Một mùa Xuân Mới trên Những Dòng sông Cũ

Trong tôi, năm nay, 2026, Xuân Bính Ngọ là một mùa Xuân đến từ những điều rất nhẹ… Xuân không đến bằng tiếng động. Xuân đến bằng một đổi thay rất nhỏ trong không khí, bằng mùi đất vừa thức dậy sau cơn mưa đêm, bằng ánh sáng bớt gắt trên một mái nhà cũ có đâu trên 80 năm. Có khi Xuân trong tôi chỉ là một buổi sáng, chợt nhận ra mình thở chậm hơn, và ký ức, vốn im lìm như con gấu ngủ suốt mùa đông, bỗng mở cửa... tiếp nhận những tia nắng Xuân hiện về.

Những lúc như vậy, tôi thường tìm đến một dòng sông không tên. Không phải để tìm câu trả lời, mà để đặt câu hỏi. Dòng sông ấy đã ở đó từ trước khi tôi sinh ra, và sẽ còn ở đó sau khi tôi rời đi. Nó mang một vẻ trầm mặc khiến người ta không dám có một cử chỉ vội vàng.

Tôi đứng nhìn Nước trôi và nghĩ, có lẽ, lịch sử của một dân tộc cũng giống như thế, sông Gianh, sông Bến Hải, và biết bao dòng sông chưa kịp đặt tên… chảy qua ký ức,  không ồn ào khi đi qua, nhưng để lại dấu vết hằn sâu trong tim…

Có thể nói, những dòng sông này đã đi qua nhiều mùa Xuân trong tôi hơn bất cứ con người nào. Có những mùa Xuân, nước sông đục, mang theo phù sa và cả những mảnh vỡ của đời sống. Có những mùa Xuân nước cạn, để lộ lòng sông nứt nẻ, như một cơ thể từng chịu quá nhiều vết thương quá khứ.

Nhưng mà lạ thay, chưa bao giờ tôi thấy một dòng sông nào ngừng chảy. Nó không chống lại những khúc quanh, không oán trách những bờ kè dựng lên bởi những bàn tay nôn nóng. Nó chỉ lặng lẽ tìm đường khác, chậm rãi, bền bỉ, như thể hiểu rằng tồn tại đã là một hình thức của sự chiến thắng. Có lẽ, những điều bền vững nhất luôn đi chậm từ từ.

Lịch sử dân tộc của tôi cũng vậy. Không phải lúc nào cũng hiển hách, không phải lúc nào cũng sáng rõ, nhưng luôn biết cách đi tiếp, bằng một trí nhớ dài và một sức chịu đựng bền bỉ.

***

Có một mùa xuân rất xa, dòng sông từng chia làm hai nhánh. Một nhánh trôi về phía những chân trời chưa từng gọi tên hay biết tên, mang theo những con người phải học lại cách phát âm tên quê hương trong nỗi nhớ. Nhánh kia ở lại, chảy qua những bến cũ, giữ lại tiếng gọi quen, nhưng cũng giữ lại nhiều oan khiên còn dang dở.

Những mùa Xuân trên đất lạ không làm Nước cô đơn. Trái lại, chúng dạy Nước rằng: có thể hòa vào nhiều dòng chảy mà vẫn không đánh mất bản sắc.

Người ta tưởng rằng chia ly là mất mát. Nhưng Nước thì không nghĩ như con người. Nước đi xa để học thêm cách chảy, học thêm cách làm rộng lòng sông hơn. Mỗi giọt nước, dù hòa vào dòng nào, vẫn mang trong mình ký ức và dấu vết của nguồn cội.

Những mùa Xuân trên đất lạ không làm Nước quên đường về, làm Nước quên mình đến từ đâu. Trái lại, chúng dạy nước cách hội nhập mà không tan biến, cách mở rộng lòng mình để chứa được nhiều hơn mà vẫn không đánh mất bản chất.

Xuân, trong nghĩa ấy, không chỉ là đoàn tụ. Xuân còn là sự chấp nhận chia ly như một phần của sự trưởng thành.

***

Tuổi trẻ đang học cách gọi tên mùa Xuân. Mỗi độ xuân về, tôi lại thấy nhiều người trẻ ngồi bên bờ sông. Họ mang theo những thế giới nhỏ phát sáng trong tay, mang theo những câu hỏi mà thế hệ trước ít khi dám đặt ra.

Họ không hỏi làm sao để dòng sông mạnh hơn, mà hỏi làm sao để dòng sông đừng chết.

Có người cúi xuống nhặt một mảnh rác.

