Tham luận Đại hội Đảng Tân Đại Việt -
15-11-2026
Định vị Chính sách và Đường lối
trong Tình hình mới của Thế giới và Việt Nam 2026
Kính thưa toàn thể quan khách,
Kính thưa Chủ tọa đoàn,
Cùng tất cả các đồng chí hiện diện,
Thế giới năm 2026 đang chứng kiến
những bước chuyển dịch lịch sử sâu sắc, tác động trực tiếp đến an ninh và phát
triển của mọi quốc gia qua cục diện đa
cực và cạnh tranh quyền lực. Sự đối đầu chiến lược giữa các siêu cường
Mỹ - Trung - EU ngày càng gay gắt, đặt các quốc gia tầm trung và nhỏ vào thế
phải liên tục cân bằng chiến lược. Sự bùng nổ vượt bậc của trí tuệ nhân tạo
(AI) và công nghệ bán dẫn không còn là câu chuyện kỹ thuật, mà đã trở thành
công cụ quyền lực cốt lõi của các quốc gia. Sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, xu hướng "friend-shoring"
(dịch chuyển sản xuất sang các nước đồng minh) và tự chủ năng lượng tái tạo
đang định hình lại bản đồ kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh đó, tình hình trong
nước đang đứng trước những bước ngoặt lớn:
· Mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ và khai thác tài
nguyên đã chạm trần. Việt Nam bắt buộc phải chuyển mình thành trung tâm công
nghệ, chip bán dẫn và kinh tế số để tránh bẫy thu nhập trung bình.
· Tình hình Biển Đông tiếp tục diễn biến phức tạp. Việc duy
trì chính sách ngoại giao linh hoạt ("ngoại giao cây tre") vừa giúp
giữ vững hòa bình, vừa đặt ra yêu cầu phải nâng cao năng lực nội sinh và xây
dựng liên minh thực chất.
· Sự phát triển của tầng lớp trung lưu và mạng xã hội thúc đẩy
nhu cầu minh bạch hóa quản trị công, đòi hỏi những cải cách thể chế mạnh mẽ hơn
để giải phóng toàn diện sức sáng tạo của người dân.
Tất
cả những điều trên, chúng ta có thể tóm gọn là Tân Đại Việt là “một đảng chính
trị có tính think tank”, trong khi think tank Mỹ là “một think tank nhưng không phải
là đảng chính trị”. Trường hợp nầy cho thấy một quy tắc bất thành văn là khi
một tổ chức càng tiến gần đến “trí thức hóa chính trị”, nếu không có căn bản
vững chắc về thể chế xã hội vững mạnh, thường càng phụ thuộc vào cá nhân sáng
lập. Ngược lại, nếu có một thể chế mạnh như Mỹ, việc trí
thức hóa như các nhóm think tank sẽ giúp thể chế bền vững hơn và có thể tồn tại
hàng trăm năm. Trong trường hợp Việt Nam, cả trong thời chiến hay hậu chiến
hiện tại, đều thể hiện một thể chế yếu, đầy biến động, việc trí thức hóa cán bộ
dễ trở thành hệ thống phụ thuộc vào cá nhân.
Về GS Nguyễn Ngọc Huy, ngay cả khi tình hình quân sự ngày càng bất lợi, GS Huy vẫn nhấn mạnh rằng sự phát triển của Việt Nam về lâu dài phải dựa trên
sự hòa giải dân tộc, phát triển giáo dục, nâng cao dân trí, xây dựng
thể chế dân chủ, và hội nhập vào thế giới. Đó là những chủ đề ông
tiếp tục nghiên cứu và viết sau năm 1975.
Nhìn từ góc độ lịch sử, có thể thấy vai trò của GS Nguyễn
Ngọc Huy có cả thành công lẫn giới hạn.
·
Thành công của ông là xây dựng được một hệ thống tư tưởng khá hoàn
chỉnh về quốc gia, dân chủ và pháp quyền, có ảnh hưởng trong giới trí thức và
một số thành phần phong trào quốc gia.
·
Giới hạn là những tư tưởng đó không chuyển hóa thành sức mạnh chính
trị đủ lớn trong tình trạng chiến tranh. Tân Đại Việt không trở thành một lực
lượng có ảnh hưởng quyết định đến chính sách của Việt Nam Cộng Hòa, và cũng
không đủ khả năng cạnh tranh với các trung tâm quyền lực quân sự hoặc hành pháp
lúc bấy giờ.
