Một Trật tự Thế giới Mới đang thành hình

 

"Lịch sử không bao giờ đứng yên. Mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều mở ra một trật tự thế giới mới."

Hình ảnh TT Trump gửi là một bản đồ có tiêu đề "Technate of North America", bao gồm Hoa Kỳ, Canada, Mexico, Greenland, Trung Mỹ và Kênh đào Panama. Đây không phải là một bản đồ chính thức của bất kỳ chính phủ nào, mà là một hình ảnh dựa trên ý tưởng của Phong trào Technocracy - Technocracy Movement xuất hiện từ thập niên 1930.

 

Khái niệm về Technate

·         Tại sao phải có một vùng rộng lớn xuyên quốc gia? Theo quan điểm của Nhóm thành lập Technate, một Technate phải là một hệ thống kinh tế hoàn chỉnh, nghĩa là phải có đủ năng lượng, khoáng sản, đất nông nghiệp, nguồn nước, công nghiệp, giao thông. Nếu chỉ có Hoa Kỳ thì chưa đủ nhu cầu mà Technate đi6nh ra. Vì vậy, họ mở rộng gồm: - Canada (thủy điện, khoáng sản, gỗ) - Hoa Kỳ (công nghiệp) - Mexico (dầu khí, khoáng sản, lao động) - Greenland (khoáng sản và vị trí chiến lược) - Trung Mỹ - Kênh đào Panama. Tất cả tạo thành một hệ thống kinh tế khép kín.

 

·         Tại sao lại có Kinh đào Panama? Đây là điểm rất đáng chú ý. Vì Kinh đào Panama là nút giao thông chiến lược nối Đại Tây Dương với Thái Bình Dương. Nếu toàn thể nền kinh tế Bắc Mỹ được tom góp lại  thì tuyến vận tải này sẽ rất quan trọng. Do đó Technocracy Inc. xem Panama là một phần của hệ thống.

 

·         Có phải đây là kế hoạch của Hoa Kỳ hiện tại? Không. Không có bằng chứng cho thấy Chính phủ Hoa Kỳ từng chính thức thông qua kế hoạch xây dựng một "Technate of North America" theo mô hình này. Đây là một đề xuất mang tính học thuyết của Technocracy Inc. của Nhóm Kỹ thuật - Technate, không phải một chính sách quốc gia. Hành pháp Trump trong suốt 2 năm qua, thường lập đi lập lại chính sách/kế hoạch trên có thể để răn đe hay đánh lừa dư luận, nhằm đeo đuổi một mục đích khác?

 

·         Tại sao gần đây hình này xuất hiện nhiều trên Internet? Có vài nguyên nhân:

Trước hết, có các cuộc thảo luận về sự xuất hiện của AI, ảnh hưởng trực tiếp lên hầu hết mọi lãnh vực trên toàn thế giới, và một nhận định không thể bỏ qua là, nhiều người cho rằng AI sẽ thay thế chính trị bằng quản trị kỹ thuật.

Thứ hai, sự thành hình và phát triển của những dữ liệu lớn - Big Data. Ngày nay chúng ta có Trí tuệ thông minh AI, Mạng lưới thông tin Internet – Hệ thống cảm biến Sensor system – Vệ tinh nhân tạo Satellite – Người máy Robot. Những điều mà Howard Scott chỉ có thể tưởng tượng vào năm 1933 thì hiện nay phần lớn đã trở nên khả thi về mặt kỹ thuật.

Thứ ba, các tranh luận về hội nhập Bắc Mỹ qua Hiệp định Hoa Kỳ - Mexico - Canada (USMCA) là hiệp định thương mại tự do ba bên có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2020, thay thế cho NAFTA. Hiệp định này điều chỉnh hoạt động thương mại giữa ba quốc gia, bao gồm các quy định được cập nhật về thương mại kỹ thuật số, quyền sở hữu trí tuệ, quyền của người lao động và quy tắc xuất xứ đối với hàng hóa sản xuất. Việc thành lập Chuỗi cung ứng Bắc Mỹ, hợp tác trao đổi năng lượng, lưới điện Bắc Mỹ…khiến nhiều người “đánh đồng” với ý tưởng Technate.

