Con đường GS Nguyễn Ngọc Huy, Anh Ba đi

Phần I – Câu chuyện Hội đàm Paris 1968 – 1973

 

Những lời tâm tình của người viết: Bạn đọc loạt bài dưới đây trả dài qua ký ức hơn 60 năm qua, từ những ngày còn là một câu sinh viên xa lạ lang thang trên những nẻo đường Paris, cho đến những ngày tha hương của một ông già 84 tuổi nơi quê hương tạm dung Hoa Kỳ. Có thể nói, GS Nguyễn Ngọc Huy và tôi có một duyên tình hết sức đặc biệt, mỗi lần gặp nhau đều trong những trường hợp đặc biệt, buồn nhiều hơn vui. Người viết đã từng “ăn mòn răng” ở một quán ăn nhỏ ở quận 5 ^ème Paris (sẽ ráng nhớ tên), lúc GS đã về lại Việt Nam rồi. Quán nầy mở ra vào đầu thập niên 60 của thế kỷ trước, được xử dụng như làm nơi hội họp và kinh tài của Đảng Đại Việt do BS Nguyễn Tôn Hoàn và GS Nguyễn Ngọc Huy phụ trách. Quán do nhạc sĩ Phạm Trọng Cầu quản lý. Do duyên tình đưa đầy, người viết gặp được Gs lần đầu tiên trong giai đoạn Hội đàm Paris tại Tòa Đại sứ Việt Nam tại Pháp do Cố vấn Văn hóa, BS Trần Văn Bình (Bs riêng của cố Tổng thống Trần Văn Hương sau đó) triệu tập. Kết qua là tôi được danh dự làm hướng dẫn viên cho phái đoàn của GS, Bs Trần Văn Bình đi vận động và thăm hỏi đồng hương và sinh viên miền Đông nước Pháp. Chuyến đi dài nhứt trong đời cùng với GS hơn một tuần lễ gây nhiều ấn tượng trong tôi. GS Huy có rất nhiều điều cần học hỏi.

 

Lần gặp GS lần thứ hai và sau đó nhiều lần năm 1973 khi tôi về nước, hoặc ở nhà riêng 2/57 (?) Đường Cao Thắng, một hẻm bên cạnh Nhà sản xuất bàn ghế Anh Đào của gia đình bạn tôi là Nguyễn Đại Thức và Nguyễn Đại Thể. Những lần gặp GS cùng với TS Phan Văn Song để thảo luận về cung cách làm thế nào đẩy mạnh ảnh hưởng của Phong trào Quốc gia Cấp tiến và Đảng Tân Đại Việt  lên sinh viên và giáo sư ở miền Nam. Và chính vì thế, mà TS Phan Văn Song hiện diện và là Viện trưởng Đại Học Cao đẳng Thương mãi Minh Trí, và tôi, Giám đốc Học vụ Viện Đại học Cao Đài Tây Ninh. Kế tiếp, xin trích từ bài viết của Song:” Thừa lệnh Giáo sư, tôi đã giới thiệu Truyết vào Đảng và Truyết bí mật «Tê Đơ» Tân Đại Việt tại nhà Ông Cụ tôi, là anh Ba Xướng, đường Nguyễn Duy Dương, sau lưng trường Nam Sinh Mù chợ An Đông. Hôm ấy có mặt Giáo sư do ông cậu tôi là Thiếu tá Nguyễn Trọng Đệ chở đến.”

Lần gặp GS tiếp theo là ngày viếng quan tài của Bà NN Huy, mất vì tai nạn ở Vũng Tàu tại tư gia đường Cao Thắng.

