Đọc "Tâm Tình Người Con Việt"

 

 

TS Mai Thanh Truyết thuyết trình

Hôm tiệc của bạn bè họp mặt tại nhà hàng Mon Ami, tôi được Tiến sĩ Mai Thanh Truyết biếu quyển sách mới nhất này. Xem tựa đề người đọc có thể mường tượng hay suy diễn được một phần nào của nó do 2 nhóm chữ "Tâm tình" và "Người con Việt". "Người con Việt" hẳn là tác giả rồi. Còn "Tâm tình" thì có nghĩa là tâm sự từ đáy lòng được tác giả mang ra trình bày, kể lại có thể theo lối lãng đãng, tản mạn, không cần đóng khung theo khuôn phép, câu nệ hình thức như những tác phẩm tham luận hay nhiều bài thuyết trình của tác giả đã trình bày phổ thông đại chúng trước đây.

 

Năm tác phẩm trước đây của Tiến sĩ Mai Thanh Truyết, dù viết riêng hay viết chung với GS Trần Minh Xuân hay TS Phan Văn Song, nội dung sách thuần về khoa học kỹ thuật hay chính trị cho người đọc thấy cái kiến thức tô luyện uyên  bác, những nhận định hay những phân tích đào sâu đề tài của tác giả, hoặc giả là những đặc điểm chuyên môn chuyên ngành, chuyên khoa sở trường của TS Truyết, nhưng tác phẩm "Tâm Tình Người Con Việt" tôi đọc trong sự gần gủi với nhân sinh quan, nếp suy tư của ông về cuộc đời chung quanh hay cuộc sống cá nhân riêng tư hay rất riêng tư, đan cử ví dụ như sau:

 

1- Khấn nguyện cùng Trời Đất (xem trang 142): Tác giả viết: "trong những ngày còn lại của cuộc sống, con sẽ cố gắng chia xẻ những ân sủng con có được, cũng như tận lực làm những gì con có thể làm được để làm vơi đi phần nào nỗi đau của Đất Nước, nhứt là bà con Việt đang còn sống trong vòng kiềm tỏa cường quyền."

 

2- Nói với Đất và Nước: Tác giả viết về Đất và Nước tiêu biểu cho Tổ Quốc, Non Sông. Đất cũng là đất, là nơi sinh sống của cả dân tộc. Nước cũng là nước, là suối nguồn dinh dưỡng dân tộc. Ông khẳng định:"Nhưng, trong hơn 20 năm qua, tôi chỉ nói về Đất và Nước của xứ tôi, xứ Việt Nam đang còn đắm chìm dưới ách cai trị của “ngoại bang” tuy có cùng tiếng nói. Đất tôi đang bị dày xéo vì những quyết định “vô cảm và vô hồn”, vì những công cuộc xây cất các khu “giải trí” cho du khách quốc tế để thu lợi, vì những công trình vô bổ mang lại lợi ích cho một thiểu số cầm quyền... Đất đang bị đem rao bán cho ngoại bang!... “Nước” đang bị ngoại bang làm vẩn đục! Nước cũng chịu cùng chung số phận với Đất. Nước đang bị tận dụng và bị ô nhiễm đến nỗi thiên nhiên không còn khả năng tái tạo lại nguồn nước trong lành".

 

3- Nói với Phụ Mẫu: Thân phụ là một thầy giáo hiền từ. Có rất nhiều đức tánh của thân phụ mà tác giả ngưỡng mộ như:

- Đức tha thứ.

- Tính nhường nhịn và thương yêu nhau.

- Tính cương quyết và trì chí

- Đức tính hy sinh cho tha nhân.

Thân mẫu của tác giả là một người Mẹ Việt Nam truyền thống, chơn chất và đôn hậu, hy sinh lo cho chồng con. Vì theo đuổi lý tưởng chống người CSBV độc tài tàn ác, khi phụ mẫu qua đời, tác giả từ chối về quê hương, không về chịu tang, dù thương cha mẹ, nhưng tác giả cương quyết giữ vững lập trường kiên định.

  

4- Nói với anh chị em: Tác giả là người con áp út trong một gia đình 11 người. Vì anh chị lớn trong gia đình lo cho các em, lo cho tác giả từ lúc du học cho đến ngày mang gia đình vượt biên ra xứ ngoài đã nhờ vào anh chị. Đây là một gia đình kiểu mẫu, anh chị em yêu thương lẫn nhau. Thật đáng quý. Tác giả tri ân anh chị: "Xin cám ơn tấm lòng của các anh chị lo cho một đứa em trên bước đường công danh".

 

5- Nói với con cái (trang 148): Là người viết văn tôi yêu những điều viết về cha mẹ, anh em, vợ con, bạn bè,... vì thế nên quyển sách này dầy gần 280 trang, nhưng tôi chỉ tập trung và lựa chọn đề tài chủ yếu trong sự chọn lựa riêng biệt của tôi khi đọc tác phẩm này, tức từ trang 141 đến 157, chỉ 16 trang, tác giả thố lộ những điều riêng tư, thầm kín nhất, sâu xa nhất trong ý nghĩ của mình. Tôi thích viết về con tôi, tôi nhận được sự tương đồng qua sách này, tác giả Mai Thanh Truyết có nhiều lần tâm sự với tôi khi chúng tôi đi chơi chung, anh hài lòng về sự thành đạt, giỏi giang của 4 cháu, con anh, bây giờ tôi xem anh viết:"Ba muốn viết một vài lời đầu tiên về các con, hy vọng các con có điều kiện đọc. Ba có 4 đứa con. Hai đứa đầu là do ước nguyện có được đứa con trai và một đứa con gái. Trời Phật đã hoàn thành ước nguyện của Ba. Hai đứa sau, Ba thật thà xin lỗi, sinh ra các con trong điều kiện tối tăm của đất nước và không nằm trong ước muốn của Ba.”

 

Tất cả 4 đứa đều được sinh ra trong tình trạng tốt, không bịnh tật bẩm sinh, có trí não bình thường và hiện đang có đời sống gia đình và chuyên môn ổn định trên đất tạm dung nầy. Tất cả đều do phước đức của ông bà, cha mẹ dành cho Ba và các con. Các con cần nên nhớ lấy. Các con có được ngày hôm nay là nhờ ơn phước ông bà tổ tiên là chính, và sự cố gắng của các con chỉ là phụ. Các con đừng tự mãn và xem thường hay khi dễ nhưng bạn bè trang lứa không làm được như mình. Đức khiêm cung luôn luôn và bao giờ cũng là một đức tánh của một người có giáo dục. Ba dặn các con như thế đó!...'

 

Tác giả Mai Thanh Truyết là người bạn hay người thầy hòa nhã, vui vẻ, nhưng đôi lúc cứng rắn, trong cương vị là người cha, ông cũng áp dụng những điều tương tự, nhưng khi nóng giận, ông chỉ rầy và khuyên răn các con, mà không hề đánh con cái. Tôi hiểu tâm hồn ông rất tôn giáo, trong phòng việc ở nhà ông có bàn thờ Phật, nơi mà ông dùng làm nguồn thờ phượng tâm linh và là nguồn cho sự thanh thản, bình yên trong tâm hồn. Thật vậy mỗi con người chúng ta có những lúc va chạm giữa đạo và đời, giữa thiện tâm và ganh ghét, giữa bao dung và ích kỷ, giữa lẽ phải và sai lầm,..