·         Như vậy, các sự kiện trên có liên quan gì đến Donald Trump không? Đây là chính là điểm cần hết sức thận trọng. Trong thời gian gần đây, một số người trên mạng xã hội khi nhìn hình bản đồ trên với các phát biểu hoặc tranh luận về Greenland, Panama hoặc quan hệ Bắc Mỹ trong suốt hai năm qua. Tuy nhiên, không có bằng chứng rằng Chính quyền Trump đang khai triển kế hoạch "Technate of North America" theo đúng học thuyết Technocracy Inc.

Vì vậy, việc một bản đồ cũ được chia sẻ lại không có nghĩa là nó phản ảnh chính sách hiện hành của hành pháp Trump.

·         Nếu Technate thật sự được gợi ý xây dựng thì điều gì sẽ xảy ra?

Nếu giả định về mặt lý thuyết, Bắc Mỹ sẽ hình thành một siêu hệ thống kinh tế với: - Khoảng 600 triệu dân (tùy phạm vi lãnh thổ được tính) - Có một nguồn năng lượng rất lớn – Nguồn tài nguyên phong phú – Có khả năng tự túc cao về lương thực và công nghiệp. Đó sẽ là một trong những khối kinh tế lớn và tích hợp nhất thế giới. Tuy nhiên, việc hiện thực hóa sẽ gặp những rào cản rất lớn về chủ quyền quốc gia, thể chế chính trị, bản sắc dân tộc và lợi ích của từng nước.

Bản đồ này không phải là bản đồ chính trị chính thức, mà là hình minh họa cho một ý tưởng kinh tế - kỹ trị được đề xuất từ đầu thập niên 1930. Điều đáng chú ý là nhiều yếu tố của ý tưởng đó như quản lý bằng dữ liệu, tối ưu hóa hệ thống, tự động hóa và vai trò lớn hơn của chuyên gia kỹ thuật đang trở nên thực tế hơn nhờ AI và công nghệ hiện đại. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc mô hình Technate sẽ được áp dụng, vì các yếu tố dân chủ, pháp quyền, chủ quyền quốc gia và quyền tự quyết của người dân vẫn là những giới hạn quan trọng.

Từ góc nhìn lịch sử tư tưởng, Technate là một ví dụ tiêu biểu về nỗ lực tìm kiếm một mô hình quản trị mới trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế. Nhưng, dưới góc nhìn thế kỷ thứ XXI, Technate gợi mở nhiều câu hỏi về cách cân bằng giữa hiệu quả kỹ thuật và tính chính danh dân chủ, một chủ đề ngày càng đáng quan tâm khi AI được ứng dụng rộng rãi trong quản trị và kinh tế.

Khái niệm về Trí tuệ Nhân tạo

Còn theo Trí tuệ Nhân tạo - AI thì sao? Có thể thành hiện thực không, trước tình trạng thề giới phân cực hiện nay?

Một "Technate of North America" theo đúng nghĩa của Howard Scott gần như không có khả năng trở thành hiện thực. Nhưng một "Liên hiệp chiến lược Bắc Mỹ" - North American Strategic Bloc thì không những có khả năng, mà là một số yếu tố thiết yếu của một Liên hiệp tương lai đang dần thành hình.

1- Thế giới đang chuyển sang thời kỳ "các khối văn minh"

Nếu chúng ta nhìn từng giai đoạn lịch sử sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt, tức từ sau năm 1991:

• 1991–2008: toàn cầu hóa.
• 2008–2020: cạnh tranh Mỹ - Trung.
• Sau 2022: chiến tranh Ukraine, chiến tranh Mỹ - Israel – Iran, và cạnh tranh công nghệ làm thế giới bước vào xu hướng phân cực.

Trong tình trạng đó, nhiều quốc gia đang đạt vấn đề ưu tiên toàn cầu như: - An ninh chuỗi cung ứng - Năng lượng – Công nghệ, nhứt là AI - Khoáng sản chiến lược như đất hiếm, titan - Quốc phòng. Từ đó. Những điều trên làm cho suy nghĩ "khối khu vực" trở nên hấp dẫn hơn trước, và khiến cho các quốc gia “lớn” có khuynh hướng kết hợp các … khối chiến lược an ninh – kinh tế - chiến lược – phát triển - quốc phòng.

2- Bắc Mỹ có đầy đủ điều kiện trở thành một "siêu khối" không?