Vì
vậy, nhiều nhà nghiên cứu xem GS Nguyễn Ngọc Huy trước hết là một nhà tư tưởng chính trị hơn là một nhà lãnh đạo quyền lực. Di sản của ông nằm chánh yếu ở các công trình nghiên cứu về dân chủ,
hiến pháp, chủ nghĩa dân tộc và nhà nước pháp quyền, hơn là ở những thành tựu
tổ chức hay điều hành một đảng chính trị trong thực tiễn. Thực ra,
đây là một nhận xét khá phổ biến trong giới nghiên cứu về lịch sử chính trị
Việt Nam cận đại. Nhiều người cho rằng Nguyễn Ngọc Huy nổi bật với vai trò "think tank", nhà chiến lược tư
tưởng, nhà hoạch định chính sách hơn là một lãnh tụ chính trị theo nghĩa huy động và điều hành quyền lực.
Trong
khi nhiều chính khách thời chiến tập trung vào các quyết định quân sự và ngoại
giao ngắn hạn, GS Huy đặt câu hỏi dài hạn như: Việt Nam cần một thể chế như thế nào
sau chiến tranh? Làm sao xây dựng một nền dân chủ ổn định? Vai trò của hiến
pháp là gì? Làm thế nào để phát triển nguồn nhân lực?
Đó là
những câu hỏi về việc xây dựng một thể chế, vốn là trọng tâm của nghiên cứu
chính sách. Tuy nhiên, ông không chỉ là một think tank. Nếu
chỉ gọi GS Huy là "think tank" thì cũng chưa phản ảnh đầy đủ. Vì Ông
còn là lãnh đạo của Đảng Tân Đại Việt, là người xây dựng đường lối chính trị
cho đảng, là người đào tạo cán bộ, và là người đại diện đảng trong nhiều diễn
đàn quốc tế. Nói cách khác, ông không chỉ nghiên cứu mà còn tham gia đời sống
chính trị. Tuy nhiên, trọng tâm đóng góp của Ông
vẫn nghiêng về tư tưởng và chiến lược
hơn là điều hành quyền lực.
Nếu
so sánh với mô hình hiện đại, có thể ví von ông với:
- Henry Kissinger trước khi vào chính quyền chánh yếu là một học giả và
cố vấn chiến lược.
- Zbigniew Brzezinski nổi bật với
vai trò hoạch định chiến lược hơn là lãnh đạo một đảng.
- Samuel P. Huntington ảnh hưởng lớn đến việc hoạch định chính sách dù không
phải là một chính khách.
Qua những suy nghĩ trên, chúng
ta ghi nhận GS Huy đã để lại cho hậu thế một di sản tinh thần rất lớn.
Đảng Tân Đại Việt hiện tại đang bế tắc như thế nào?
Đây là một câu hỏi mang tính lịch sử
và chính trị, nên rất khó có một câu trả lời tuyệt đối. Chúng ta có thể phân
tích trên căn bản hoàn cảnh lịch sử của Việt Nam, tư tưởng của GS Nguyễn Ngọc
Huy và những thay đổi của thế giới.
1- Con đường của GS
Nguyễn Ngọc Huy có còn phù hợp không?
Nếu
xét về con đường của GS NNH, chúng ta cần tách bạch thành hai phần: tư tưởng cốt lõi và phương thức
hoạt động của GS. Về tư tưởng
then chốt, GS Nguyễn Ngọc Huy đã để lại nhiều điểm vẫn còn giá trị với
thời gian cho đến hiện tại. Đó là: Đặt nền tảng quốc gia và dân tộc lên trên quyền lợi
của phe phái – Tranh đấu và đề cao dân
chủ, pháp quyền và tự do - Xây dựng một nhà nước có hiến pháp, trong đó
quyền lực bị giới hạn bởi pháp luật – Đặt trọng tâm vào giáo dục, đào tạo nhân
tài và xây dựng một tầng lớp công dân có trách nhiệm. Những giá trị
này vẫn còn thích hợp với nhiều nguyên tắc của các nền dân chủ hiện đại.
Về phương thức hoạt động, hoàn cảnh lịch sử
đã thay đổi rất nhiều, nhất là sau ngày 30/4/1975, và sau khi Liên Xô tan rã
ngày 24/12/1991, tức sau thời Chiến tranh Lạnh. GS Nguyễn Ngọc Huy đã chuyển
hướng rất nhiều ngay sau thời kỳ Chiến tranh Lạnh, thay vì tiếp tục quá khứ như
các đảng phái chính trị khác, là tiếp tục tổ chức chặt chẽ theo mô hình truyền
thống, tiếp tục đấu tranh ý thức hệ rất mạnh; và hoạt động chính trị chánh yếu
thông qua tổ chức đảng. Trong hướng suy
nghĩ của GS NNH, người viết thiết nghĩ Ông đã “nhìn thấy những thay đổi trên
thế giới” như:
- Internet và mạng xã hội đã thay
đổi cách huy động quần chúng;
- Giới trẻ thường quan tâm đến
các vấn đề cụ thể như giáo dục, môi trường, kinh tế, minh bạch và cơ hội
phát triển hơn là các khẩu hiệu ý thức hệ;
- Nhiều sáng kiến chính sách đến
từ các viện nghiên cứu, tổ chức xã hội dân sự và các mạng lưới chuyên gia.
