Mật ngọt chết Ruồi – Miếng đỉnh chung!

Dư âm Nghị quyết 23 và 25

 

Người xưa có câu: “Mật ngọt chết ruồi.” Nhưng đối với con người, thứ “mật” đáng sợ nhất đôi khi không nằm trong lời nói ngọt ngào, mà nằm ở danh vọng, quyền lợi và cảm giác mình đang được trọng vọng. Đặt trong mức độ kêu gọi hòa giải và kết hợp của cộng sản qua mối quan hệ giữa Việt Nam với cộng đồng người Việt hải ngoại, câu chuyện nầy càng đáng để suy nghĩ, như chúng ta đã trao đổi trong suốt một tháng qua. Không phải để nghi ngờ tất cả. Mà để biết mở lòng nhưng vẫn mở mắt.

1-    Mật ngọt của lời nói

Con người ít khi bị thuyết phục bởi sự đe dọa lâu dài. Nhưng họ rất dễ mở lòng và chấp nhận trước những lời “xuôi tai, mềm lòng” như: - “Hòa hợp, hòa giải” - “Xóa bỏ hận thù” - “Cùng xây dựng đất nước” - “Quên quá khứ, hướng về tương lai” - “Đất nước cần sự đóng góp của mọi người” v.v. Những lời ấy, tự chúng không xấu. Ngược lại, chúng có thể rất đẹp và rất cần thiết nếu được áp dụng xuyên suốt, và “một cách thành tâm, toại chí” của những người quản lý quốc gia. Tiếc thay, những điều trên chưa hề xảy ra trên quê hương trong suốt hơn 51 năm qua.

Nhưng giá trị của chúng không nằm ở chỗ “nói hay đến đâu”, mà giá trị nằm ở cung cách chúng được thực hiện. Bởi vậy, câu hỏi cần đặt ra phải là: “Sau những lời hoa mỹ ấy, người ta sẵn sàng làm gì để chứng minh thiện chí?” Hòa giải thật sự phải đi cùng với sự tôn trọng cá nhân, và đối thoại thật sự phải chấp nhận quyền được khác biệt.

Vấn đề nằm ở câu hỏi là sau những lời nói ngọt ngào ấy, người ta thực sự muốn trao cho bạn điều gì, hay muốn lấy từ bạn điều gì? Nếu lời nói về hòa giải không đi kèm với sự tôn trọng, đối thoại bình đẳng và quyền được khác biệt, thì “mật” có thể chỉ là một phương tiện để tạo lòng tin. Nếu lời nói “cùng xây dựng đất nước”, mà vẫn song hành thiết lập “dữ liệu an ninh” người Việt trong và ngoài nước… thì làm sao … cùng xây dựng đất nước được? Nếu lời nói về “quên quá khứ, hướng về tương lai”, mà vẫn xua đuổi, ngăn cấm tuổi trẻ Gen Z mang những bó hoa tưởng niệm nạn nhân của một tai nạn chết người mà người gây tai nạn không bị truy tố, ở gốc cây số 55 ở Hà Nội! (Hiện nay, số của cây được “đổi tên” là số 11.)

Đối với một người từng có uy tín, có tên tuổi hoặc có một quá trình hoạt động độc lập, đôi khi sự hiện diện của họ có giá trị biểu tượng lớn hơn rất nhiều so với sự đóng góp thực tế của họ. Còn lời mời ấy có trở thành một cánh cửa thật sự hay không, cần được kiểm chứng bằng thời gian và hành động.

Còn đối với giới trẻ, Việt Nam cần một trái tim đủ rộng để hy vọng, và một lý trí đủ sáng để phân định rạch ròi về tuổi trẻ Gen Z. Họ chỉ muốn góp phần cho đất nước nhưng không để ai lấy mất tiếng nói của mình, và họ cũng muốn hòa giải nhưng dứt khoát không muốn đánh mất tuổi trẻ của chính mình như trong trường hợp “cây số 55”.

2-    Mật ngọt của quyền lực

Đây mới là điều đáng suy nghĩ hơn nữa. Có một thứ “mật” còn mạnh hơn lời nói. Đó là cảm giác được quyền lực công nhận. Một chính quyền hay một tổ chức có thể không cần bạn phải hoàn toàn đồng ý với họ. Đôi khi họ chỉ cần bạn bớt phản đối hay im lặng, hay từ từ hợp tác từng phần trong câu chuyện, trong chính sách, hoặc bạn xuất hiện trong một cuộc đối thoại với chánh quyền và lắng nghe, hoặc trở thành một biểu tượng rằng người đối lập trước đây nay cũng đã trở về ... với đảng!