Tôi thích có nhiều bạn bè, những thân hữu, những Mai Thanh Truyết, Nguyễn Lý Sáng, Dương Viết Điền, Thái Tú Hạp, Phan Đình Minh, Đặng Hùng Sơn, Vương Hà, Phi Loan, Lương Mỹ Hạnh, Phan Anh Dũng, Anh Bằng, Ngọc Hà, Lê Văn Khoa, Trương Ngọc Thạch, Tâm An Đỗ Văn Học, Tôn Kim, Việt Loan, Tiểu Thu, Vương Hồng Mai, Vân Khanh, Mỹ Lan, Lan Nhi, Quỳnh Giao, Lâm Mai Thy, Tăng Đức Sơn, Cao Minh Hưng,… có những lúc chúng ta trong cuộc sống này đối diện với những điều khó khăn trăm bề, tâm sự riêng về những dằn co từ ý nghĩ, giữa đạo và đời... Phải chăng "Nhân chi sơ tính bản thiện"? Điều mà Khổng Tử nhận định mọi người như vậy, nhưng rồi môi trường sống biến hóa con người sa ngã, "tha hóa" làm xấu đi.

 

6- Mai Thanh Truyết nói với bạn bè: Như đã đề cập, tác giả Mai Thanh Truyết có bạn bè đông, Mai Thanh Truyết có bạn bè nhiều, tôi biết những bạn của ông cùng trang lứa lớp Petrus Ký có Phạm Gia Cổn, Huỳnh Cao Lộc, Ngô Đình Thuận,... Bạn học bên Pháp thuở sinh viên có Phan Văn Song, Nguyễn Xuân Nghĩa, Đinh Xuân Quân... Bạn bên Đại học Sư Phạm có Nguyễn Hoàng Duyên, Trần Đình Tuấn, Đàm Trung Pháp... Bên Đại học Cao Đài có Nguyễn Văn Trường, Nguyễn Văn Sâm, Châu Tâm... Bên Hội Khoa Học và Kỹ Thuật Việt Nam (VAST) có Nguyễn Bá Lộc, Cao Minh Hưng, Trần Cảnh Xuân, Nguyễn Hữu Xương... Bên báo chí như Đào Hiếu Thảo (RFA), Nguyễn Thanh Huy, Lê Phát Được... bên Gia đình Nguyễn Ngọc Huy có Phùng Quốc Công, Trần Minh Xuân, Trần Minh Nhựt... Những người bạn khác như Nguyễn Thanh Liêm, Đỗ Hải Minh, Lê Văn Khoa, Châu Văn Để, Trần Văn Tích, Phan Đình Minh, Trần Văn Thuần, Nguyễn Ngọc Dung, Dương Đức Nghiêm, Chu Tất Tiến, Cao Thái Hải, Lưu Tấn Xuân, Lê Phú Huy (học trò ruột bên trường Đại học Cao Đài nay thành bạn rất thân)...

 

Tôi xem tiếp nơi trang 152, tác giả Mai Thanh Truyết viết: "Có thể nói bạn bè tôi rất đông. Từ bạn học từ thời tiểu học, trung học, đại học, rồi bạn tranh đấu bên Pháp, bạn sau 30/4/75, bạn trong trại tị nạn, và sau cùng bạn trong thời gian sống tạm dung trên mãnh đất hoa Kỳ nầy. Bạn đến rồi bạn đi vì “xa mặt cách lòng” cũng có. Bạn “đi” vì không cùng quan điểm, thậm chí không nhìn mặt nhau… cũng không thiếu. Tuy nhiên tôi vẫn hãnh diện vì cũng cón có rất nhiều bạn ở khắp mọi nơi ngay cả những người bạn vẫn còn trong vòng kiềm tỏa của cường quyền.

 

Đối với bạn, tôi vẫn luôn luôn tôn trọng dù bạn đó đã xa tôi hay đã xem tôi như không cùng quan điểm nhứt là trong công cuộc chiến đấu mang lại tự do và nhân quyền cho Việt Nam tương lai. Cho dù thế nào đi nữa, tôi cũng vẫn trân quý những người bạn đã từng nhận là bạn của tôi một thời."

 

Mai Thanh Truyết quý bạn bè, ông gửi gấm những dòng ân tình thêm: "Xin mượn những dòng chữ trên đây ghi nhận và cám ơn tất cả các bạn gần xa khắp nơi trên quả đất nầy."

 

Trong danh sách những người bạn trên, tôi xin đan cử, trích đoạn 2 người bạn văn viết về ông hay liên quan đến tác phẩm này của ông. Nhà văn trẻ Cao Minh Hưng nhận định về sách "Tâm Tình Người Con Việt", tôi xin dùng 2 trích dẫn trong bài viết của anh Hưng như sau:"Lần giở những trang sách, tôi bị lôi cuốn bởi những điều anh ghi lại, không giống như nhiều quyển hồi ký của các tác giả thường kể về những thành tích của "một thời vang bóng" của họ, mà trái lại, tôi có cảm giác như một người anh đi xa lâu ngày không gặp đang ngồi trước mặt tôi để kể lại những gì đã trải qua trong một quảng đời của anh. Bình dị, từ tốn, mộc mạc và chân tình." 

 

Tôi đồng ý với anh Cao Minh Hưng, văn phong trong sách mới này là với ngòi bút chân tình, khiêm tốn, tuy mộc mạc và bình dị cũng như bố cục nối kết mạch lạc khi tác giả Mai Thanh Truyết giải bày tâm tình của mình.

 

"Điều làm tôi cảm phục qua những chương sách anh viết, với những bố cục rất rành mạch, là kết thúc với một "lời nhắn".  Đó là những tâm tình, như tựa đề của bài viết, từ đáy lòng, từ con tim của tác giả, có khi là một lời chia sẻ, một nhận xét xác đáng, môt lời lên án đanh thép, hay một góp ý chân tình cho đối tượng là những người cộng sản trong nước mong họ sớm thức tỉnh hay cho những thế hệ mai sau chưa nhận ra hết chân tướng và những bản chất của chế độ..."

 

Nếu Cao Minh Hưng là một người trẻ thì nhà giáo Trần Minh Xuân đang trên hoan lộ hướng đến bát tuần, ông cụ cao niên này viết văn với bút hiệu không trẻ, tôi muốn đề cập về GS. Trần Minh Xuân, hay ông "Giáo Già". Ông cho nhận định về tác giả Mai Thanh Truyết với bao kỷ niệm về tình bạn vui thú như sau:"Ðiều đáng nói hơn nữa nơi Truyết là căn nhà Truyết đang ở, tọa lạc tại thành phố Westminster, nơi tôi thường trú ngụ mỗi khi đi Nam California. Ðó là nơi được tôi và cựu Luật sư Trần Minh Nhựt gọi là “Tụ Nghĩa Ðường“, vì nó là nơi những đồng chí của anh trong Ðại Việt Quốc Dân Ðảng (anh là Phó Chủ tịch đương nhiệm) và bè bạn khắp nơi có dịp về Nam California hội ngộ, với bất cứ lý do gì. Tất cả cùng đến gặp mặt, đàm đạo trong bữa cơm tối thân mật, chung vui một ly bia, hay ngồi bên nhau uống tách trà đêm khuya, tách café buổi sang với tất cả thân tình của những anh em bè bạn “cùng một lứa bên trời lận đận”.

 

Vì có mặt thường xuyên ở “Tụ Nghĩa Ðường“, nơi mà tôi đặt là "Khách sạn Ba sao Le High", nghĩa là từ con đường huyết mạch Bolsa của thủ phủ Little Saigon rẽ vào đường Le High khá khang trang, nên tôi am hiểu những điều ông Giáo Già mô tả về cơ ngơi của Tiến sĩ Mai Thanh Truyết, ông Giáo dùng câu thơ về tình bạn của thi sĩ thời Đường: "Cùng một lứa bên trời lận đận, Gặp gỡ nhau lọ sẵn quen nhau" (hay câu từ tiếng Hán: "Đồng thị thiên nhai luân lạc nhân, Tương phùng hà tất tằng tương thức"), Bạch Cư Dị (772-846). Ông Giáo Già kể tiếp:

 

"Phần tôi, lần nào đến với Truyết anh cũng đều cầm điện thoại gọi cho tôi nói chuyện viễn liên với các Giáo sư Nguyễn Văn Trường, Lê Công Truyền… và không lần nào vắng mặt Ðỗ Hải Minh (Dohamide) cho dầu sức khỏe anh không được tốt.