Do
đó, Ông đã cho thành lập Ủy ban Quốc tế Yểm trợ Việt Nam Tự do, một tổ chức có
tính toàn cầu hóa và quốc tế hóa. Nếu GS Nguyễn Ngọc Huy còn sống, không thể
khẳng định ông sẽ giữ nguyên phương thức hoạt động của nhiều thập niên trước.
Nhưng qua học thuật chuyên sâu của ông về chánh trị, thiết nghĩ cũng có thể cho
rằng ông có thể điều chỉnh phương pháp hành động để thích ứng với hoàn cảnh
mới, dù đây chỉ là một nhận định mang tính suy luận chứ không phải kết luận lịch
sử của cá nhân.
2- Con đường của
Tân Đại Việt nên như thế nào?
Nếu một đảng như Tân Đại Việt muốn có ý nghĩa trong thế kỷ
XXI, trọng tâm có lẽ không nên là khôi phục
nguyên trạng của quá khứ mà là phát triển từ nền tảng tư tưởng của mình. Điều đó có thể bao gồm việc xây dựng một chương
trình phát triển quốc gia cụ thể, nghiên cứu chính sách về kinh tế, giáo dục,
môi trường và khoa học, đào tạo thế hệ lãnh đạo trẻ, hợp tác với nhiều thành
phần xã hội có chung mục tiêu phát triển đất nước, và xây dựng văn hóa tranh
luận và cơ chế kế nhiệm minh bạch.
Một
tổ chức chính trị hiện đại thường tạo được ảnh hưởng không chỉ bằng lịch sử của
mình mà còn bằng khả
năng đưa ra những giải pháp khả thi cho các vấn đề hiện tại. Và
đây, chính là điểm bế tắc của Tân Đại Việt, thoát thân từ Đại Việt, một đảng
cách mạng lấy chủ thuyết dân tộc sinh tồn làm định hướng, kể từ ngày
14/11/1964.
3- Tại sao Tân Đại Việt rơi vào bế
tắc?
Nếu
nhìn từ góc độ khoa học tổ chức và khoa học chính trị, chúng ta có thể tổng hợp
thành vài điểm chính về vài lý do tại sao:
·
Thứ nhất, mất người lãnh đạo có ảnh hưởng lớn. GS
Nguyễn Ngọc Huy vừa là nhà tư tưởng, vừa là người kết nối các thành phần khác
nhau trong tổ chức. Sau khi ông qua đời, việc duy trì sự thống nhất trở nên khó
khăn hơn.
·
Thứ hai, chưa chuyển đổi thành công từ mô hình dựa vào cá
nhân sang mô hình dựa vào định chế. Một tổ chức bền
vững cần có cơ chế kế nhiệm, đào tạo lãnh đạo và quy trình ra quyết định rõ
ràng. Nếu những yếu tố này chưa đủ mạnh và minh định rõ ràng, tổ chức dễ suy
yếu khi người sáng lập không còn.
·
Thứ ba, chưa thích ứng với bối cảnh mới. Sau Chiến tranh Lạnh, Ông
đã qua đời trước đó một năm, Ông “không thể” cập nhật nhiều vấn đề chính trị
địa phương và toàn cầu đã thay đổi. Do đó, cách tổ chức và các thông điệp phù
hợp trong thập niên 1960–1990 không còn thích ứng với tình trạng của thế kỷ XXI
nữa.
·
Thứ tư, khoảng cách thế hệ. Lớp trẻ thường quan tâm nhiều hơn đến
cơ hội phát triển, phẩm chất quản trị, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
Nếu một tổ chức không tạo được cầu nối với những mối quan tâm đó thì rất khó mở
rộng ảnh hưởng. Và đây chính là lý do quan trọng và cũng là một thiếu sót lớn
của Đảng TĐV.
4- Làm sao giải
quyết tình trạng bế tắc của TĐV hiện nay?
