Suy nghĩ sau cùng về Nghị quyết 23

 

Có một hiện tượng gọi là “đồng nhất hóa chính trị. Một số người không phân biệt được Nhà nước Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam, và Dân tộc Việt Nam. Khi họ không đồng ý với Đảng hoặc Nhà nước, họ có thể vô thức chuyển sang phủ nhận luôn mọi chính sách liên quan đến Việt Nam. Ngược lại, cũng có người mắc lỗi đánh đồng hiện tượng, tức là một khi ủng hộ Việt Nam, tức nhiên phải ủng hộ NQ23. Cả hai đều không phải là suy nghĩ phản biện.

 

Một nghị quyết có thể có điểm tích cực, điểm đáng hoan nghênh, điểm chưa rõ, điểm cần cảnh giác, và những vấn đề phải chờ xem cách thực thi. Một người có suy nghĩ độc lập phải có khả năng nói “đồng ý điểm này, không đồng ý điểm kia, và điểm nọ cần phải điều chỉnh để thích hợp với hoàn cảnh hiện tại v.v…”

Thiết nghĩ, tiến trình hòa hợp dân tộc thật sự không bắt đầu từ một nghị quyết, một khẩu hiệu hay một nghi thức chính trị. Nó phải bắt đầu từ một sự thay đổi trong cách người Việt nhìn người Việt.

1-    Hòa hợp phải bắt đầu từ sự thừa nhận con người của nhau:

Điều đầu tiên cần nói là, không ai có độc quyền về lòng yêu nước. Nếu chúng ta bắt đầu hòa hợp bằng câu hỏi:“Anh thuộc phe nào?” thì hòa hợp sẽ không bao giờ xảy ra.

Nhưng nếu bắt đầu bằng câu hỏi: “Dù quá khứ khác nhau, hôm nay chúng ta có thể cùng nghĩ, nói, hỏi với nhau, và làm gì cho tương lai Việt Nam?” thì cánh cửa của một thời đại mới mới có thể mở ra.

2-    Phải có can đảm nhìn thẳng vào quá khứ, nhưng không trở thành tù nhân của quá khứ:

Hòa hợp không có nghĩa là bắt mọi người quên đi. Không ai có quyền bảo một người đã mất cha, mất con, mất gia đình hoặc mất cả cuộc đời hãy quên đi để hòa hợp. Đó không phải hòa hợp. Đó là áp đặt.

Nhưng ngược lại, chúng ta cũng không thể để nỗi đau của thế hệ trước trở thành bản án vĩnh viễn cho các thế hệ sau. Lịch sử cần được nhìn lại một cách trung thực. Những sai lầm cần được thừa nhận, những đau thương cần được tôn trọng, những ký ức trong quá khứ cũng cần nên giữ lại, vì… tất cả là một phần lịch sử cận đại của dân tộc việt. Nhưng sau khi nhìn lại lịch sử, dân tộc phải biết tự hỏi:”Chúng ta sẽ mang bài học nào từ quá khứ để không tiếp tục phá hủy tương lai? Đó mới là tinh thần hòa giải thực sự.

Và điều nguy hiểm nhất là, mỗi bên đều có thể tin rằng chỉ mình mình mới là người yêu nước thật sự, mới là chính nghĩa! Khi một dân tộc còn dùng nhãn hiệu để thay thế cho đối thoại, thì chưa thể hòa hợp. Đó là lúc đối thoại chết. Và khi đối thoại chết, chỉ còn định kiến, muôn đời ngăn chia.

3-    Hòa hợp phải bắt đầu bằng sự tôn trọng quyền bất đồng:

Một dân tộc trưởng thành không phải là một dân tộc trong đó mọi người cùng nói một tiếng nói. Một xã hội trưởng thành là xã hội trong đó hai người có thể nói:“Tôi không đồng ý với anh, nhưng tôi vẫn tôn trọng quyền của anh được suy nghĩ khác tôi.” Do đó, thiết nghĩ, người Việt cần học cách phân biệt: - Bất đồng không phải là thù địch - Phê phán chính quyền không mặc nhiên là chống dân tộc - Ủng hộ một chính sách nào đó không mặc nhiên là tay sai của cộng sản - Sống ở hải ngoại không có nghĩa là hết yêu quê hương - Sống trong nước cũng không có nghĩa là không có quyền suy nghĩ khác – Và, khi chúng ta hiểu được những điều đơn giản ấy, hòa hợp dân tộc mới có nền móng và có thể phát triển trong tinh thần bao dung và tôn trọng lẫn nhau.

4- Tương lai phải thuộc về thế hệ trẻ:

Thế hệ trẻ Việt Nam hôm nay không thể tiếp tục sống mãi trong cuộc chiến mà họ không trực tiếp trải qua. Họ cần được biết lịch sử, nhưng không bị bắt buộc phải kế thừa lòng thù hận. Họ cần biết cha ông đã đau khổ thế nào, nhưng không phải để tiếp tục chia rẽ dân tộc. Họ cần tách bạch rõ ràng ký ức lịch sử đau buồn của dân tộc và tướng lai dân tộc hướng về phía trước. Họ cần hiểu, quá khứ là nơi để học lịch sử, chứ không phải nơi để sinh sống mãi mãi, vái lạy hàng năm!

Một Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới phải là một Việt Nam trong đó người trẻ có thể gặp nhau, hợp tác với nhau, đối thoại trong tinh thần tôn trọng lẫn nhau, và sau cùng, tranh luận với nhau và cùng xây dựng đất nước mà không cần đât vấn đề gia phả của anh, hay của tôi từ nơi đâu!

5- Và sau cùng: hòa hợp phải được chứng minh bằng hành động, không phải bằng lời kêu gọi hay khẩu hiệu:

Muốn hòa hợp thật sự, cần tạo ra những không gian cụ thể để người Việt cùng làm việc trong nhiều lãnh vực như: khoa học và giáo dục; môi trường; kinh tế và công nghệ; y tế và an sinh; văn hóa và lịch sử; bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia; đào tạo thế hệ trẻ. Khi hai người Việt cùng nhau giải quyết một vấn đề chung, họ sẽ dần nhận ra rằng, điều chúng ta có chung lớn hơn nhiều điều trong qua khứ và hiện tại… đang chia rẽ chúng ta.

Một điều tiên quyết là hòa hợp dân tộc phải bắt đầu từ sự từ bỏ độc quyền yêu nước. Và rào cản lớn nhất là tâm lý cho rằng người có suy nghĩ khác mình thì người đó không còn là người cùng một dân tộc. Chúng ta có thể có những ký ức khác nhau, những quan điểm khác nhau, thậm chí những đánh giá khác nhau về lịch sử, nhưng chúng ta không thể có một tương lai tốt đẹp nếu tiếp tục xem nhau là kẻ thù.

Dứt khoát là phải xóa bỏ suy nghĩ trên nếu muốn kết hợp dân tộc.

Và có lẽ, thông điệp mạnh nhất hướng về thế hệ trẻ là:“Hãy giữ ký ức, nhưng đừng nuôi thù hận. Hãy tôn trọng lịch sử, nhưng đừng làm tù nhân của lịch sử. Hãy tranh luận để tìm ra con đường tốt hơn, nhưng, quan trọng hơn cả là… đừng biến người Việt thành kẻ thù của người Việt.”

Đó, mới có thể là điểm khởi đầu thật sự của một cuộc hòa hợp dân tộc, và của một kỷ nguyên mới cho Việt Nam.

Mai Thanh Truyết

Tháng 9-2026