Nếu nhìn thuần túy dưới góc độ địa kinh tế, Bắc Mỹ gần như có đủ mọi yếu tố. Về năng lượng, Bắc Mỹ có trữ lượng dầu khí, uranium, thủy điện. Về khoáng sản, có lithium, nickel, cobalt, đất hiếm, đồng.. Về nông nghiệp, có vùng lúa mì, bắp, đậu nành bạt ngàn. Có thịt bò, gia cầm dư thừa. Về công nghệ, có Silicon Valley, AI phủ khắp toàn cầu, hệ thống bán dẫn, hệ thống giao thông và xây dựng thiết bị hàng không và không gian, cùng công nghệ sinh học áp dụng trong y khoa đứng đầu thế giới v.v…Về quân sự, Bắc Mỹ có NATO, NORAD, Hải quân Hoa Kỳ có mặt khắp năm châu.

Vì vậy, không có nhiều khu vực trên thế giới có mức độ tự chủ tương tự như “liên minh Chiến lược Bắc Mỹ: hiện tại.

3- AI đang làm thay đổi cung cách quản trị quốc gia và xã hội?

Ngày nay, trên mạng thường có những bài nối trực tiếp Technate với: AI, Digital ID, Tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương, Chính sách khí hậu, World Economic Forum, Các tỷ phú công nghệ, và Một kế hoạch bí mật đang được thực hiện. Cho đến nay, bằng chứng lịch sử xác nhận Technocracy Inc. và dự án Technate là có thật; nhưng nhiều lời khẳng định rằng toàn bộ các chương trình kỹ thuật số hiện nay đều xuất phát từ một kế hoạch Technate thống nhất thường vượt quá bằng chứng hiện có.

Technate hấp dẫn vì hứa hẹn: - Xã hội sung túc - Ít giờ lao động - Không thất nghiệp - Phân phối công bằng - Chính sách dựa trên kiến thức thay vì tranh cãi. Nhưng thực sụ, mặt trái của nó là quyền lực tập trung vào một tầng lớp chuyên gia, thiếu cơ chế dân chủ rõ ràng, mọi hoạt động kinh tế có thể bị ghi nhận, con người dễ bị giản lược thành mã số và dữ liệu, và hiệu quả” có thể trở thành tiêu chuẩn cao hơn tự do và phẩm giá.

Điều nguy hiểm ở đây không nằm ở việc sử dụng khoa học để phục vụ con người. Điều nguy hiểm bắt đầu khi con người phải phục vụ cho một hệ thống tự nhận mình là khoa học.

Howard Scott vào năm 1933 nói rằng:”Xã hội nên được điều hành bằng dữ liệu”. Vào thời điểm nầy, điều đó gần như bất khả thi. Nhưng ngày nay chúng ta có AI, vệ tinh, Internet, dữ liệu thời gian thực, điện toán đám mây v.v… Điều đó khiến việc điều phối những hệ thống rất lớn trở nên khả thi hơn nhiều.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc dân chủ sẽ bị thay thế. Thực tế có khả năng cao hơn là AI sẽ trở thành công cụ hỗ trợ ra quyết định, còn các quyết định cuối cùng vẫn thuộc về những thể chế được pháp luật quy định, nghĩa là vẫn thuộc về … con người.

Khái niệm về Trật tự Thế giới Mới

“Trật tự Thế giới Mới" (NWO) là một khái niệm mang nhiều ý nghĩa khác nhau, nổi bật nhất trong số đó là một thuyết âm mưu phổ biến cho rằng một nhóm tinh hoa toàn cầu bí mật đang âm mưu thiết lập một chính phủ toàn cầu mang tính toàn trị (most prominently a popular conspiracy theory alleging that a secretive cabal of global elites is plotting to establish a totalitarian one-world government). Thuật ngữ này cũng có thể ám chỉ những thay đổi sâu rộng trong địa chính trị toàn cầu.

Thuyết âm mưu: Trong các cộng đồng tin vào thuyết âm mưu, lý thuyết NWO cho rằng một tầng lớp đầu sỏ quyền lực không thể bị đụng đến, thường bao gồm các chủ ngân hàng quốc tế, lãnh đạo doanh nghiệp và giới chính trị gia, đang dần làm xói mòn chủ quyền quốc gia nhằm củng cố quyền kiểm soát đối với người dân toàn cầu. Những người ủng hộ thuyết này tin rằng nhóm thế lực ngầm này sử dụng các cuộc khủng hoảng được dàn dựng, công nghệ giám sát và tuyên truyền để hạn chế quyền tự do cá nhân. Lý thuyết này thường kết hợp hoặc có sự tương đồng với các luận điệu bài Do Thái trong lịch sử, vốn cáo buộc người Do Thái kiểm soát hệ thống tài chính và truyền thông toàn cầu.