Có người ngồi xuống vớt một bao plastic.

Có người trồng một hàng cây non.

Có người chỉ im lặng, nhìn Nước trôi, như thể đang học cách lắng nghe…

 

Những việc ấy không đủ để làm nên kỳ tích. Nhưng Xuân không bao giờ bắt đầu bằng những kỳ tích. Xuân bắt đầu bằng một mầm cây rất yếu, nhưng biết tìm ánh sáng để …đồng hóa diệp lục tố…

Lá non, biểu tượng cho mùa Xuân.

Tôi tin rằng tương lai của đất nước này cũng được nuôi dưỡng từ những cử chỉ như thế: nhỏ, âm thầm, liên tục không ngừng nghỉ. Rồi mùa Xuân từ từ thư thả …đến.

***

Qua các nhận định về tuổi trẻ ở hải ngoại và tuổi trẻ trong nước, (chiếm hơn 60% tổng số dân ở Việt Nam), chúng ta thấy gì? Tôi vẫn lạc quan tin tưởng vào tuổi trẻ ở cả hai nơi. Tin tưởng vì dù có bưng bít, có kìm kẹp như thế nào đi nữa cũng không thể khỏa lấp hết những nghịch lý của những người mang đến cho mọi từng lớp dân tộc suốt hơn 50  năm qua. Các mạng lưới toàn cầu còn đó, một phương tiện hữu hiệu nhứt khiến cho tuổi trẻ sẽ so sánh hai hình ảnh tương phản giữa Thế giới tự do điều hành Đất Nước đặt trên căn bản Dân tộc – Nhân bản – Khai phóng – Khoa học. Trong lúc đó, ngược lại, Quê hương hiện tại đang chịu một sự quản lý bằng bạo lực, bằng bốc lột, và bằng biết bao đàn áp người dân tàn khốc mà không dựa trên một căn bản pháp lý nào cả, nghĩa là luật của rừng xanh, luật của con người thời Trung cổ.

 

Nhưng dòng sông Xuân vẫn tiếp tục chảy,

 

Đất cũng là nơi sinh sống của cả dân tộc.

Nước cũng là nguồn sống nuôi dưỡng dân tộc.

 

***

 

Những ngày đầu đời, tôi được nuôi lớn bằng nước sông Vàm Cỏ, sống trên vùng đất cằn cỗi, và phải rời nơi chôn nhau cắt rốn khi chưa đầy 3 tuổi. Do đó, tôi hầu như không có một kỷ niệm nào về quê tôi dù chỉ là trong ký ức.

Ngược lại, trong hơn 40 năm qua, tôi chỉ nói về Đất và Nước của Nước tôi với một nhà cầm quyền đang nằm dưới ách thống trị bởi “ngoại bang”. Đất tôi  và Nước tôi đã và đang bị dày xéo vì những quyết định “vô cảm, vô hồn và vô trách nhiệm” với những công cuộc xây cất các đặc khu “giải trí” cho du khách quốc tế, những công trình cốt chỉ để thu lợi và mang lại lợi ích cá nhân cho một thiểu số cầm quyền.

Đất đang bị đem rao bán cho ngoại bang!

Nước đang bị ngoại bang làm vẩn đục!

Và… Những chiếc lá sau cùng đang dần dần rơi về cội, trở về với cát bụi và đem theo những nỗi niềm tha hương buồn thăm thẳm của đời người. Có lẽ chẳng có dân tộc nào chịu nhiều đau thương và hận thù như dân tộc tôi.

***

Nhưng… Dòng sông không vội ra biển

Đã có lúc Người ta muốn dòng sông chảy thật nhanh, thật thẳng, để sớm ra biển lớn. Nhưng đứng giữa mùa Xuân, tôi hiểu rằng không phải mọi dòng sông đều cần trở thành đại dương.

Nếu đi quá nhanh, phù sa sẽ trôi đi hết. Nếu bị ép thẳng, dòng sông sẽ mất khả năng nuôi dưỡng. Dòng sông này chọn cách chảy vừa đủ, để còn bồi đắp hai bên bờ, để còn phản chiếu bầu trời mỗi khi Xuân đến.

Tương lai của Việt Nam, có lẽ, cũng không nằm ở sự rực rỡ tức thì, mà ở sự bền bỉ biết giữ mình, biết cách chọn để CHỜ mùa Xuân tới.

***

Có những buổi sáng Xuân, mặt sông, Nước sông … phẳng lặng đến mức tôi thấy trong đó không chỉ mây trời, mà cả những gương mặt chưa kịp sinh ra. Họ nhìn tôi bằng ánh mắt không đòi hỏi. Họ chỉ mong còn một dòng sông để soi, còn một bờ đất để đứng, còn một mùa Xuân để tin.