 

Thưa, đó là hai người bạn văn tiêu biểu của tác giả Mai Thanh Truyết mà tôi đan cử ra đây. Mai Thanh Truyết có bạn bè nhiều, Mai Thanh Truyết có bạn bè đông, thật vậy, không sai.

 

7- Nói với những người đang cầm quyền ở Việt Nam: Tác giả viết thẳng không vòng vo: "Xin nói ngay là những dòng chữ sau đây không phải là lời nhắn gửi hay trao đổi với họ mà chính là một vài suy nghĩ về họ trong cung cách quản lý toàn thể đất nước hơn 36 năm qua.”

 

“Nhớ lại, trong những buổi hoàng hôn trước ngày 30/4/1975, tâm trạng một thanh niên trẻ,  mang bầu nhiệt quyết hầu mong đóng góp một chút gì cho quê hương, đang bị dằn co bởi ý tưởng ĐI hay Ở. Sau cùng quyết định ở lại đã chiến thắng, xóa đi nỗi khắc khoải của nội tâm vì một suy nghĩ rất “lãng mạn” rằng:”Cho dù CS Bắc Việt có chiếm miền Nam đi nữa, mình cũng thể đối thoại được với họ, vì cùng chung chủng tộc và cùng một ngôn ngữ”. Nhưng tôi đã lầm, cũng như nhiều người đã lầm, vì họ và tôi không nói cùng một tiếng nói mặc dù cùng phát âm tiếng Việt. Trước bế tắc của cuộc sống và tương lai con cái, phải đành liều chết vượt biên mà thôi. Không còn một giải pháp nào khác.”

 

Trong suốt hơn 20 năm thực sự dấn thân vào con đường tranh đấu dù dưới danh nghĩa cá nhân hay thành viên của Hội khoa học & Kỹ thuật Việt Nam (VAST) hay dưới danh nghĩa Đại Việt, qua 6 cuốn sách viết riêng hay viết chung với các bạn như GS Trần Minh Xuân, TS Phan Văn Song, tôi đã trang trải trong đó, nỗi lòng của người con Việt, nói lên những vấn nạn môi trường do sự phát triển không ứng hợp với chiều hướng toàn cầu hóa và bảo vệ môi trường cùng những chính sách y tế, giáo dục hoàn toàn đi ngược lại trào lưu tiến bộ của văn minh thế giới."

 

8- Tác giả nói với chính mình: Khi tác giả tự bạch, ta nói với mình, ông dùng lời của GS. Nguyễn Văn Trường thường nhắc nhở ông: “Cuộc sống vốn đã bất toàn”, với tuổi đời vượt ngưỡng cửa "cổ lai hi", có nhiều điều ông bôn ba dấn thân tranh đấu ngỏ hầu hạ bệ chế độ đương quyền để xứ sở đổi thay, nhưng đường dài, gian truân không ít, ông không toại nguyện vì xứ sở hiện lâm nguy vì tình cảnh nguy cơ mất nước vào tay ngoại bang.

 

Tác giả cho lời kết cho sách "Tâm Tình Người Con Việt" với mục đích sách được biên soạn và ấn hành là "cuốn sách cuối cùng tôi trang trải về những ưu tư về đất nước thân yêu của chúng ta, một Đất Nước trong suốt chiều dài lịch sử từ khi lập quốc cho đến ngày nay phải chịu nhiều oan nghiệt.

Nhưng tiếc thay, những oan nghiệt trong quá khứ đã đến từ một chủng tộc khác dòng, khác giống; còn nỗi oan nghiệt dân tộc phải chịu ngày hôm nay phát xuất từ một chủng tộc đồng nhứt, nói cùng một ngôn ngữ Việt tộc."

 

Cái khó nhất hiện nay là giới cầm quyền phải khôn khéo bước xuống trả lại quyền cai trị cho người dân, và rồi toàn dân đoàn kết chống ngoại xâm. Thiết nghĩ đó cũng là ước mơ của của tác giả Mai Thanh Truyết và của cả mọi người.

Với tôi, người viết bài này, nhận xét tác giả sách là cuối đời người ở tuổi hưu trí, từ bằng cấp, kiến thức, công thành danh toại về nghề nghiệp, cho đến con cái đều thành tài, Mai Thanh Truyết có đủ cả, ông có thể rửa tay gác kiếm qui ẩn hay thư thái ung dung hưởng thụ, nhưng tinh thần Mai Thanh Truyết theo khuynh hướng của cụ Nguyễn Công Trứ, ngoài 70, thất thập cổ lai hi, vẫn ưu tư, trăn trở và muốn xông pha ra chiến trận đánh đuổi giặc Tây ra khỏi bờ cõi của xứ sở ta, tinh thần vì ý thức “quốc gia hưng vong thất phu hữu trách”, chia chung nỗi đau khổ ngậm ngùi của kẻ sĩ, Mai Thanh Truyết bôn ba ở tuổi xế chiều chống giặc Tàu xâm lăng, xua đuổi giặc Tàu bá quyền ra khỏi bờ cõi.

 

Viết lên những dòng này tôi muốn cám ơn những ý tưởng cao quý của tác giả Mai Thanh Truyết, những gương ái quốc, gương thủy chung với dân tộc và đất nước như Nguyễn Công Trứ, Phan Bội Châu hay Nguyễn Ngọc Huy vẫn mãi mãi sáng ngời trong sử sách.

 

 

Trần Hoàng Nam

Westminster - 2011

 

             

             

Con đường Dân chủ hóa Việt Nam

Giáo dục công dân như thế nào? Phần III

Giáo dục công dân là một quá trình giúp người dân hiểu rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong xã hội, đồng thời phát triển những giá trị về nhân quyền, dân chủ, pháp quyền, và các giá trị đạo đức xã hội khác. Để thực hiện giáo dục công dân trong bối cảnh hiện nay, đặc biệt tại Việt Nam dưới chế độ độc tài đảng trị, cần phải áp dụng các phương pháp sáng tạo và linh hoạt. Dưới đây là những cách thức có thể áp dụng để thực hiện giáo dục công dân hiệu quả:

1. Giáo dục về quyền con người và quyền công dân

• Tìm hiểu và truyền tải các quyền cơ bản của con người: Một trong những nội dung quan trọng của giáo dục công dân là giúp người dân hiểu rõ về các quyền cơ bản của con người như quyền tự do ngôn luận, quyền tự do tín ngưỡng, quyền bầu cử, quyền được bảo vệ trước sự xâm phạm của nhà nước và các tổ chức khác. Việc giáo dục này có thể thực hiện thông qua sách, các tài liệu, các bài giảng online hoặc các bài học từ các tổ chức phi chính phủ.
• Phổ biến các công ước quốc tế về nhân quyền: Cung cấp cho người dân kiến thức về các công ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết, chẳng hạn như Công ước Quốc tế về Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR) hay Công ước Quốc tế về Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa (ICESCR). Điều này sẽ giúp người dân hiểu rõ quyền của mình theo các chuẩn mực quốc tế.

