhân, kỹ sư thất nghiệp đặc biệt là hai khu chế xuất Đồng Nai và Sông Bé… Thế mà cũng đã có hàng ngàn công nhân nhập lậu (không có giấy phép lao động) làm việc trong các hảng xưởng do người Tàu làm chủ theo tin tức của Uỷ ban Nhân dân tỉnh Đồng Nai.
Chính Thứ trưởng Bộ Lao động và Thương binh mới công bố là không có công nhân nào "không có giấy phép làm việc"  và các công ty đều theo đúng thủ tục của Luật Lao động. Xin thưa, Luật Lao động có ghi rõ là mọi công nhân hay chuyên viên nước ngoài đều phải xin giấy phép và công ty thuê mướn phải chứng minh là loại công việc trên là cần thiết và được Bộ Lao động cung cấp giấy phép lao động.

Xin hỏi các công nhân làm việc trên hai công trường Tân Rai và Nhân Cơ như cất nhà, làm đường xá, làm mặt bằng, hay đào các hố rãnh v.v… Đây có phải là những việc người công nhân Việt Nam không có khà năng làm không?

     9- Tính cách hợp pháp trong việc đấu thầu
Trong một suy nghĩ đơn giàn, việc đấu thầu một công trình có tính các quốc gia cần phải tham khảo và kêu gọi nhiều đối tác đấu thầu. Và cũng theo Luật Lao động và chủ trương của "nhà nước" công cuộc đấu thầu cần phải dành ưu tiên cho các công ty nội địa để thứ nhứt bảo  đảm công ăn việc làm cho người dân, và thứ hai bảo vệ công cuộc phát triển và tài nguyên của quốc gia.
Trong trường hợp hai công trình Nhân Cơ và Tân Rai, cùng với nhiều công trình phát triển khác ở miền Bắc, sự việc không diễn ra như trên.
Theo tiến sĩ (TS) Nguyễn Thành Sơn - nguyên giám đốc Ban quản lý dự án than đồng bằng sông Hồng, Luật đấu thầu của Việt Nam quy định ngay cả khi chọn thầu, chủ đầu tư phải soạn thảo hồ sơ mời thầu và phải được cấp thẩm quyền phê duyệt. TS Nguyễn Thành Sơn Chất lượng nhà máy quá thấp
Tại Trung Quốc chưa có nhà máy nào xử lý quặng bôxit tương tự của nước ta. Họ chỉ sử dụng công nghệ hòa tách bằng hệ thống đường ống chưa được sử dụng rộng rãi trên thế giới”.
Vì vậy, hai nhà máy họ xây dựng chỉ mang tính “thử nghiệm” nên việc thiết kế, vận hành, kinh nghiệm sản xuất và quy trình công nghệ không đảm bảo tạo nên những rủi ro vô cùng lớn cho hai nhà máy.