Tôi hiểu ra rằng trách nhiệm của hôm nay không phải là dựng lên những tượng đài, mà là giữ cho ngày mai còn chỗ để thở.

Tôi hiểu ra rằng trách nhiệm của hiện tại không phải là viết nên những trang sử chói lọi, mà là đừng làm nghèo đi khả năng hy vọng của tương lai.

Một niềm hy vọng Nước tuôn về nguồn.

***

Tôi tin … Xuân vẫn còn, và sẽ còn

Dân tộc này đã đi qua nhiều mùa đông hơn người ta tưởng. Nhưng điều đáng nói không phải là cái lạnh đã từng sâu đến đâu, lạnh cóng đến đâu, mà là Xuân chưa bao giờ vắng mặt.

Xuân trở lại không phải vì mọi vết thương đã lành, mà vì sự sống có một bản năng rất bướng bỉnh: không chịu biến mất. Tuổi trẻ là mạch nước mới của bản năng ấy. Họ không cần làm dậy sóng. Chỉ cần họ trong hơn, chậm hơn, và tử tế hơn, thì dòng sông sẽ tự biết cách điều chỉnh dòng chảy!

Mùa xuân của Việt Nam, vì thế, không phải là một khoảnh khắc bừng sáng, mà là một tiến trình hồi sinh âm thầm không thể đảo ngược.

Và khi Xuân năm sau lại về, nếu dòng sông vẫn còn chảy, nếu con người vẫn còn biết dừng lại để lắng nghe, thì ta có thể tin rất nhẹ nhẹ, nhưng rất chắc, rằng…tương lai vẫn đang nảy mầm.

Dân tộc này, rồi cũng như dòng sông kia, đã nhiều lần đi qua những mùa đông rất dài. Nhưng điều kỳ lạ là, mỗi mùa đông đều kết thúc bằng một mùa Xuân. Không phải mùa Xuân nào cũng rực rỡ, nhưng mùa Xuân nào cũng mang theo một lời hứa.

Lời hứa ấy không nằm ở những biến cố lớn, mà ở sự tiếp tục của sự sống.

Ở những người trẻ vẫn cúi xuống trồng cây.

Ở những dòng sông chưa chịu cạn.

Ở những con người, dù đã mỏi mệt, vẫn chọn tử tế.

Và,

Mùa Xuân của Việt Nam không phải là một đích đến.

Mà nó là một hướng đi.

Một hướng đi về phía ánh sáng dìu dịu, về phía sự hòa hợp, về phía con người biết sống chậm lại để sống lắng đọng hơn.

***

Chính những điều rất “nhẹ” kể trên mang đến cho tôi một niềm tin không ồn ào. Chỉ cần sự sống còn âm thầm vận hành, dòng sông còn chảy, con người còn biết dừng lại để lắng nghe thì hy vọng vẫn còn. Niềm tin ấy không đến từ kế hoạch hay lời hứa lớn, mà từ những dấu hiệu nhỏ, bền bỉ của sự sống đang lặng lẽ nảy mầm.

Niềm tin nhẹ nhẹ không phải là… tin yếu, mà là tin không gồng mình, không ép sự lạc quan. Là tin đủ khiêm nhường để không làm nặng lòng, nhưng đủ sâu để không bỏ cuộc.

Đó là niềm tin trong thinh lặng, tin khi chưa thấy kết quả, như hạt giống nằm lâu dưới đất
vẫn kiên nhẫn chờ ngày vươn lên.

Và mỗi khi đứng trước dòng sông, trước mùa Xuân, ta còn nhận ra điều thật giản dị nhưng sâu sắc: “con người vô thường, thân phận chỉ như những giọt nước thoáng qua trên dòng chảy dài của thời gian. Mọi niềm vui, nỗi buồn, mọi chia ly và hội ngộ, đều trôi đi, để lại phù sa cho thế hệ tiếp nối.”

Và chính sự vô thường ấy mới làm cho sự sống trở nên quý giá, từng phút giây trở nên đáng trân trọng.

Chừng nào dòng sông còn chảy, chừng nào con người còn biết lắng nghe, thì Xuân không chỉ ở sau lưng, mà Xuân đang ở phía trước.

Và trong dòng chảy vô thường ấy, chúng ta nhận ra: “Một là tất cả, tất cả là Một.”

Mai Thanh Truyết

Khai bút Mùa Xuân Bính Ngọ - 2026