2. Sử dụng công nghệ và truyền thông số

• Tận dụng mạng xã hội và Internet: Mạng xã hội là công cụ mạnh mẽ giúp truyền bá kiến thức về quyền lợi và nghĩa vụ của công dân. Các nền tảng như Facebook, YouTube, hoặc các trang web có thể là nơi cung cấp các khóa học, bài giảng, video giáo dục về các vấn đề chính trị, quyền con người và dân chủ.
• Tạo ra các nhóm thảo luận trực tuyến: Các nhóm này có thể giúp người dân trao đổi về các vấn đề chính trị, xã hội và học hỏi về cách thức tham gia vào các hoạt động dân sự và chính trị.

3. Tăng cường giáo dục đạo đức và trách nhiệm công dân

• Giáo dục về đạo đức công dân: Giáo dục công dân không chỉ về quyền lợi mà còn về nghĩa vụ và trách nhiệm đối với xã hội. Điều này bao gồm việc hiểu và tôn trọng pháp luật, tham gia vào các hoạt động cộng đồng, bảo vệ môi trường, và đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.
• Tổ chức các hoạt động cộng đồng: Các hoạt động như tình nguyện, bảo vệ môi trường, hoặc các hoạt động giúp đỡ người nghèo sẽ giúp nâng cao nhận thức về sự gắn kết cộng đồng và trách nhiệm công dân.

 

4. Giáo dục thông qua các hoạt động chính trị ôn hòa

• Khuyến khích tham gia vào các phong trào đòi hỏi quyền lợi: Các phong trào đòi quyền lợi công dân có thể tổ chức các cuộc tuần hành, biểu tình, hoặc các cuộc thảo luận, giúp mọi người hiểu rõ về quyền lợi của mình và khuyến khích họ tham gia một cách ôn hòa. Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam hiện nay, điều này đụng phải sự đàn áp mạnh mẽ từ nhà nước, vì vậy các hoạt động này cần phải hết sức thận trọng.
• Hỗ trợ và khuyến khích tham gia bầu cử: Giáo dục về tầm quan trọng của quyền bầu cử, cũng như các cách thức để tham gia vào các cuộc bầu cử và các hoạt động chính trị.

5. Giáo dục về pháp luật và hệ thống chính trị

• Giải thích các quy định của pháp luật: Cung cấp kiến thức về pháp luật quốc gia và quốc tế, giải thích về các quyền công dân, như quyền khiếu nại, quyền tự vệ hợp pháp, quyền yêu cầu cơ quan nhà nước bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
• Giới thiệu về hệ thống chính trị và thể chế: Giới thiệu cho người dân về các hệ thống chính trị, cơ chế hoạt động của chính phủ, các đảng phái chính trị và sự phân chia quyền lực trong một nhà nước dân chủ. Mặc dù trong một xã hội độc tài, việc này có thể bị kiểm soát, nhưng những kiến thức này vẫn rất quan trọng.

6. Khuyến khích sáng tạo và tư duy phản biện

• Tạo cơ hội cho người dân bày tỏ ý kiến và tranh luận: Dạy cho người dân biết cách phản biện và thảo luận các vấn đề xã hội, giúp họ phát triển tư duy độc lập, sáng tạo. Tư duy phản biện là một công cụ quan trọng giúp người dân không bị mắc kẹt trong các thông tin sai lệch hoặc sự tuyên truyền một chiều từ chính quyền.
• Khuyến khích việc đọc sách, báo chí độc lập: Khuyến khích người dân đọc và tìm kiếm các nguồn tin đa chiều để tránh bị lạc vào thông tin đơn chiều từ truyền thông nhà nước. Các nguồn tin độc lập từ báo chí, các tổ chức phi chính phủ hay các trang web quốc tế có thể cung cấp cái nhìn toàn diện hơn về các vấn đề xã hội, chính trị.

7. Tạo ra những không gian mở để trao đổi và học hỏi

• Tổ chức các diễn đàn và hội thảo: Các diễn đàn này có thể là nơi để mọi người trao đổi về các vấn đề xã hội, chính trị và học hỏi từ những kinh nghiệm của nhau. Các diễn đàn này có thể được tổ chức tại các trường học, cộng đồng, hoặc trên các nền tảng trực tuyến.
• Tạo môi trường học hỏi và tiếp thu thông tin từ nhiều phía: Môi trường học tập không chỉ giới hạn trong các trường học mà có thể mở rộng ra cộng đồng, các nhóm tự học, các cuộc gặp gỡ ngoài trời.

8. Tạo dựng các tổ chức xã hội dân sự và các nhóm hoạt động độc lập

• Xây dựng và phát triển các tổ chức xã hội dân sự: Các tổ chức phi chính phủ, nhóm cộng đồng, và các phong trào dân chủ là những nền tảng quan trọng để giáo dục công dân. Mặc dù hoạt động của các tổ chức này bị hạn chế ở Việt Nam, nhưng việc tổ chức các hoạt động giáo dục về dân chủ, quyền con người, và các vấn đề xã hội có thể được thực hiện thông qua các phương tiện an toàn và hợp pháp.

Kết luận:

Giáo dục công dân là một quá trình dài và phức tạp, đòi hỏi sự sáng tạo và kiên trì trong việc tìm kiếm các phương thức tiếp cận hiệu quả, đặc biệt là trong bối cảnh một quốc gia có chế độ độc tài như Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên, việc cung cấp các kiến thức về quyền con người, pháp luật, và các giá trị dân chủ, cùng với việc tạo ra môi trường an toàn để mọi người có thể học hỏi, thảo luận và tham gia vào các hoạt động cộng đồng, sẽ là những yếu tố quan trọng giúp thúc đẩy quá trình này.

Mai Thanh Truyết

Con đường Dân chủ hóa Việt Nam

Houston – Tháng 8 - 2025

 

         

Tất cả là chúng sinh

 

Tuần qua, bay từ Houston đến Albuquerque, New Mexico, đi thăm hai vợ chồng Việt – Mỹ, Bill. Nói về Bill, một hạ sĩ quan với nhiệm vụ truyền tin trong quân đội Mỹ. Biil đã từng tham dự hai lần “tour of duty” trong cuộc chiến Việt Nam vào giữa thập niên 60’ của thế kỷ trước. Trong suốt 6 ngày 5 đêm cùng gia đình Bill và con cháu, tất cả 10 người trải qua hai ngày trên vùng Angel Fire, ở độ cao trên 13.000 ft. Ngôi nhà Airbnb giống như một chalet nhỏ, được bao bọc chung quanh bởi những hàng thông chen lẫn với rừng aspen thẳng tắp và cao vời vợi. Sáng sáng khi bước ra khỏi nhà với ly cà phê nóng trên tay, ngoài tiếng chim hót bên cạnh dĩa đựng hat khô dành cho chim muông và bình nước đầy. Dọc theo các hàng cây aspen, một gia đình gồm tám chú nai gồm cha mẹ và sáu con lớn nhỏ (chỉ đoán như vậy thôi), Bill vội vào nhà, mang một thùng hột bắp mà người chủ Airbnb đã để sẵn, rãi đều chung quanh nhà. Từ đó, chỉ vài phút sau, hành động của Bill đã mang lại vài giây phút hạnh phúc cho cả gia đình nai…Thật là bình yên!

Một trong những mục đích của chuyến viếng thăm vùng nầy là Ngày đặt viên “gạch” cho những người lính Mỹ - Việt đã đền nợ nước trong cuộc chiến Việt Nam vừa qua tại Vietnam Veterans Memorial, nằm trên đỉnh đồi cao ở thị trấn nhỏ nầy. Buổi lễ diễn ra ngày 30/8/2025 với hơn 500 người tham dự đến từ khắp nơi trên nước Mỹ…từ những đoàn moto đến từ khắp nơi cho đến hàng trăm xe du lịch đổ về một thị trấn heo hút chỉ độ vài trăm dân.

Qua Bill, tôi học được nhiều điều về lịch sử, văn hóa, và văn minh của người dân New Mexican. Họ không thừa nhận là người Mễ (Mexican). Thức ăn của họ là New Mexican food, không phải là thức ăn Mễ!