 

Qua hải ngoại, lần đầu năm 1986, tình cờ tôi gặp GS tại Boston nhân chuyến đi thăm người học trò Nguyễn Đình Tấn, Kỹ sư hóa học, được cho biết là GS đang ở tầng thứ ba trong một căn phòng kiến trúc xưa, dành riêng cho “người hầu” trong nhà (chambre de bonne). Căn phòng rất nhỏ, mái nghiên và trần rất thấp, chỉ có một ô vuông bằng kiếng độ 2 feet mỗi bề, và một chiếc bàn nhỏ làm văn phòng cho GS, bên cảnh một chiếc giường đơn nhỏ nhít và một kệ sách và đồ vật linh tinh. Và tầng thứ hai dành riêng cho ông bà Giác Đức. Còn gia đình người học trò ở tầng dưới cùng. Cuộc sống của GS là thế đó…

 

Và lần cuối cùng tôi gặp được GS là ở Minnesota năm 1987, lúc tôi làm postdoctoral cho National Institute of Health. Gặp GS hai lần trong hai buổi ăn sáng tại nhà GS Stephen Young. Lần cuối nầy, GS tiều tụy hơn trước nhiều do chứng ung thư cuống họng. Giọng nói ông yếu ớt, phát âm không thành tiếng rõ rệt, Ông có vẽ mệt mõi…

 

Và định mệnh đã mang GS Nguyễn Ngọc Huy vào vùng… miên viễn ngày 28 tháng 7 năm 1990 tại Paris, kết thúc một số kiếp của một người con Việt cô đơn và cô độc!

 

***

Xin có vài tóm lược về GS Nguyễn Ngọc Huy: Ông là thành viên của Đảng Đại Việt, tốt nghiệp Tiến sĩ Chính trị học năm 1961 tại Paris. Về Việt Nam Ông giảng dạy tại Học viện Quốc gia Hành chánh, Saigon. Nơi đây, Ông sang lập Phong trào Quốc gia Cấp tiến cùng với GS Nguyễn Văn Bông, Viện trưởng HVQGHC. Ông tham chính một thời gian rất ngắn qua vai trò Chánh sự vụ, bên cạnh Tướng Nguyễn Khánh đầu năm 1964. Tháng 11/1964, Ông vùng với BS Nguyễn Tôn Hoàn thành lập Đảng Tân Đại Việt và nắm vai trò Tổng Thơ Ký. Cuộc đời của GS Nguyễn Ngọc Huy dường như đã được an bài và gắn liền với Paris: Tốt nghiệp ở Paris. Trong thời Đệ II Cộng hòa Ông được đề cử là Cố vấn cho phái đoàn VNCH tham dự Hội đàm Paris năm 1968 – 1973. Và sau cùng ngày 28/7/1990, Ông mất tại Paris trên đường đi vận động quốc tế cho một giải pháp Việt Nam. Quả thật đó là một định mệnh oan nghiệt cho Ông. Quốc gia mất đi một người con Việt yêu dấu!

GS Nguyễn Ngọc Huy là một trong những nhân vật chính trị và học giả có ảnh hưởng lớn ở miền Nam Việt Nam trước năm 1975. Trong giai đoạn diễn ra cuộc đàm phán tại Hội nghị Paris về chấm dứt chiến tranh và tái lập hòa bình ở Việt Nam, ông không phải là thành viên chính thức của phái đoàn Việt Nam Cộng hòa, nhưng lại đóng một vai trò quan trọng trên mặt trận chính trị, học thuật và vận động dư luận quốc tế.

1-    Vai trò một nhà chiến lược chính trị

Các bên chính thức tham gia Hội nghị Paris gồm: Hoa Kỳ - Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (miền Bắc) - Chính phủ Cách mạng Lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam - Việt Nam Cộng hòa. Phái đoàn Việt Nam Cộng hòa do Đại sứ tại Pháp, Phạm Đăng Lâm làm Trưởng phái đoàn; sau đó là  Phụ tá Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu, Ông Nguyễn Phú Đức, đảm trách.

GS Nguyễn Ngọc Huy không giữ chức vụ chánh thức trong đoàn đàm phán này. Trong thời gian ở Pháp và châu Âu, GS Nguyễn Ngọc Huy hoạt động trên ba mặt:

• Nghiên cứu chính trị và đóng góp ý kiến cùng nghiên cứu các phản biện cho phái đoàn VNCH;
• Tiếp xúc giới học giả và báo chí, sinh viên và đồng hương cự ngụ tại Pháp;
• Vận động dư luận quốc tế ủng hộ lập trường của Việt Nam Cộng hòa.