Đây
là một câu hỏi về chiến lược tổ chức hơn là chỉ riêng Tân Đại Việt (TĐV), và
cũng là một vấn nạn chung của hầu hết các đảng phái cách mạng đã và đang có ở
Việt Nam và hải ngoại. Vì TĐV là một tổ chức chính trị có lịch sử lâu dài, nên
không có một giải pháp đơn giản. Tuy nhiên, nếu nhìn dưới góc độ khoa học tổ
chức và khoa học chính trị, chúng ta có thể rút ra một số hướng suy nghĩ.
4.1- Phải xác
định bế tắc nằm ở đâu?
Đối
với TĐV, vấn đề lớn nhứt có thể không phải là thiếu người hay thiếu tài chính,
mà là thiếu một tầm nhìn chung được đa số
cùng chia sẻ. Một
tổ chức có thể vượt qua khó khăn nếu các thành viên cùng trả lời được ba câu
hỏi:
- Chúng ta cần tồn tại để làm gì?
- Chúng ta muốn đóng góp gì cho
đất nước trong 20–30 năm tới?
- Chúng ta sẽ thực hiện điều đó
bằng phương thức nào, hướng đi nào?
Nếu
có nhiều thành viên trả lời khác nhau hay không giống nhau, thì tổ chức rất khó
đi cùng một hướng và có nguy cơ … tan rã!
4.2- Chuyển hướng
từ "bảo tồn tổ chức" sang "phát triển tư tưởng"
Nhiều
tổ chức lâu đời thường dành nhiều công sức để giữ nguyên cơ cấu và truyền
thống, và không muốn thay đổi. TĐV nằm trong trường hợp nầy, chỉ muốn gìn giữ “tổ chức dựa theo di sản NNH” và
không muốn thay đổi. Trong khi đó, rất nhiều thay đổi thực tế (tiến hóa) trên
thế giới có giá trị lâu dài hơn, nhưng Đảng không chú ý, cứ tiếp tục đi theo
con đường mòn của … quá khứ! Về, tư tưởng thì vẫn “dân tộc sinh tồn …biến cải”.
Cá nhân chúng tôi vẫn nghĩ rằng GS NNH đã có kế hoạch và phương hướng biến cải
theo chiều hướng phát triển của thế giới hiện tại nhưng “chưa kịp” ghi thành
văn bản vì qua đời đột ngột mà thôi
4.3- Xây dựng
định chế của Đảng thay vì phụ thuộc vào cá nhân
Một
bài học phổ biến trong lịch sử là người lãnh đạo có thể tạo dựng một tổ chức,
nhưng về lâu về dài, tổ chức phải có một định chế rõ ràng, phương châm và
phương hướng hành động để từ đó mới giúp tổ chức tồn tại lâu dài. Điều này đòi
hỏi phải có cơ chế về điều lệ Đảng mới bầu chọn minh bạch, có quy trình kế
nhiệm rõ ràng, có chương trình đào tạo lớp lãnh đạo kế tiếp, và nhứt là, quy
chế khuyến khích tranh luận nhưng vẫn giữ được sự đoàn kết trong Đảng.
4.4- Đổi mới nội
dung hoạt động
Nếu
một đảng muốn có ảnh hưởng trong thế kỷ XXI, chương trình hành động cần phản ánh
những vấn đề mà xã hội đang quan tâm, chẳng hạn như cần:
- Nâng cao chất lượng giáo dục;
- Cải cách thể chế điều hành xã
hội;
- Phát triển kinh tế dựa trên đổi
mới sáng tạo;
- Tăng cường năng lực khoa học và
công nghệ;
- Bảo vệ môi trường;
- Bảo vệ chủ quyền quốc gia.
Một đảng
sẽ thuyết phục dân chúng hơn khi được biết đến qua các giải pháp cụ thể trên,
thay vì chỉ qua lịch sử, hay quá khứ huy hoàng trong một giai đoạn nào đó của
mình.
4.5- Thu hút thế
hệ trẻ
Đây có lẽ là thách thức lớn nhứt cho bất kỳ đảng phái
chính trị nào có tham vọng xây dựng một quốc gia hùng cường. Thế hệ trẻ thường không bị thuyết phục bởi quá khứ, thế hệ
trẻ sẽ tâm phục, khẩu phục bởi phẩm chất của ý tưởng, bởi sự minh bạch của lãnh
đạo, bởi viễn kiến tạo ra thay đổi tích cực cho quốc gia, và sau cùng tạo ra cơ
hội để tuổi trẻ tham gia và đóng góp.
Nếu
họ cảm thấy có thể tham gia, được lắng nghe và có cơ hội phát triển, tổ chức sẽ
có sức sống mới, và có nhiều xác suất tăng thêm nhiều thành viên trẻ.