Về địa danh dân tộc New Mexico, đã có người sinh sống từ hàng nghìn năm trước khi người châu Âu đến khai phá, New Mexico trở thành một phần của thuộc địa Tân Tây Ban Nha của đế quốc Tây Ban Nha năm 1598. Sau đó, nó là một phần của nước Mexico độc lập trước khi trở thành một lãnh thổ Hoa Kỳ và cuối cùng thành một tiểu bang Hoa Kỳ do kết quả của cuộc Chiến tranh giữa Hoa Kỳ - Mexico. Trong các tiểu bang, New Mexico có tỉ lệ người Hispano cao nhất, gồm con cháu của thực dân Tây Ban Nha, những người đã sống ở đây hơn 400 năm. Nơi đây cũng có tỉ lệ người bản địa cao thứ nhì sau Alaska, và có tổng số người bản địa cao thứ tư sau California, Oklahoma, và Arizona. Đa số người bản địa thuộc các dân tộc Navajo, Pueblo, và Apache. Nền văn hóa tiểu bang được định hình qua các ảnh hưởng từ Hispano và người bản địa, và được thể hiện qua bang kỳ. Màu đỏ và vàng được lấy từ hoàng kỳ Tây Ban Nha, với biểu tượng mặt trời cổ xưa của người Zia. Một độc đáo của văn minh New Mexico là Tp Taos, một thành phố chỉ có 6.453 (thống kế 2024) mà có đến 26 galleries, museum…về tranh ảnh, tiểu thủ công nghệ, triển lãm nghệ thuật v.v…đủ nói lên tính chất phong phú và trình độ nhận thức về nghệ thuật của người dân nơi đây.

Nhưng điều khiến tôi phải đặt bút viết ra bài cảm nghĩ nầy chỉ là một sự tình cờ. Một buổi sang trong khi nhâm nhi ly cà phê Bill làm cho, tôi chứng kiến được một việc hết sức đặc biệt của Bill. Đó là lúc Bill đang rữa hai chai bằng thủy tinh mà sau nầy tôi mới biết là hai chai dùng làm nước uống cho chim ở ngoài sau hè nhà. Những động tác nhẹ nhàng và kỹ lưỡng khi chùi rữa bên trong và ngoài chai. Khi làm xong, Bill bước qua tủ lạnh và hứng đầy hai chai nước bằng nước lọc của tủ lạnh chứ không lấy nước thẳng từ robinet.

Sau cùng, Bill mang hai chai nước để vào vị trí ban đầu và cũng không quên bỏ thêm các hột nhỏ vào dĩa thức ăn. Chỉ vài phút sau, có hai chú chim hummingbird bay sà vào vui đùa cùng các hạt đủ màu trên dĩa.

Câu chuyện chỉ có thế.

Mà sao tôi lại nghĩ nhiều cho đến khi về lại Houston và viết những hàng chữ nầy. Tất cả chỉ vì những hành động của Bill sáng hôm đó. Đó là tính nhân bản của Bill. Có thể anh không nhận biết hay cảm nghĩ khi là việc thay nước sạch cho chim. Nhưng tôi nghĩ đó là một hành động thể hiện tính nhân bản tiềm tàng trong anh. Và đó là lý do tôi đặt tựa đề bài viết là “Tất cả là chúng sinh”.

Ngắm nhìn cảnh ấy, tôi bỗng thấy lòng mình lắng lại. Trong khoảnh khắc bình yên đó, tôi hiểu thế nào là câu nói của nhà Phật: “Tất cả là chúng sinh.”

Không chỉ có ta, con người với bao suy tính, lo toan mới là chúng sinh. Những con chim nhỏ đang cất tiếng hót kia, con kiến lom khom bên gốc cây, cả bụi tre già xào xạc trong gió, tất cả đều mang trong mình nhịp thở của sự sống. Tất cả đều cùng hiện hữu trong vòng sinh diệt, vô thường, và đều đáng được yêu thương, che chở, và trân quý.

Chuẩn bị một bình nước, rải đôi hạt mồi, một hành động tưởng như vụn vặt ấy lại chính là cách ta tập mở lòng mình ra với muôn loài. Không đợi phải làm việc lớn lao, ngay trong nếp sống nhỏ nhoi thường nhật, ta vẫn có thể nuôi dưỡng hạt giống từ bi.

“Tất cả là chúng sinh” theo chiều sâu của triết lý Phật giáo, thì ta có thể nhìn từ nhiều góc độ khác nhau như: triết học, vũ trụ quan, đạo đức, và sự thực hành.

Trong Phật giáo, “chúng sinh” (Sanskrit: sattva, Pali: satta) không chỉ giới hạn ở con người. Chúng sinh là tất cả các hữu tình, các loài có tâm thức, đang trôi nổi trong vòng luân hồi (samsāra), bao gồm con người, súc sinh, côn trùng, loài ở địa ngục, ngạ quỷ, A-tu-la, cho đến chư thiên. Nếu nhìn rộng hơn nữa, cũng cần phải kể đến cả những dạng tồn tại vi tế khó thấy bằng mắt thường.

“Tất cả là chúng sinh” ẩn chứa tính “bình đẳng” và “duyên khởi”. Về tính bình đẳng, cho dù là người hay côn trùng, dù đang hưởng phúc hay chịu khổ đau, tất cả đều là những dòng sống có khả năng cảm thọ (vedanā). Chính khả năng cảm thọ khổ – lạc ấy khiến họ trở thành đối tượng của lòng từ bi.

Vế duyên khởi, mọi chúng sinh đều tồn tại trong quan hệ lẫn nhau, không có một thực thể độc lập. Vì thế, khổ đau hay hạnh phúc của một loài đều liên quan đến sự an nguy chung của toàn thể. Cái nhìn này giải trừ quan niệm phân biệt giai cấp, loài giống, quyền lực, và mở ra cái nhìn vũ trụ: sự sống vốn chung một nguồn gốc, chung một tiến trình luân hồi.

Và nếu tất cả đều là chúng sinh, thì con người không thể tự cho mình đặc quyền hủy hoại kẻ khác. Mỗi hành động, từ việc ăn uống, sản xuất, đến quan hệ xã hội, cần được đặt trong nền tảng tôn trọng sự sống. Đây chính là cơ sở của Tứ Vô Lượng Tâm: Từ (maitrī), Bi (karuṇā), Hỷ (muditā), Xả (upekṣā).

Trong xã hội ngày nay, khái niệm “Tất cả là chúng sinh” có thể được áp dụng trong đạo đức sinh thái tức là bảo vệ muôn loài, môi trường, vì sự sống của côn trùng, động vật, cũng là sự sống của chính ta.

Trong quan hệ xã hội loài người là … xóa bỏ định kiến, phân biệt, nhìn mọi người đều là “chúng sinh” trên hành trình đau khổ – hạnh phúc, để khởi tâm cảm thông thay vì thù hận.

Trong tu tập cá nhân là nhắc nhở rằng lòng từ bi không dừng ở phạm vi gia đình, dân tộc, hay nhân loại, mà trải rộng khắp mười phương.

Vì vậy, câu “Tất cả là chúng sinh” không chỉ là một định nghĩa khái niệm, mà là một cách nhìn toàn thể vũ trụ trong ánh sáng từ bi và trí tuệ. Nó nhắc nhở con người:” Không ai là ngoại lệ trong vòng sống - chết - tái sinh.”

Tóm lại, chăm sóc chim nhỏ nơi vườn cũng chính là một hình thức nuôi dưỡng trí huệ và lòng từ bi, vì trong cái nhìn “tất cả là chúng sinh”, không một hữu tình hay vô tình nào bị bỏ rơi ngoài vòng thương yêu và kính trọng.