Ông cho rằng cuộc chiến Việt Nam không đơn thuần là nội chiến mà nằm trong bối cảnh đối đầu của Chiến tranh Lạnh, cuộc chiến ý thức hệ, đồng thời nhấn mạnh quyền tự quyết của người dân miền Nam.

2- Phản biện lập luận của Hà Nội

Một đóng góp đáng chú ý của Ông là xây dựng các lập luận học thuật chánh trị nhằm phản bác quan điểm của phía cộng sản Bắc Việt. Ông thường nhấn mạnh những nét căn bản trong ký kết ở Geneve ngày 20/7/1954 (xin ghi nhớ VNCH không có ký) rằng:

·        

Hiệp định Genève không trao chủ quyền giám sát toàn thể Việt Nam cho nhà cầm quyền Hà Nội;

• Việt Nam Cộng hòa là một thực thể chánh trị có bộ máy nhà nước và liên quan ngoại giao với quốc tế riêng rẽ, có những cuộc phổ thông đầu phiếu công khai và dân chủ;
• Việc sử dụng lực lượng quân sự từ miền Bắc vào miền Nam là yếu tố sau hiệp định Geneve của Bắc Việt là vi phạm Hiệp định, và làm leo thang chiến tranh.

Những lập luận này được trình bày trong các bài nghiên cứu, hội thảo và các cuộc tiếp xúc riêng với các học giả phương Tây.

3- Liên lạc với giới trí thức Pháp

Trong thời gian Hội nghị Paris kéo dài gần năm năm, Paris trở thành trung tâm tranh luận quốc tế về Việt Nam. GS Nguyễn Ngọc Huy đã diễn thuyết tại nhiều diễn đàn, gặp gỡ các giáo sư đại học ở Pháp và các quốc gia như Thụy Sĩ, Bỉ, Đức và Hòa Lan, trao đổi thường xuyên với giới báo chí Tây phương …nhằm giải thích rõ lập trường của Việt Nam Cộng hòa bằng tiếng Pháp và tiếng Anh.

Nhờ nền tảng học thuật và khả năng ngoại ngữ, ông được đánh giá là một trong những trí thức Việt Nam có sức thuyết phục trong các cuộc tranh luận quốc tế.

4- Đánh giá về Hiệp định Paris 1973

Sau khi Hiệp định Paris được ký kết, GS Nguyễn Ngọc Huy cho rằng:

• Hoa Kỳ đã đạt được mục tiêu rút quân trong chính sách Việt Nam hóa chiến tranh.
• Việt Nam Cộng hòa bị suy yếu về quân sự do việc giảm thiểu ngân sách quân sự và dân sự (USAID) cũng như làm suy yếu Việt Nam Cộng hòa trong lãnh vực  ngoại giao với quốc tế
• Hiệp định Paris không tạo ra cơ cấu hữu hiệu để bảo đảm việc ngừng bắn ở miền Nam, cũng như ngăn chặn sự xâm nhập của quân đội Bắc Việt qua đường mòn Hồ Chí Minh.
• Sự hiện diện của quân đội miền Bắc tại miền Nam vẫn còn mơ hồ, trong lúc đó, việc rút quân của quân đội Hoa Kỳ được xác nhận lịch trình chấm dứt sự hiện diện rất rõ ràng.  

Những nhận định trên về sau, được nhiều nhà nghiên cứu xem là có phần phù hợp với diễn biến dẫn đến sự sụp đổ của Việt Nam Cộng hòa năm 1975.