Địa chính trị và Quan hệ Quốc tế: Trong khoa học chính trị và quan hệ quốc tế, thuật ngữ này mô tả một sự thay đổi căn bản trong cán cân quyền lực toàn cầu. Nó từng được Tổng thống Hoa Kỳ George H.W. Bush sử dụng rộng rãi vào những năm 1990, sau sự sụp đổ của Liên Xô, để mô tả một kỷ nguyên mới của sự hợp tác quốc tế và vai trò lãnh đạo của Hoa Kỳ. Gần đây hơn, các học giả và nhà lãnh đạo thế giới sử dụng các biến thể của thuật ngữ này để mô tả quá trình chuyển đổi từ thế giới đơn cực do Hoa Kỳ thống trị sang một thế giới đa cực, nơi các cường quốc cạnh tranh như Trung Cộng tranh giành ảnh hưởng và nỗ lực định hình các quy tắc trong những lĩnh vực mới nổi như trí tuệ nhân tạo.

1- Tại sao TT Trump thường nói đến Greenland, Panama và Canada?

Thiết nghĩ, điều này thể hiện một phần nào sự thay đổi trong suy nghĩ về chiến lược toàn cầu của Hoa Kỳ. Trong nhiều thập niên sau Chiến tranh Lạnh, Hoa Kỳ có thể tập trung mạnh vào các khu vực xa như Trung Đông. Ngày nay, với việc cạnh tranh ngày càng sâu rộng với Trung Cộng và Nga, đo đó, việc bảo đảm an ninh ở Bắc Cực, Đại Tây Dương, Thái Bình Dương, chuỗi cung ứng gần – nearshoring trong Liên hiệp chiến lược, an ninh năng lượng ngày càng trở nên quan trọng hơn.

Vì vậy, việc Greenland, Panama hay Canada được nhắc đến nhiều hơn có thể được giải thích đầy đủ bằng các lợi ích địa chiến lược hiện nay, không cần giả định rằng có một kế hoạch Technate đang được triển khai.

2- Điều gì sẽ cản trở một Technate thế kỷ thứ XXI hay việc thành lập một Liên minh chiến lược Bắc Mỹ?

Có bốn rào cản lớn.

·         Thứ nhất là chủ quyền quốc gia: Canada sẽ không từ bỏ chủ quyền. Mexico cũng vậy. Greenland càng không.

·         Thứ hai là bản sắc dân tộc: Người Canada không muốn trở thành người Mỹ. Người Mexico cũng không. Và người Đan mạch và Greenland cũng không bao giờ muốn. Và người Panama vì quyền lợi kinh tế có thể nhượng bộ Mỹ một chút. Đây là yếu tố dân tộc tự quyết rất mạnh.

·         Thứ ba là thể chế dân chủ: Không quốc gia dân chủ nào dễ dàng chấp nhận để các kỹ sư hay AI thay thế hoàn toàn vai trò của các cơ quan dân cử.

·         Thứ tư là sự cân bằng quyền lực quốc tế: Nếu Bắc Mỹ thật sự hợp nhất thành một thực thể chính trị duy nhất, điều đó sẽ làm thay đổi sâu sắc cán cân quyền lực toàn cầu. Các cường quốc khác chắc chắn sẽ theo dõi và phản ứng theo cách bảo vệ lợi ích của mình.

3- Một suy nghĩ cuối cùng

Có lẽ Howard Scott đã đúng khi cho rằng quy mô tối ưu của nền kinh tế hiện đại sẽ ngày càng mang tính "hệ thống" thay vì chỉ là từng quốc gia riêng lẻ. Tuy nhiên, ông có thể đã đánh giá thấp sức mạnh của chủ quyền quốc gia, bản sắc dân tộc và các thể chế chính trị. Lịch sử gần một thế kỷ qua cho thấy ba yếu tố này vẫn có ảnh hưởng rất lớn.