Rốt ráo lại, thân tặng anh Bill vài câu thơ theo thể điệu ringa của Nhựt:

“Ta và vạn vật,

Không riêng, chẳng tách rời,

Chúng sinh muôn đời.”

“All beings and I,

Not separate, not apart,

Eternal sentient life.”

***

“Sương mờ buổi sớm,

Giọt long lanh trên lá,

Trời vừa hé môi.”

Morning mist lingers,

Glittering drops on the leaves,

The sky softly wakes.”

***

“Bình nước đặt xuống,

Chim “ruồi” nghiêng đầu uống,

Hạt kê reo vui.”

“Water bowl set down,

Hummingbird tilt to sip and drink,

Grains call out with joy.”

***

"Ta và vạn vật,

Không riêng, chẳng tách rời,

Chúng sinh muôn đời.”

All beings and I,

Not separate, not apart,

Life eternal in all.

Những bài thơ ngắn, hình ảnh giản dị nhưng chứa đựng triết lý sâu sắc. Giống như hành động của Bill, chúng nhắc nhở rằng sự quan tâm, tôn trọng và yêu thương có thể bắt đầu từ những điều nhỏ bé nhất.

Khi tôi đặt bút xuống, tôi thở dài nhẹ nhõm. Thế giới không cần đợi một biến cố lớn mới thức tỉnh. Mỗi ngày, mỗi hành động, dù nhỏ, đều có thể gieo mầm yêu thương.

Và tôi hiểu, sống là trân trọng mọi chúng sinh, từ con người đến côn trùng, từ chim chóc đến cây cối, để nhịp điệu cuộc sống hòa quyện cùng hạnh phúc giản dị.

Mai Thanh Truyết

Viếng thăm New Mexico – 8 – 2025

 

 

All Beings Are Sentient

 

Last week, I flew from Houston to Albuquerque, New Mexico, to visit my friend Bill and his wife. Bill, once a young sergeant in the U.S. Army, had served two tours of duty in Vietnam during the mid-1960s.

 

We spent six days and five nights together with Bill’s children and grandchildren—ten of us in all. For two days, we stayed up in Angel Fire, at over 13,000 feet above sea level. The Airbnb cabin was like a little chalet, surrounded by tall, slender aspens and dark pine forests. Each morning, stepping outside with a hot cup of coffee, I could hear the songs of birds near the feeder where dry seeds and a bowl of fresh water had been set out.

 

Along the aspens, a family of deer, father, mother, and six young ones (at least by my guess) would quietly appear. Bill would hurry back inside, fetch a tub of corn left by the host, and scatter it generously around the house. Within minutes, joy filled the air—not just for the deer but for us as well. Such a simple act, and yet such peace.

 

One of the main purposes of this visit was to attend the laying of a memorial brick for American and Vietnamese soldiers who had given their lives in the war. The ceremony took place on August 30, 2025, at the Vietnam Veterans Memorial atop a hill in this small mountain town. More than 500 people came—from motorcycle groups to caravans of RVs gathering in a town that usually counts only a few hundred residents.

 

Through Bill, I came to see New Mexico in its own light its history, its culture, its pride. The people here don’t call themselves Mexican. Their food is New Mexican, not Mexican. Their roots stretch back centuries before Europeans came. New Mexico was once Spanish, then Mexican, then American. Today it holds the highest proportion of Hispanos descendants of Spanish colonists who have lived here for more than four hundred years and also one of the largest Native communities, with Navajo, Pueblo, and Apache shaping the land’s soul.

 

The state flag itself tells the story: Spain’s red and yellow, with the ancient Zia sun at the center. And in Taos, a town of only 6,453 people, there are 26 galleries and museums. Small in size, but overflowing with art and spirit.

 

Yet what lingers in me most is not the memorial, nor the history, but a quiet morning with Bill.

 

As I sipped the coffee he had made, I watched him carefully wash two glass bottles. Later, I learned they were water feeders for birds in the back garden. His hands moved slowly, gently, as if honoring the task. When he finished, he filled the bottles with filtered water from the refrigerator, not from the tap. Then he placed them back outside, and scattered a few seeds onto the dish. Moments later, two hummingbirds arrived, dipping and fluttering, as if rejoicing.

 

That was all. Just that.

 

And yet, on my return to Houston, the image would not leave me. I realized that Bill’s simple gesture held something profound. Perhaps he himself did not think of it, but in his act of giving clean water to the birds, I saw compassion quiet, natural, and deeply human.

 

That morning was when I understood, in a different way, the words of the Buddha: “All beings are sentient.”

 

Not only are we humans, with our endless thoughts and worries. The small birds singing, the ant crawling by the roots of a tree, the old bamboo grove whispering in the wind—all breathe the same rhythm of life. All are born, live, and pass away in impermanence. And all are worthy of love, care, and reverence.

 

To prepare a water bowl, to scatter a handful of seeds, such little gestures are how we learn to open our hearts. One need not wait for great deeds; in the quiet details of daily life, compassion takes root.

 

In the Buddhist vision, “all beings are sentient” means equality and interconnection. All life, whether joyful or suffering, shares the ability to feel. And no being exists alone; each life touches another. To harm one is to harm all; to care for one is to care for the whole.

 

This teaching is not only philosophy, it is a way of seeing the world. It tells us that no one is outside the circle of life, death, and rebirth. It reminds us that compassion must extend beyond family, nation, or even humankind to every living creature under the sky.

 

And so, even in tending to the little birds of a garden, one is nurturing both wisdom and love. For in the eyes of compassion, not a single being great or small is forgotten.

To Bill, I offer these few verses, in the style of Japanese Renga:

 

All beings and I,

Not separate, never apart,

Life eternal flows.

 

Morning mist lingers,

Glittering drops on the leaves,

The sky softly wakes.

 

Water bowl set down,

Hummingbird tilts to sip and drink,

Grains sing with delight.

 

All beings and I,

Not separate, not apart,

Eternal sentient life.

 

These short poems, simple in imagery, contain profound philosophy. Like Bill’s actions, they remind us that care, respect, and love can begin from the tiniest gestures.

As I set down my pen, I sighed in relief. The world does not have to wait for a grand event to awaken. Each day, each act, however small, can sow seeds of love.

And I understood, living is about cherishing all beings from humans to insects, from birds to trees, so that the rhythm of life harmonizes with simple happiness.

 

Mai Thanh Truyết

Visiting New Mexico – August 2025

 