5 – Lượng giá chung

Nếu phân loại vai trò của GS Nguyễn Ngọc Huy trong giai đoạn Hội nghị Paris, chúng ta có thể tóm tắt lần lượt như sau:

-       Trong lãnh vực ngoại giao, vai trò của GS Nguyễn Ngọc Huy không phải là thành viên chánh thức của phái đoàn VNCH trong việc đàm phán;

-       Nhưng trong lãnh vực ngoại giao đại chúng, ông rất tích cực dấn thân ngày đêm cho công cuộc đấu tranh dành chánh nghĩa cho VNCH;

-       Về học thuật chánh trị, Ông phân tích và bảo vệ lập trường của VNCH;

-       Về chánh trị, Ông lãnh đạo Phong trào Quốc gia Cấp tiến nhằm đào tạo một tầng lớp trí thức cộng hòa mới dựa trên tinh thần dân chủ pháp trị, cũng như thành lập Đảng Tân Đại Việt, ngõ hầu xây dựng những cán bộ có trình độ lý luận dân chủ, quốc gia – cộng sản …nhằm đối đầu với triết lý cách mạng chuyên chính vô sản của CSBV;

-       Về mặt quốc tế, Ông, ngày đêm, tiếp xúc với các học giả, báo chí, và với giới chánh trị ở Pháp và các quốc gia Âu châu;

-       Đặc biệt, với tính giản dị và bình dân, Ông hòa mình vào lớp sinh viên, đồng hương trong khi đi vận động khắp nơi ở Pháp (người viết có duyên cơ đã đi cùng Ông ở nhiều nơi trong giai đọan nầy) như hòa mình ăn ngủ trong các trung tâm sinh viên giống như mọi người.

Nhiều sử gia nhìn nhận rằng nếu các trưởng đoàn đàm phán như Phạm Đăng Lâm hay Nguyễn Phú Đức là những người đại diện VNCH trên bàn hội đàm Paris, GS Nguyễn Ngọc Huy thuộc nhóm "kiến trúc sư tư tưởng" ở hậu trường. Ảnh hưởng của ông không nằm ở việc trực tiếp ký kết các văn kiện, mà ở việc hình thành và truyền bá cơ sở lý luận cho lập trường của Việt Nam Cộng hòa trong các diễn đàn học thuật và dư luận quốc tế. Đây là vai trò gián tiếp nhưng có ý nghĩa đáng kể trong bối cảnh cuộc chiến Việt Nam cũng là một cuộc đấu tranh về chính trị và tuyên truyền trên trường quốc tế.

Các phản biện của Nguyễn Ngọc Huy đối với lập trường của Hà Nội trong thời kỳ Hội đàm Paris (1968–1973) chánh yếu mang tính học thuật, pháp lý và chính trị, chứ không phải là những bài diễn văn công kích CSBV. Ông cố gắng sử dụng các nguyên tắc của luật lệ về bang giao quốc tế và khoa học chính trị để bảo vệ lập trường của Việt Nam Cộng hòa.

Rất tiếc, một tinh hoa của đất nước, một hòn ngọc của dân tộc đã ra đi rất sớm trên chặng đường tranh đấu cho độc lập tự do cho Việt Nam Cộng Hòa.

Chú thích: Qua những tài liệu, văn bản nghiên cứu của GS Nguyễn Ngọc Huy cùng những đúc kết trong những lần phản biện cùng phái đoàn cs Bắc Việt, có hai thành viên của phái đoàn hòa đàm là:

-       Ông Nguyễn Hữu Nghĩa, đặc trách báo chí cho phái đoàn, đã đúc kết và thành công trong tiểu luận cho bằng Maitrise ès Lettres ở Đại học Besancon;

-       LS Trần Thanh Hiệp, thành viên của phái đoàn cũng đã thành công trong luận án cho văn bằng Diplôme d’Études Approfondies en Droit ở cùng đại học trên.

Tất cả do người viết giới thiệu các vị trên với giáo sư bảo trợ và giúp đỡ trong những lần các vị trên về Besancon. Rất trân quý tinh thần học hỏi của hai vị, người thứ nhứt là bạn, thứ hai là bậc huynh trưởng. Cả hai vẫn còn mạnh khỏe và sống tại Paris.

Mời đọc tiếp Phần II- Phản bác trực diện với CSBV

Mai Thanh Truyết

Một thời Paris

Houston – 30-6-2026