4.6- Mở rộng hợp
tác
Trong
tình hình thế giới hiện tại, có rất ít tổ chức có thể tự mình giải quyết các
vấn đề lớn. Một tổ chức chính trị có thể tăng ảnh hưởng nếu biết hợp tác với
các chuyên gia, giới học thuật, doanh nhân, các tổ chức xã hội, và cộng đồng
người Việt ở nhiều nơi. Điều này không có nghĩa là từ bỏ bản sắc riêng của tổ
chức đảng, mà là mở rộng khả năng đóng góp cho mọi người, thâu thập thêm nhiều
ý kiến mới, tổng hợp lại. Và sau cùng trở thành chính sách của Đảng, được góp ý
trong toàn đảng và đạt được sự đồng thuận với nhau.
5- Một suy nghĩ
mang tính thách thức cho Tân Đại Việt
Nếu
nhìn theo tinh thần mà GS Nguyễn Ngọc Huy từng theo đuổi, lấy quốc gia làm
trọng tâm, thì câu hỏi lớn nhất có lẽ không còn là:"Làm thế nào để
phục hồi một đảng?" mà sẽ là:"Làm thế nào để những giá trị tốt đẹp mà đảng theo đuổi
tiếp tục đóng góp cho sự phát triển của đất nước?"
Một
tổ chức Đảng có thể thay đổi hình thức, quy mô hoặc phương thức hoạt động,
nhưng nếu các giá trị chính như tinh thần dân chủ pháp trị, tinh thần trách
nhiệm và phục vụ lợi ích quốc gia vẫn được gìn giữ và phát triển thì ảnh hưởng
của tư tưởng đó vẫn có thể tiếp tục. Vì vậy, nếu đánh giá dưới góc độ lịch sử
và khoa học chính trị, có thể nói rằng điều
cần được kế thừa không chỉ là tên gọi hay cơ cấu của một đảng, mà quan trọng
hơn là những tư tưởng có giá trị lâu dài và khả năng thích nghi với hoàn cảnh
mới. Chính khả năng đổi mới đó thường quyết định liệu một tổ
chức chính trị có vượt qua được bế tắc và tiếp tục đóng góp trong một thời đại
mới hay không.
Qua
nhiều lần trao đổi, tranh luận cùng với nhiều bạn bè, chiến hữu, đồng chí … về
GS Nguyễn Ngọc Huy và Tân Đại Việt, tôi thấy một điểm đáng suy ngẫm. Có lẽ câu
hỏi quan trọng nhất hiện nay trong tôi không phải là:"Làm sao để Tân Đại Việt mạnh trở lại?"
mà là:"Làm sao để
những giá trị mà GS Nguyễn Ngọc Huy theo đuổi tiếp tục có ích cho Việt Nam
trong thế kỷ XXI?"
Nếu
những câu trả lời cho câu hỏi thứ hai rõ ràng, thì hình thức tổ chức của Tân
Đại Việt có thể được điều chỉnh để phù hợp với hoàn cảnh mới. Theo tôi, nếu Tân
Đại Việt muốn vượt qua tình trạng bế tắc, thì TĐV cần chuyển trọng tâm từ một tổ chức chánh yếu dựa trên ký ức lịch sử
sang một tổ chức hướng tới tương lai.
Điều
đó có nghĩa là vẫn giữ gìn những giá trị chánh yếu của Đảng, chấp nhận đổi mới
về tổ chức và phương thức hoạt động, xây dựng một nền văn hóa tranh luận mở và
kế nhiệm, tập trung vào việc đề nghị các giải pháp cho những vấn đề của đất
nước, và nhứt là lấy việc phục vụ quốc
gia và người dân làm thước đo cao nhất của mọi quyết định.
Nếu
làm được như vậy, một TĐV không chỉ có cơ hội vượt qua bế tắc trước mắt mà còn
có thể tạo một nền tảng để phát triển bền vững trong tương lai. Điều này có thể
sẽ không bảo đảm thành công, nhưng lịch sử đã từng cho thấy TĐV có khả năng tự
đổi mới, có cơ hội tồn tại và đóng góp lâu dài qua việc chấm dứt việc cố gắng
duy trì mô hình cũ.
Lịch
sử không bao giờ dừng lại để chờ một tổ chức chính trị cả.
Một
đảng chính trị chỉ có thể tồn tại lâu dài nếu liên tục tự đổi
mới để đáp ứng những đòi hỏi của thời đại. Điều làm nên sức sống
của một đảng không phải là tuổi đời, số lượng đảng viên hay ký ức về quá khứ,
mà là khả năng đóng góp thiết thực cho tương
lai của quốc gia.
Nếu
Tân Đại Việt chỉ cố gắng giữ lại hình
thức của quá khứ, thì rất khó thoát khỏi bế tắc.