Tất cả là chúng sinh All Beings Are Sentient Tuần qua, tôi bay từ Houston đến Albuquerque, New Mexico, để thăm bạn Bill và vợ. Bill từng là hạ sĩ quan trong quân đội Mỹ, trải qua hai tour chiến đấu ở Việt Nam vào giữa thập niên 60. Last week, I flew from Houston to Albuquerque, New Mexico, to visit my friend Bill and his wife. Bill once served as a young sergeant in the U.S. Army, completing two tours in Vietnam during the mid-1960s. Chúng tôi ở cùng gia đình Bill sáu ngày năm đêm, tổng cộng mười người. Trong hai ngày, chúng tôi ở Angel Fire, trên độ cao hơn 13.000 ft. Ngôi nhà Airbnb giống như một chalet nhỏ, bao quanh bởi những hàng thông và aspen cao vút. We spent six days together with Bill’s children and grandchildren—ten of us in all—two of those days at Angel Fire, high in the mountains at over 13,000 feet. The Airbnb cabin felt like a quiet chalet, surrounded by tall aspens and dark pines. Mỗi sáng, khi bước ra với ly cà phê nóng, tôi nghe tiếng chim hót bên cạnh dĩa hạt khô và bình nước đầy cho chim. Each morning, stepping outside with a cup of hot coffee, I would hear the birds and notice the simple gifts left for them: seeds in a dish, fresh water in a bowl. Một sáng, một gia đình nai gồm hai bố mẹ và sáu con xuất hiện dọc theo hàng aspen. Bill vội vào nhà, mang thùng hạt ngô và rải quanh nhà. Chỉ vài phút sau, nai đã tụ tập, và niềm vui ấy lan tỏa đến cả chúng tôi. Thật bình yên. One morning, a family of deer appeared along the aspens—two adults and six little ones. Bill went inside, fetched a tub of corn, and scattered it around the house. Within minutes, the deer gathered, their quiet joy spreading to us as well. Such peace, born from a simple gesture. Một trong những mục đích chính của chuyến thăm là dự lễ đặt viên gạch tưởng niệm cho những người lính Mỹ – Việt đã hy sinh trong chiến tranh. Buổi lễ diễn ra ngày 30/8/2025 tại Vietnam Veterans Memorial, trên đỉnh đồi nhỏ. Hơn 500 người tham dự, từ đoàn xe mô tô đến các gia đình đi RV, tràn ngập thị trấn chỉ vài trăm dân cư. One of the main purposes of my visit was to attend a ceremony at the Vietnam Veterans Memorial in Angel Fire. On August 30, 2025, a new brick was laid in honor of American and Vietnamese soldiers who gave their lives in that war. More than five hundred people came, from motorcycle groups to families in RVs, filling this small mountain town of only a few hundred residents. Nhưng điều in sâu trong tôi nhất không phải lễ tưởng niệm, mà là một buổi sáng bình dị cùng Bill. Yet what lingers with me most is not the memorial, but a simple morning with Bill. Sáng hôm đó, khi tôi nhâm nhi ly cà phê, tôi chứng kiến Bill cẩn thận rửa hai chai thủy tinh. Sau này tôi mới biết đó là bình nước cho chim trong vườn sau. That morning, as I sipped my coffee, I watched Bill carefully wash two glass bottles. Later, I learned they were water feeders for the birds in the backyard. Những động tác nhẹ nhàng, tỉ mỉ khi lau bên trong và ngoài chai. Khi xong, Bill dùng nước lọc từ tủ lạnh đổ đầy hai chai, không lấy từ vòi. His movements were gentle and meticulous as he cleaned the inside and outside of the bottles. When finished, he filled them with filtered water from the refrigerator, not from the tap. Sau đó, Bill đặt lại vị trí cũ và không quên rải thêm hạt vào dĩa thức ăn. Chỉ vài phút sau, hai chú chim hummingbird bay tới, vui đùa cùng những hạt đủ màu. Then Bill placed the bottles back in their original positions and added fresh seeds to the dish. Moments later, two hummingbirds appeared, dancing joyfully among the colorful grains. Chuyện chỉ có thế. Nhưng sao tôi cứ nghĩ mãi, đến khi trở về Houston và viết những dòng này. That was all. Yet I could not stop thinking about it, even after returning to Houston and writing these lines. Hành động nhỏ bé của Bill mang tính nhân bản. Anh có thể không nhận ra, nhưng việc thay nước sạch cho chim là biểu hiện của lòng từ bi tiềm ẩn trong anh. Bill’s simple act revealed a deep humanity. He may not have realized it, but refilling clean water for the birds embodied the latent compassion within him. Sáng hôm đó, tôi bỗng hiểu câu Phật dạy: “Tất cả là chúng sinh.” That morning, I suddenly understood the Buddha’s teaching: “All beings are sentient.” Không chỉ con người với bao suy tính và lo toan là chúng sinh. Chim, kiến, cả rừng tre già trong gió, tất cả mang nhịp thở của sự sống. Not only humans, with all their thoughts and worries, are sentient. Birds, ants, even the old bamboo groves rustling in the wind—all carry the breath of life. Tất cả đều hiện hữu trong vòng sinh diệt, vô thường, và đều đáng được yêu thương, che chở, và trân quý. All exist within the cycle of birth and passing, impermanence, and are equally worthy of love, care, and reverence. Chuẩn bị bình nước, rải vài hạt mồi, hành động tưởng vụn vặt lại là cách mở lòng với muôn loài. Không cần chờ việc lớn, ngay trong đời sống nhỏ nhoi thường nhật, hạt giống từ bi vẫn được nuôi dưỡng. To prepare a water bowl, to scatter a handful of seeds—such small gestures are how we open our hearts to all beings. We need not wait for grand deeds; even in small daily acts, the seed of compassion can flourish. Trong Phật giáo, “chúng sinh” (Sanskrit: sattva, Pali: satta) không chỉ con người, mà là tất cả hữu tình, trôi nổi trong vòng luân hồi: con người, động vật, côn trùng, loài ở địa ngục, ngạ quỷ, A-tu-la, cho đến chư thiên, và cả những dạng tồn tại vi tế khó thấy. In Buddhism, “sentient beings” (Sanskrit: sattva, Pali: satta) are not limited to humans. They include all conscious entities drifting in samsāra: humans, animals, insects, beings in hell, hungry ghosts, asuras, celestial beings, and even subtle forms of existence difficult to perceive. “Tất cả là chúng sinh” ẩn chứa tính bình đẳng và duyên khởi. Bình đẳng vì mọi chúng sinh đều có khả năng cảm thọ; duyên khởi vì không một thực thể nào tồn tại độc lập, mà liên quan đến hạnh phúc và khổ đau chung của toàn thể. “All beings are sentient” contains equality and interdependence. Equality, because all beings can feel; interdependence, because no entity exists alone, and the joy or suffering of one affects the well-being of all. Vì thế, con người không thể tự cho phép phá hủy kẻ khác. Mỗi hành động, từ ăn uống, sản xuất đến quan hệ xã hội, cần dựa trên nền tảng tôn trọng sự sống. Therefore, humans cannot grant themselves the right to destroy others. Every act—eating, producing, social interactions—must rest upon respect for life. Đây chính là nền tảng của Tứ Vô Lượng Tâm: Từ, Bi, Hỷ, Xả. This is the foundation of the Four Immeasurables: Loving-kindness (maitrī), Compassion (karuṇā), Joy (muditā), Equanimity (upekṣā). Trong xã hội hiện nay, ý nghĩa “Tất cả là chúng sinh” được áp dụng trong đạo đức sinh thái, bảo vệ muôn loài, và trong quan hệ xã hội con người: xóa bỏ định kiến, thù hận, khởi tâm cảm thông. In today’s world, “All beings are sentient” applies to ecological ethics—protecting life—and to human relations: overcoming prejudice and hatred, cultivating empathy. Trong tu tập cá nhân, lòng từ bi không chỉ dành cho gia đình hay nhân loại, mà mở rộng khắp mười phương. In personal practice, compassion extends beyond family or humanity to all directions. Khi tối về, tôi ngồi trước cửa sổ, nhìn những chú chim vẫn ríu rít trên cành. Tôi chợt nhận ra, hạnh phúc không chỉ là những kế hoạch lớn lao hay thành tựu vang dội. As evening fell, I sat by the window, watching the birds chirping on the branches. I suddenly realized that happiness is not only in grand plans or resounding achievements. Nó có thể là khoảnh khắc lặng lẽ, chuẩn bị nước cho chim, rải hạt nhỏ, và nhìn chúng tận hưởng món quà giản dị. It can be the quiet moments—preparing water for the birds, scattering tiny seeds, and watching them relish the simple gift. Từ những hành động nhỏ ấy, trí tuệ và từ bi được nuôi dưỡng. From such small acts, wisdom and compassion are nurtured. Tôi nhớ câu renga xưa: I recall an old renga: Bình minh hé nụ cười Dawn reveals a gentle smile Chim hót giữa vườn yên tĩnh Birds sing in the silent garden “Sương mờ buổi sớm, Giọt long lanh trên lá, Trời vừa hé môi.” Morning mist lingers, Glittering drops on the leaves, The sky softly wakes.” *** “Bình nước đặt xuống, Chim “ruồi” nghiêng đầu uống, Hạt kê reo vui.” “Water bowl set down, Hummingbird tilt to sip and drink, Grains call out with joy.” *** "Ta và vạn vật, Không riêng, chẳng tách rời, Chúng sinh muôn đời.” All beings and I, Not separate, not apart, Life eternal in all. Những bài thơ ngắn, hình ảnh giản dị nhưng chứa đựng triết lý sâu sắc. Giống như hành động của Bill, chúng nhắc nhở rằng sự quan tâm, tôn trọng và yêu thương có thể bắt đầu từ những điều nhỏ bé nhất. These short poems, simple in imagery, contain profound philosophy. Like Bill’s actions, they remind us that care, respect, and love can begin from the tiniest gestures. Khi tôi đặt bút xuống, tôi thở dài nhẹ nhõm. Thế giới không cần đợi một biến cố lớn mới thức tỉnh. Mỗi ngày, mỗi hành động, dù nhỏ, đều có thể gieo mầm yêu thương. As I set down my pen, I sighed in relief. The world does not have to wait for a grand event to awaken. Each day, each act, however small, can sow seeds of love. Và tôi hiểu, sống là trân trọng mọi chúng sinh, từ con người đến côn trùng, từ chim chóc đến cây cối, để nhịp điệu cuộc sống hòa quyện cùng hạnh phúc giản dị. And I understood: living is about cherishing all beings—from humans to insects, from birds to trees—so that the rhythm of life harmonizes with simple happiness. Mai Thanh Truyết - 2025 Mai Thanh Truyết - 2025