Bộ chính trị đã định và dành cho TC "cái đặc quyền khai thác" (đã dành hay đã bị hay cùng nhau hợp tác…vẫn còn là một câu hỏi lớn và bí mật giữa hai đảng CS TC và Vệt Nam). Mọi thủ tục tiến hành để thực hiện một công trình khai thác và sản xuất đều vượt ra ngoài khuôn khổ của Bô luật Môi trường của Viêt Nam là phải nộp bản Nghiên cứu Tác động Môi trường (Enviromental Assessment Impacts – EAI) trước khi giấy phép khai thác được chấp thuận. Nghĩa là công ty muốn khai thác phải chứng minh là quy trình sản xuất nầy bảo đảm không làm đão lộn hệ sinh thái trong vùng và giải quyết toàn thể mọi phế thải từ không khí, đến phế thải rắn và lỏng.
Bộ chính trị còn cho thêm nhiều đặc quyền cho TC nữa là chấp nhận 35% vật liệu xây dựng, công nhân được chuyển thẳng từ TC, do đó, chúng ta không ngạc nhiên khi thấy những vật liệu xây dựng và giải trí cho công nhân đều được chở từ TC sang, thậm chí đế những bàn cầu để tiểu tiện cũng …made in China nữa!
    10- Và điều thứ mười là cung cách tuyên truyền không trung thực
Theo tuyên truyền và những "thông tin khoa học" chính thức phát ra từ "chính quyền" qua văn bản, tuyên bố, họp báo…thì phẩm chất bauxite ổ Việt Nam thuộc vào loại…tốt nhứt trên thế giới, có hàm lượng alumina cao và oxit silic thấp (SiO2).
Trên thực tế thì ngược lại. Quặng bauxite được khảo sát và thẩm định qua việc ước tính tỷ lệ hai hoá chất trên qua chỉ số Silic (mSi), nghĩa là tỷ lệ giữa alumina và silic. Và tỷ lệ nầy thấp đối với bauxite Việt Nam so với các quặng mỏ khác trên thé giới. Chỉ số mSi ở Nhân Cơ từ 3,5 đến 7,8 (trung bình 4,93). Trong lúc đó, chỉ số quặng trên ở Indonesia là từ 14 đến 18, Úc, 11 – 20, Ấn Độ, 20 – 25. Do đó, tỷ lệ thu hồi Alumina rất thấp và dĩ nhiên sự phát thải bùn đỏ càng nhiều hơn. Và phương pháp Bayer áp dụng cho việc tách rữa nầy sẽ sử dụng nước nhiều hơn…vì phải cần tinh luyện qua tẩy rữa nhiều lần để tăng nồng độ alumina trong quặng. Và sút phải được dùng nhiều hơn qua nhiều giai đoạn tẩy rữa bằng phương pháp nầy.
Đôi với quặng ở Nhân Cơ, theo quy trình của dự án, thì giai đoạn 1, sẽ đạt được alumina đạt được hàm lượng 35 – 39%. Sau đó, phải cần đến giai đoạn 2 trong việc tẩy rữa bằng sút tiếp theo để có thể đạt được nồng độ gần tinh khiết của alumina là 98,6%. Rồi sau đó mới tới giai đoạn điện phân để cho nhôm ròng. Vì vậy chúng ta nghe nói việc khai thác bauxite ở Nhân Cơ áp dụng theo phương pháp Bayer "ướt" là do việc sử dụng nhiều sút qua nhiều công đoạn tẩy rữa mà thôi (và dĩ nhiên, cần thêm sút thì cũng cần thêm nước để tẩy rữa).
Từ 10 sự việc "không tử tế" xảy ra cho hai dự án trên, tất cả đã nói lên não trạng cứng ngắt của lãnh đạo Việt Nam hiện tại. Có thể nói không "sợ trật" là trong bất cứ dự án nào có tính cách quốc gia ở Việt Nam hiện tại, những "sự cố" nêu trên cũng sẽ xảy ra tương tự và điều khác biệt duy nhứt là tên của dự án đã được thay đổi mà thôi!
Câu chuyện Tân Rai và Nhân Cơ cùng những câu chuyện phát triển khác đang xảy ra ở Việt Nam chắc chắn sẽ còn dài dài, đã đang và sẽ báo hiệu  sự phản kháng của đủ mọi tầng lớp dân chúng ở quốc nội và hải ngoại.
Tiếng nói của người dân, đã không được chú ý, và nếu sự việc không được giải quyết thoả đáng, sự xáo trộn xã hội có thể bùng nổ trong một tương lai không xa và có thể đưa đến nội loạn.
Thiết nghĩ, tiên liệu trên đây cần phải được lắng nghe và sửa sai.



Mai Thanh Truyết
Hội Bảo vệ Môi trường Việt Nam (VEPS)
Tháng 9-2017

Ghi Chú: Với tính cách thông tin, sau đây là những thông số kỹ thuật của nhà máy sản xuất nhôm của Alcoa tại Rockdale, Texas, Hoa Kỳ.
Năng lượng: Phải đốt 16.329 tấn than/ngày. Một năm đốt hết 1,4 triệu tấn than để chạy nhà máy có công suất 500MW.
Nhu cầu nước: 8,3 triệu m3/năm
Ô nhiễm môi trường: Tạo ra 3,7 triệu tấn Carbon dioxide (CO2), 500 tấn hạt bụi lơ lững, 10.000 tấn sulfur dioxide (SO2), 220 tấn hợp chất hữu cơ, 720 tấn carbon monoxide (CO), 125.000 tấn tro (ash), 193.000 tấn bùn (khô), 77 Kg thuỷ ngân, 102 kg arsenic, 51,7 Kg chì và 1,8 kg cadmium. Các khí kể trên đã được hạn chế phát thải vào không khí qua những màng lọc của công ty. Còn tất cả phế thải rắn và lỏng đã được xử lý theo quy định của EPA Hoa Kỳ.
Chất thải của lò luyện kim (lò luyện phải nóng đến 1000oC và dưới một điện cực 150.000 Amper): Cứ mỗi 1000 tấn nhôm ròng được sản xuất, phát thải ra 20 tấn phế thải độc hại do lớp cathode bị hao mòn. Phế thải gồm các hợp chất chứa fluor và cyanide. Đây là hai hoá chất, theo cơ quan WHO ảnh hưởng lên hệ sinh thái là huỷ diệt hoàn toàn thực động vật trong vùng. Còn con người hấp thụ qua đường tiêu hoá hay hô hấp sẽ làm cho xương bị biến dạng (dị hình dị dạng) và hệ thần kinh bị hư hại. Các hiễm họa nầy sẽ không xảy ra cho Việt Nam, vì Việt Nam mặc dù trong dự án nói đến chỉ tiêu sản xuất là 1,2 triệu tấn nhôm ròng, nhưng trên thực tế chỉ dừng ở giai đoạn đầu là khai thác alumina (oxid nhôm)  và chuyển tải về đàn anh nước lớn là TC để tiếp tục luyện nhôm.