Nhưng
nếu Tân Đại Việt biết giữ vững những
giá trị cốt lõi mà GS Nguyễn Ngọc Huy theo đuổi, như tinh thần dân chủ
pháp trị, tôn trọng tri thức và đào tạo nhân tài, đồng thời đổi mới suy nghĩ, tổ chức và phương thức hoạt
động để phù hợp với thế kỷ XXI, thì những giá trị ấy vẫn có thể tiếp tục
đóng góp cho đất nước. Điều quan trọng hơn cả là phải chuyển từ suy nghĩ "tranh đấu để tồn tại" sang "xây dựng để phụng sự".
Một đảng chính trị không sống mãi nhờ lịch sử của
mình, mà sống nhờ khả năng tạo ra giá trị cho hiện tại và niềm tin cho tương
lai. Di sản lớn nhất của GS Nguyễn Ngọc Huy không nhất thiết là duy trì
nguyên vẹn một mô hình tổ chức của thế kỷ XX, mà là gìn giữ và phát triển tinh
thần phụng sự quốc gia bằng những phương thức phù hợp với thế kỷ XXI. Nếu Tân
Đại Việt thực hiện được sự chuyển hóa đó, thì đảng không chỉ vượt qua bế tắc mà
còn có thể tìm thấy một vai trò mới trong dòng chảy của lịch sử. Nếu không,
lịch sử sẽ tiếp tục tiến về phía trước mà không chờ bất kỳ tổ chức nào.
Xin được kết thúc bằng kết luận dưới đây:"Một
thế hệ có thể lập nên một đảng, nhưng nhiều thế hệ mới có thể xây dựng một quốc
gia. Đảng phái rồi có thể thay đổi, tên gọi có thể thay đổi, nhưng nếu tinh
thần phụng sự dân tộc, tôn trọng tự do, đề cao pháp quyền và khuyến khích tri
thức vẫn được truyền lại, thì di sản ấy sẽ còn sống lâu hơn bất kỳ tổ chức
chính trị nào."
Xin
nói về tương lai…
Quan điểm về Đảng chính trị trong
việc tranh đấu hiện tại
Theo
quan điểm của khoa học chính trị hiện đại, đảng
chính trị vẫn là một định chế cần thiết trong việc điều hành, và phát triển
quốc gia. Tuy nhiên, cách
thức hoạt động của đảng trong thế kỷ XXI phải khác rất nhiều so với thế kỷ XX.
Ngày hôm nay, khái niệm về một đảng chính trị đòi hỏi các yếu tố căn bản dưới
đây trong thế kỷ của AI, của thông tin mạng, trong một thời đại mà chỉ vài
“giây” thôi cũng đủ để giải quyết một “vấn đề”:
Tín hiện hữu của
Đảng chính trị vẫn cần thiết: Một đảng chính
trị không chỉ nhằm mục đích là giành chính quyền, mà còn giữ vai trò quan trọng
hơn là tập hợp những người có cùng lý tưởng, đào tạo đội ngũ lãnh đạo, đại diện
cho quyền lợi của các tầng lớp xã hội, tạo sự chuyển giao quyền lực một cách
hòa bình trong một thể chế dân chủ, và sau cùng, xây dựng một chương trình phát
triển quốc gia. Nếu không có các tổ chức chính trị, xã hội rất dễ rơi vào tình
trạng phong trào tự phát, thiếu tổ chức và khó duy trì lâu dài.
Nhưng mô hình
"đảng cách mạng" của thế kỷ XX đang dần lỗi thời. Trong
thời đại ngày nay, thế giới thay đổi rất nhanh như Internet giúp người dân tiếp
cận thông tin trực tiếp, xã hội dân sự phát triển mạnh, người dân đòi hỏi sự
minh bạch và trách nhiệm giải thích chính sách của chính phủ, thế hệ trẻ ít trung thành tuyệt đối với bất kỳ đảng nào mà
quan tâm nhiều hơn đến hiệu quả giải quyết các vấn đề của quốc gia. Vì vậy, một
đảng nếu chỉ dựa vào khẩu hiệu, ý thức hệ hoặc sự trung thành cá nhân sẽ rất
khó tồn tại lâu dài.
Một đảng chính trị nếu muốn hiện
diện và thành công trong thế kỷ XXI cần có năm đặc điểm
- Lấy
lợi ích quốc gia làm mục tiêu cao nhất,
không đặt lợi ích của đảng lên trên đất nước.
- Có
dân chủ nội bộ (trong đảng),
biết lắng nghe và chấp nhận tranh luận.
- Thu hút người tài, thay vì chỉ
dựa vào thâm niên hay quan hệ cá nhân.