Vì vậy, người ta có thể được tiếp đón rất nồng hậu và được ưu ái qua “rất nhiều vật chất” như hiện vật, nhà cửa, xe cộ đón đưa, những buổi tiệc “hoành tráng” khắp nơi; để rồi, sau cùng, người hưởng những đặc ân “mật ngọt” cũng đành phải bỏ của chạy lấy người như một ông tiến sĩ toán nổi tiếng ngày nào! Và đây không phải là một trường hợp đơn lẻ. Đã có biết bao con “ruồi người”/“ruồi Việt kiều” đã bị thanh bại danh liệt chỉ vì đã hưởng một muỗng mật ngọt của miếng đỉnh chung, vì những muỗng mật “đắng” của những người bên kia chiến tuyến.

Do đó, người khôn khéo phải tự hỏi, họ trân trọng con người tôi, hay họ cần tên tuổi và hình ảnh của tôi? Đó là ranh giới giữa hòa giải thật sự và sử dụng sự hòa giải như một công cụ chính trị chân chính hoặc chính trị trá hình?

3-    “Mật ngọt” không phải lúc nào cũng là thuốc độc

Muốn công bằng, chúng ta cũng phải nói điều ngược lại. Không thể vì đã từng thất vọng mà kết luận rằng mọi thiện chí đều là âm mưu. Một đất nước muốn nối lại khoảng cách với hàng triệu người Việt đang sống ở nước ngoài tất nhiên phải bắt đầu bằng những lời mời gọi, những chính sách mới và những cử chỉ tạo lòng tin cho dù, trong suốt hơn 51 năm qua, người Việt hải ngoại luôn luôn, và không có một ngoại lệ nào khác hơn là nạn nhân của những chính sách, nghị quyết trong quá khứ, từ nghị quyết 36, nghị quyết 1334, và mới đây nhứt, NQ23 và NQ25.

Xin nói ngay, không thể đòi hỏi cộng sản phải chứng minh tất cả mọi thứ trước khi chúng ta mở lòng, nhưng chúng ta cũng không nên mở lòng đến mức đánh mất khả năng phán đoán. Thiết nghĩ, thái độ đúng nhất là:

·         Mở lòng, nhưng không nhắm mắt;

·         Lắng nghe, nhưng không cả tin;

·         Góp ý, đóng góp, phê bình khách quan… trong những chính sách, dự án phát triển quốc gia, nhưng không đánh đổi phẩm giá.

Đó không phải là chống đối. Đó chính là điều kiện để có được một cuộc đối thoại có giá trị.

4- Thiện chí cần được kiểm chứng

Người có trí tuệ, người yêu nước thật sự… không sợ mật ngọt. Người khôn khéo không để mật ngọt làm mình mất khả năng phân biệt giữa thiện chí, sự chân thành, và sự cám dỗ…của mật! Đó chính là thái độ mà người Việt, cả trong nước lẫn hải ngoại, cần có trong giai đoạn mới, không sống mãi bằng hận thù, nhưng cũng không để khát vọng hòa giải biến mình thành người dễ bị dẫn dắt.

Hòa giải thật sự không sợ sự thật trước mắt. Người có thiện chí thật sự không sợ câu hỏi hay phê phán của người chung quanh, và một đóng góp cho dân tộc thật sự và trong sáng cũng không đòi hỏi người người đóng góp phải đánh mất chính mình.

Nhưng nếu cứ cẩn thận mãi căn cứ theo thuyết âm mưu, đến mức nghi ngờ khẳng quyết rằng mọi “mở cửa” đều là một cái bẫy, thì chính chúng ta … cũng rơi vào định kiến. Như vậy, công bình nhứt là cần điều chỉnh lại cho nhận định cá nhân mỗi chúng ta cần quân bình hơn là đặt câu hỏi:” Việt Nam hiện nay có thể đang “mở” thật, nhưng sự mở ấy còn là một quá trình cần được kiểm chứng”.

Một chế độ có thể mở ra, không phải chỉ bằng một cuộc cải cách lớn, mà bằng nhiều bước nhỏ trong sự thay đổi cách nhìn về người Việt hải ngoại như:

·         Chấp nhận nhu cầu tập hợp mọi nguồn lực dân tộc từ mọi phía, mọi khuynh hướng;

·         Mở rộng không gian tiếp xúc thật sự nghiêm chỉnh;

·         Giảm dần ngôn ngữ đối đầu, răn đe, quản lý, kiểm soát… hiện vẫn còn phảng phất trong hai nghị quyết mới nhứt vừa qua;

• Sẵn sàng nghe và tôn trọng những tiếng nói trước đây từng bị xem là đối lập.
• Có thực sự coi trí thức, chuyên gia và người Việt hải ngoại là đối tác của quốc gia, hay chánh yếu là một nguồn lực cần huy động nhằm phục vụ cho đảng?