Vì vậy, nếu một ý tưởng của Technate được hiện thực hóa trong thế kỷ thứ XXI, nhiều khả năng nó sẽ không phải là một "siêu quốc gia Bắc Mỹ", mà là một mạng lưới hợp tác chiến lược sâu rộng, nơi AI, dữ liệu và công nghệ giúp các quốc gia phối hợp hiệu quả hơn nhưng không xóa bỏ biên giới hay chủ quyền quốc gia.

Mô hình đó, sẽ phù hợp hơn với xu thế địa chính trị hiện nay và có khả năng thực hiện cao hơn.

Nhìn từ những biến động của thập niên 2020, thế giới dường như đang bước vào giai đoạn chuyển tiếp từ trật tự quốc tế hình thành sau Chiến tranh Lạnh sang một cấu trúc mới. Tuy nhiên, sẽ là quá sớm để khẳng quyết rằng một "New World Order" đã hoàn chỉnh. Những gì chúng ta đang chứng kiến có lẽ đúng hơn là một quá trình tái cấu trúc quyền lực toàn cầu, trong đó các trung tâm quyền lực kinh tế, công nghệ và quân sự đang hình thành những khối hợp tác chiến lược mới để thích ứng với cạnh tranh giữa các cường quốc.

AI, dữ liệu lớn, năng lượng, khoáng sản chiến lược và chuỗi cung ứng sẽ trở thành những trụ cột quan trọng của trật tự mới này, bên cạnh các yếu tố truyền thống như lãnh thổ và sức mạnh quân sự. Trong bản đồ địa chính trị đó, tương lai có thể không thuộc về “một chính phủ thế giới” duy nhất, mà thuộc về một thế giới đa cực, nơi các khối khu vực liên kết chặt chẽ hơn nhưng vẫn duy trì chủ quyền quốc gia. Đó có thể là hình thái của một "Trật tự Thế giới Mới" trong thế kỷ thứ XX, không phải một đế chế toàn cầu, mà là một mạng lưới các trung tâm quyền lực liên kết, cạnh tranh và hợp tác cùng nhau.

Lịch sử không lặp lại nguyên vẹn, nhưng thường gieo lại những ý tưởng cũ trong những hoàn cảnh mới. Technate của Howard Scott có thể sẽ không bao giờ xuất hiện dưới đúng hình thức mà ông hình dung gần một thế kỷ trước.

Tuy nhiên, khi AI, dữ liệu và công nghệ ngày càng trở thành nền tảng chính của việc quản trị quốc gia, thế giới có thể đang tiến gần đến một mô hình mà ở đó quyền lực không chỉ được đo bằng lãnh thổ hay quân đội, mà còn bằng khả năng tổ chức với tri thức và văn minh, kiểm soát công nghệ và điều phối các hệ thống phức tạp hơn. Nếu điều đó tiếp tục diễn ra, thì "New World Order" của thế kỷ thứ XXI sẽ không phải là sự thống trị của một quốc gia, mà là sự tái định hình của  nền văn minh nhân loại dưới tác động của cuộc cách mạng công nghệ.

"New World Order" không nên được hiểu như một chính phủ thế giới hay một âm mưu bí mật nhằm thống trị nhân loại. Đúng hơn, đó là tên gọi của một giai đoạn chuyển tiếp lịch sử, trong đó quyền lực toàn cầu đang được tái phân bố dưới tác động đồng thời của địa chính trị, công nghệ và những thay đổi trong cấu trúc kinh tế. Nếu thế kỷ thứ XX là kỷ nguyên của địa chính trị - Geopolitics, thì thế kỷ thứ XXI có thể sẽ là kỷ nguyên của "địa công nghệ" -  Geotechnology, nơi vị thế của mỗi quốc gia không chỉ được quyết định bởi biên giới hay quân đội, mà còn bởi khả năng làm chủ tri thức, đổi mới sáng tạo và quản trị các hệ thống công nghệ phức tạp. Có lẽ, đó mới chính là bản chất sâu xa của "New World Order" đang dần hình thành.

Tên gọi “Một trật tự Thế giới Mới” mở ra hướng suy gẫm rằng chúng ta đang ở điểm khởi đầu của một thời đại mới, nhưng hình dạng cuối cùng của trật tự đó vẫn còn đang được quyết định bởi các lựa chọn chính trị, kinh tế, công nghệ và xã hội của các quốc gia trong những thập niên tới.

Mai Thanh Truyết

Houston – 20/7/2026