- Đưa
ra các chính sách cụ thể về kinh tế,
giáo dục, môi trường, khoa học và an sinh xã hội
- Biết hợp tác với các lực lượng khác, các đảng phái khác vì trong xã hội hiện đại không một
tổ chức nào có thể giải quyết mọi vấn đề một mình.
Đối
với cộng đồng người Việt, đặc biệt ở hải ngoại, nhiều tổ chức chính trị được
hình thành vào thời điểm chống thực dân Pháp, thời Việt Minh, thời cộng sản Bắc
Việt, cho đến khi thoát khỏi nanh vuốt của họ sau ngày 30/4/1975. Ra hải ngoại
và nhứt là trong tình trạng sau khi Liên Xô sụp đổ năm 1991, khi hoàn cảnh lịch
sử thay đổi, các tổ chức đảng chính trị này cũng cần đổi mới nếu muốn tiếp tục
có ảnh hưởng. Đảng phải chuyển hướng từ một tổ chức cách mạng sang một tổ chức
…xây dựng tương lai và chuyển hóa thề chế phù hợp với điều kiện toàn cầu hóa.
Ngày nay, người Việt
trẻ thường quan tâm đến việc xây dựng thể chế pháp quyền, phát triển kinh tế,
khoa học, giáo dục, bảo vệ chủ quyền, bảo vệ môi trường, và hòa giải dân tộc. Một đảng chỉ có thể thu hút được thế hệ mới nếu chứng minh
được năng lực giải quyết những vấn đề này, thay vì chỉ nhắc
lại những tranh chấp của quá khứ. Điều quyết định không phải là có hay không có một đảng chính trị, mà là
đảng đó phục vụ ai và hoạt động như thế nào.
Khái niệm về một Đảng chính trị đương đại
Một
đảng hiện đại phải là một tổ chức phục
vụ quốc gia, có tư tưởng rõ ràng nhưng không giáo điều, có kỷ luật nhưng vẫn
dân chủ, biết cạnh tranh nhưng cũng biết hợp tác vì lợi ích chung của dân tộc.
Trong bối cảnh thế giới hiện nay, đó là con đường bền vững hơn nhiều so với mô
hình đảng chỉ tập trung vào đấu tranh giành quyền lực. "Điều quyết định không phải là có hay không có một đảng chính trị,
mà là đảng đó phục vụ ai và hoạt động như thế nào." Thiết nghĩ, đây
là điểm cốt lõi khi đặt câu hỏi:”Đảng tồn tại vì quyền lực hay vì quốc gia?”
Đây
chính là câu hỏi đầu tiên để đánh giá bất kỳ một đảng chính trị nào. Một đảng
có thể tuyên bố rất nhiều lý tưởng cao đẹp, nhưng cuối cùng phải trả lời được:
- Quyền lực là mục
tiêu cuối cùng?
- Hay quyền lực
chỉ là phương tiện để phục vụ quốc gia?
Hai
cách suy nghĩ này hoàn toàn khác nhau.
Nếu quyền lực là mục tiêu, thì chắc chắn,
tổ chức sẽ dần đặt lợi ích của mình lên trên lợi ích quốc gia; từ đó, dễ hình
thành tâm lý "đảng là trên hết", mọi quyết định đều nhằm bảo vệ tổ
chức. Đó chính là não trạng của Đảng Cộng sản Bắc Việt trong quá khứ và hiện
tại, cũng như trong tương lại. Trừ khi họ bị loại ra khỏi guồng máy quốc gia!
Ngược lại, nếu quốc gia là mục tiêu, thì đảng chỉ là
một công cụ trong việc xây dựng quốc gia. Một khi công cụ không còn phù hợp thì
phải thay đổi, nghịa là sự tồn tại của đảng không quan trọng bằng sự phát triển
của dân tộc.
Đó là khác biệt giữa "đảng vì đảng" và "đảng vì quốc gia". Đây
cũng là một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu về vai trò của đảng phái trong
các nền dân chủ hiện đại.
Ý thức hệ không
còn là điều kiện tiên quyết
Trong
thế kỷ XX, nhiều đảng được xây dựng trên một ý thức hệ rất rõ là tự do, bảo
thủ, xã hội dân chủ, cộng sản, quốc gia, hay dân tộc. Ngày nay, người dân trong
một quốc gia thường đặt những câu hỏi thực tế hơn cho hệ thống lãnh đạo:
- Kinh tế có tăng trưởng không?
- Giáo dục có tốt không?
- Môi trường có được bảo vệ
không?
- Tham nhũng có giảm không?
- Đời sống người dân có khá hơn
không?