Nếu những điều trên đang diễn ra, và diễn ra trong tình tự dân tộc thì quả thật không công bằng nếu chúng ta nói trước rằng tất cả chỉ là “mật ngọt”. Một quốc gia muốn thay đổi cũng cần có thời gian, và đôi khi, những người từng đứng ở hai phía phải cho nhau cơ hội để chứng minh thiện chí, nhứt là đối với những người đang nắm quyền lực trong nước cần phải … đi bước đầu!

5-    Cuối cùng nhưng dứt khoát

Nếu là một người khôn khéo không cần phải sợ mật ngọt và cũng không sống bằng ảo tưởng. Điều quan trọng là đừng để mật ngọt làm mất khả năng phân biệt giữa thiện chí và cám dỗ, tôn trọng và sử dụng, đối thoại và vận động, hòa giải và đồng hóa. Người Việt trong nước cũng như hải ngoại có lẽ đang đứng trước một lựa chọn khó hơn nhiều so với việc “tin” hay “không tin”. Đó là liệu mình có đủ tự tin, tự chủ, quyết tâm… để bước tới mà vẫn giữ được lập trường của chính mình hay không?

Thực sự, chúng ta không thể sống mãi bằng hận thù. Nhưng cũng không nên vì khát vọng hòa giải mà tự đánh mất khả năng đặt câu hỏi cho chính mình.

·         Hòa giải thật sự không sợ sự thật.

·         Thiện chí thật sự không sợ câu hỏi.

·         Đối thoại thật sự không sợ khác biệt.

 

Và một lời mời đóng góp thật sự cho dân tộc cũng không thể đòi hỏi người đóng góp phải từ bỏ lương tri, quá khứ hay nhân cách của mình.

6-    Riêng tôi

Riêng cá nhân người viết, nếu trong tương lai có một sự tiếp cận bằng những lời rất hoa mỹ, rất đường mật (?), tôi sẽ không mau nghi ngờ, nhưng cũng không nên vội tin tưởng những lời người đối thoại. Tôi sẽ bình thản trả lời: “Tôi sẵn sàng lắng nghe mọi thiện chí của quý “Ông”. Tôi cũng sẵn sàng đóng góp cho Việt Nam. Nhưng sự đóng góp của tôi phải dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau, sự độc lập trong suy nghĩ và quyền được nói lên những điều tôi tin là sự thật.”

Vì tôi tin tưởng chính tôi, với tất cả lương tri và danh dự trải dài trong hơn 40 năm qua, tôi đã đi qua một cuộc đời đủ dài, có quan điểm riêng và một quá trình hoạt động riêng. Ở giai đoạn này, trong những ngày còn lại của cuộc đời, tôi có đủ can đảm để cho thiện chí của phía bên kia một cơ hội cho dù xác suất rất rất nhỏ, đồng thời đủ tỉnh táo để bảo vệ sự độc lập của mình. Tôi có thể đóng góp mà không cần biến mình thành một người làm chính trị, trong nhiều lãnh vực như: môi trường, giữ gìn nguồn nước sạch, lãnh vực giáo dục, sức khỏe và y tế cộng đồng, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, những vấn đề của Đồng bằng sông Cửu Long, cũng như những tác hại lâu dài của chiến tranh đối với môi trường và con người. Từ đó, tôi:

·         Hợp tác trong tinh thần tôn trọng lẫn nhau, dứt khoát không cần phải nhượng bộ;

·         Lắng nghe mà không phải im tiếng.

·         Đóng góp vì tương lai của tuổi trẻ Việt Nam mà không cần phải phủ nhận chính mình.

Nhưng có một điều tôi không thể đem ra trao đổi là chính con người tôi.

Tôi vẫn là tôi. Và nếu có một cánh cửa đang mở, tôi không muốn đứng mãi bên ngoài chỉ vì nghi ngờ. Tôi có thể bước đến, nhìn vào. Tôi có thể đối thoại. Nhưng tôi cũng sẽ quan sát thật kỹ là cánh cửa ấy mở ra để đón một người Việt Nam trở về đóng góp hay chỉ mở ra để người ấy bước vào, rồi phải để lại tiếng nói của mình ở bên ngoài?

Đó mới là điều cần thời gian trả lời.

Chờ xem!

 

Người con Việt – Mai Thanh Truyết

Houston – Tháng 9 - 2026