Có phải sức "ì" của Đảng làm chậm lại các nhịp cầu nối Bắc – Nam?

 

Có thể nói rằng “sức ì” của hệ thống hiện nay là một trong những yếu tố làm tiến trình mở rộng tự do ở Việt Nam diễn ra chậm hơn so với nhu cầu của một xã hội mở, đặc biệt đối với giới trẻ, thế hệ Gen Z Việt. Nhưng vấn đề không hoàn toàn đơn giản theo kiểu: “Đảng muốn ngăn cản tự do, còn tuổi trẻ muốn tự do.” Thực tế phức tạp hơn nhiều. “Sức ì” của một hệ thống lâu năm là có thật.

Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo đất nước nhiều thập niên, đi qua chiến tranh, khủng hoảng, cấm vận, và phát triển kinh tế. Một hệ thống tồn tại lâu như vậy thường hình thành một bộ máy hành chính lớn, văn hóa kiểm soát, tâm lý sợ rủi ro, và thói quen ưu tiên ổn định hơn thay đổi. Do đó, nhiều cải cách về pháp lý, giáo dục, báo chí, xã hội dân sự, quyền công dân thường tiến triển rất chậm. Không hẳn vì mọi người trong hệ thống đều chống tự do, mà vì bộ máy lớn và cằn cỗi thường sợ mất kiểm soát khi thay đổi quá nhanh. Đó là quy luật gần như phổ biến ở mọi chế độ chính trị độc đảng lâu đời.

Giữ ổn định thể chế của đảng là không thể nào “kẹp” dân như nhận định gần đầy của ký giả Carl Dickinson, nhân dịp Tô Lâm tham dự Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc tháng 9 vừa qua như sau: “Bất kỳ ai trở về Việt Nam — dù là người Việt hải ngoại, khách du lịch hay doanh nhân nước ngoài — đều nhanh chóng nhận ra một điều: đất nước đang bị siết chặt kiểm soát chứ không hề nới lỏng. Mô hình nhà nước công an trị không phải là một cách nói hình tượng; mà đó chính là cơ chế vận hành thực tế. Bạn cảm nhận được điều đó tại sân bay, trong khách sạn, qua các thủ tục giấy tờ, hay trong những cuộc trò chuyện bâng quơ khi quan sát xung quanh. Nó hiện hữu trong các khoản phạt giao thông, giấy triệu tập, những buổi "làm việc" với cơ quan chức năng, những lời cảnh cáo và cả sự tự kiểm duyệt âm thầm. Bạn cảm nhận được điều đó qua cách mọi người hạ thấp giọng khi nhắc đến chuyện chính trị, nhưng lại không hề e ngại khi phàn nàn về lực lượng công an.”

Và bạn có thể thấy điều đó qua các con số: Điều 331 về tội "lợi dụng các quyền tự do dân chủ"; Điều 117 về tội tàng trữ, phát tán "tài liệu chống phá nhà nước". Người ta bị bỏ tù vì các bài đăng trên Facebook, vì những PDF, vì những nội dung châm biếm, các công trình nghiên cứu, hay thậm chí là vì những tin nhắn riêng tư. Hàng ngày, người dân bị triệu tập đến các buổi "làm việc" chỉ vì muốn kiến nghị chính quyền về vấn đề thu hồi đất đai hoặc các vụ bê bối tham nhũng của ngân hàng. Những vụ bắt giữ diễn ra liên tục ở mọi cấp bậc trong Đảng. Một bầu không khí chính trị ngày càng trở nên ngột ngạt và nặng nề hơn theo từng tháng.”

Ngoài những điều ký giả Carl Dickinson nói ở trên, Đảng còn có nghị quyết 36, NQ 1334, NQ 23, NQ 25, cộng thêm “sư đoàn” 47, và hàng trăm ngàn dư luận viên sẵn sàng triệt hạ tất cả những mầm móng nào có thể gây tổn hại cho đảng.

Sức ì trên vẫn còn quá nặng nề! Làm sao Ông Tô Lâm có thể kêu gọi người Việt tại Mỹ 'gác lại quá khứ' và đóng góp cho Việt Nam được?

Điều đang thay đổi âm thầm ở Việt Nam

Ngày nay, người dân tiếp cận thông tin toàn cầu, giới trẻ học ở nước ngoài nhiều hơn, mạng lưới toàn cầu phá vỡ độc quyền thông tin, doanh nghiệp cần luật pháp minh bạch, xã hội dân sự dù hạn chế vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức.

Ngay cả trong bộ máy nhà nước cũng có thể tồn tại những người hiểu rằng, một xã hội sáng tạo cần không gian tự do hơn, khoa học cần phản biện, kinh tế hiện đại cần pháp quyền, và một quốc gia mạnh không thể chỉ dựa trên kiểm soát và độc đoán. Những thay đổi ấy thường không ồn ào, nhưng vì tích tụ lâu dài sức ì đã nói ở phần trên, cho nên cuộc hành trình về … phía tự do của đảng hầu như bế tắc(?)

 

Đối với Đảng cộng sản Việt, những lực cản trên rất lớn. Từ đó, khát vọng tự do tại Việt Nam hiện nay vẫn đối diện nhiều nỗi sợ như sợ hỗn loạn, sợ mất ổn định, sợ xung đột như một số nước khác, sợ bị ngoại lực thao túng, sợ trả thù ý thức hệ. Ngoài ra còn có lợi ích của bộ máy quyền lực, lợi ích nhóm, tâm lý quen phục tùng, văn hóa “im lặng để yên thân”, và sự phân hóa trong xã hội.

 

Vậy,

 

Đảng đã và chắc “sẽ khó” thay đổi, chúng ta sẽ PHẢI làm gì?

Thân mời các bạn trẻ nhập cuộc…

 

Mai Thanh Truyết

Houston – Cách mạng mùa Thu 2026