Một đảng chỉ nói về lý tưởng mà không giải quyết được các
vấn đề cụ thể của xã hội sẽ dần đánh mất niềm tin của dân chúng. Vai trò của một đảng hiện đại ngày càng được đánh giá qua
năng lực xây dựng chính sách và trách nhiệm giải quyết vấn đề, chứ không chỉ
qua hệ tư tưởng. Lịch sử cho thấy nhiều đảng phát triển rất mạnh khi có một nhà
lãnh đạo xuất sắc. Nhưng khi người đó
mất đi, nội bộ chia rẽ, không có cơ chế kế nhiệm, đánh mất văn hóa tranh luận
và thiếu hẳn các nghị trình hành động, do đó, lần lượt bị suy yếu theo thời
gian. Đảng Tân Đại Việt là một điển hình.
Điều
đó cho thấy một nhận định nhất quán là một tổ chức trưởng thành sẽ không được
xây dựng quanh một cá nhân, mà quanh một hệ thống, một nhóm lãnh đạo. Người
lãnh đạo ban đầu tạo nên lịch sử, nhưng định chế mới giữ được lịch sử.
Một đảng hiện đại phải biết tự thay đổi
Thế
giới thay đổi quá nhanh. Nếu lịch trình hành động của đảng vẫn giống như sáu
mươi năm trước thì rất khó thu hút thế hệ trẻ. Một tổ chức chính trị hiện đại
phải luôn tự hỏi:
·
Những điều gì mình đã làm đúng?
·
Mình đã làm sai điều gì?
·
Và những điều gì cần phải thay đổi?
Khả
năng tự cải cách, tự điều hướng thường là dấu hiệu của sức sống lâu dài của một
tổ chức chính trị hiện đại. Do đó, một đảng chính trị hiện đại cần phải thích
ứng với tình hình thế giới qua thời gian, thích ứng với những biến chuyển toàn
cầu. Trong thế kỷ thứ XX, có rất nhiều đảng chính trị được sinh ra để tranh đấu dành lại tự do cho dân tộc.
Điều đó phù hợp với hoàn cảnh chiến tranh, thuộc địa hoặc chế độ độc tài. Nhưng
khi bước sang thế kỷ thứ XXI, một đảng nếu chỉ biết tranh đấu bằng bạo lực,
bằng du kích, bằng quân sự… sẽ rất khó tạo ra sức hút lâu dài.
Điều
xã hội ngày nay cần hơn hết là một tổ chức có khả năng kiến tạo một thể chế cho đảng, kiến tạo kinh tế, giáo dục, văn hóa
chính trị, và kiến tạo niềm tin giữa người dân với nhau. Nói một cách khác, một
đảng chính trị hiện đại không chỉ trả lời câu hỏi:"Chúng ta chống điều gì?" mà quan trọng hơn hết là phải
trả lời được câu hỏi:"Chúng ta sẽ xây dựng điều gì, và xây dựng
bằng cách nào?"
Đó
mới chính là thước đo của năng lực lãnh đạo của một đảng chính trị trong thế kỷ
thứ XXI.
Vì vậy, xin tạm kết luận mang tính
triết lý rằng một đảng chính trị không nên xem sự tồn tại của mình là mục đích
cuối cùng. Mục đích cao nhất của một đảng chính trị chân chính phải là sự phồn
vinh của quốc gia và hạnh phúc của người dân. Khi một đảng biết đặt lợi ích dân
tộc lên trên lợi ích tổ chức, biết cạnh tranh bằng ý tưởng thay vì đối đầu bằng
hận thù, và biết kiến tạo thay vì chỉ tranh đấu, thì đảng ấy mới có thể trường
tồn cùng thời đại.
Ước mong rằng Đảng Tân Đại Việt còn
tiếp tục con đường GS Nguyễn Ngọc Huy, Anh Ba đi theo con đường dân tộc sinh tồn biến cải trước
tiến trình toàn cầu hóa, và lịch trình tranh đấu cần chuyển hóa theo chiều
hướng đối lập trong tinh thần dân chủ pháp trị.
Hy vọng Tân Ban lãnh đạo Đảng Tân
Đại Việt lắng nghe và suy ngẫm những lời trung ngôn nghịch nhĩ trên, có thể Tân
Đại Việt sẽ có những bước phát triển hanh thông hơn, nhất là việc kết nạp tuổi
trẻ Gen Z Việt nhập cuộc vào tiến trình dân chủ hóa Việt Nam.
Hy vọng, những đóng góp nhỏ nhoi
trên sẽ được các đồng chí lắng nghe.
Mai Thanh Truyết
Westminster, 15-11-2026