Con Đường Dân chủ hóa Việt Nam Thúc đẩy xã hội dân sự - Phần II Việc thúc đẩy xã hội dân sự trong bối cảnh một chế độ độc tài như hiện nay tại Việt Nam, với sự kiểm soát chặt chẽ của nhà nước và lực lượng an ninh, đặc biệt là công an, là một thách thức vô cùng lớn. Tuy nhiên, mặc dù có những yếu tố rất khó khăn, việc thúc đẩy và phát triển xã hội dân sự vẫn có thể thực hiện được trong một số hình thức nhất định, tùy thuộc vào các chiến lược và phương thức mà các nhóm, tổ chức dân sự có thể áp dụng. Dưới đây là một số yếu tố và chiến lược có thể giúp thúc đẩy xã hội dân sự trong điều kiện hiện tại: 1. Xây dựng các tổ chức dân sự hợp pháp trong khuôn khổ pháp luật • Tận dụng các hình thức hợp pháp: Trong khi nhiều tổ chức xã hội dân sự độc lập bị hạn chế hoặc bị đàn áp, một số tổ chức có thể hoạt động trong khuôn khổ pháp luật, mặc dù các hoạt động của chúng có thể bị giám sát chặt chẽ. Các nhóm hoạt động trong các lĩnh vực như giáo dục, bảo vệ quyền lợi người lao động, bảo vệ môi trường, hay các tổ chức thiện nguyện có thể tận dụng các cơ chế chính thức để gây ảnh hưởng và thu hút sự tham gia của công dân. • Tạo dựng mạng lưới liên kết: Các tổ chức xã hội dân sự có thể hoạt động dưới hình thức mạng lưới, dù không trực tiếp đối đầu với nhà nước. Một số tổ chức có thể hoạt động trong phạm vi an toàn, nhưng vẫn có thể tạo ra một lực lượng mạnh mẽ thông qua sự liên kết và phối hợp. 2. Xử dụng công nghệ và mạng xã hội • Mạng xã hội và internet: Công nghệ, đặc biệt là mạng xã hội, là công cụ quan trọng để tạo ra các kênh thông tin, truyền bá ý tưởng và tổ chức các phong trào dân sự mà không bị phát hiện ngay lập tức. Các nhóm dân sự có thể sử dụng Internet để kết nối, trao đổi thông tin, và thảo luận các vấn đề xã hội mà không bị sự kiểm duyệt của nhà nước giám sát một cách dễ dàng. • Tổ chức các hoạt động "ẩn danh" trực tuyến: Các phong trào có thể tiến hành hoạt động qua các nền tảng trực tuyến, chẳng hạn như tổ chức các cuộc thảo luận, chia sẻ tài liệu, và triển khai các chiến dịch công khai hoặc phản biện mà không gây sự chú ý của chính quyền ngay lập tức. 3. Thực hiện các hoạt động dân sự ôn hòa, không đối đầu trực tiếp • Tổ chức các hoạt động không bạo lực: Các phong trào dân sự có thể thúc đẩy các hoạt động ôn hòa như hội thảo, biểu tình không bạo lực (với quy mô nhỏ, kín đáo), các cuộc gặp gỡ cộng đồng, và các hoạt động truyền thông nhẹ nhàng để nâng cao nhận thức về các vấn đề xã hội. Các hoạt động này có thể diễn ra trong các khuôn khổ mà ít bị sự kiểm soát của chính quyền nhận diện. • Hoạt động dưới hình thức “lòng dân”: Một phương thức khác là thực hiện các hoạt động trong các cộng đồng nhỏ, không công khai hoặc không trực tiếp đối diện với nhà nước, nhưng vẫn có thể gây ảnh hưởng, chẳng hạn như qua các nhóm xã hội về bảo vệ môi trường, chăm sóc cộng đồng, hoặc các hoạt động giáo dục về quyền con người. 4. Xử dụng các phương thức đối thoại gián tiếp • Tạo ra cơ hội đối thoại với nhà nước: Mặc dù chính quyền Việt Nam có xu hướng kiềm chế sự tham gia của các nhóm dân sự, nhưng vẫn có những cơ hội cho đối thoại gián tiếp. Các nhóm dân sự có thể tiếp cận các cơ quan chính phủ qua các cuộc hội thảo, hội nghị, hoặc các cuộc đối thoại chính thức để nêu lên các vấn đề xã hội và yêu cầu cải cách mà không trực tiếp thách thức chính quyền. • Công khai các vấn đề nhưng không đối đầu trực tiếp: Các nhóm xã hội dân sự có thể tìm cách làm cho các vấn đề xã hội, như quyền lao động, quyền tự do ngôn luận, hay bảo vệ môi trường, trở thành vấn đề công chúng. Họ có thể tạo áp lực lên chính phủ thông qua việc lôi kéo sự chú ý của dư luận trong nước và quốc tế. 5. Kêu gọi sự hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế • Tận dụng sự hỗ trợ từ quốc tế: Các tổ chức xã hội dân sự có thể tận dụng sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế, các quốc gia và các nhóm quyền con người để nâng cao nhận thức toàn cầu về những vấn đề mà họ đang đối mặt. Sự chú ý từ quốc tế có thể giúp giảm thiểu sự đàn áp của nhà nước và tạo ra sức ép đối với chính quyền Việt Nam. • Tham gia vào các sáng kiến toàn cầu: Các nhóm xã hội dân sự có thể kết nối và tham gia vào các sáng kiến toàn cầu về quyền con người, môi trường, hoặc các vấn đề dân chủ để thu hút sự chú ý và hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế. 6. Tạo dựng những thay đổi từ trong cộng đồng nhỏ • Bắt đầu từ cộng đồng nhỏ: Dù khó khăn, nhưng xã hội dân sự có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ trong cộng đồng. Những tổ chức dân sự có thể tạo dựng niềm tin từ các nhóm nhỏ, gây dựng sự tham gia từ dưới lên, và từ đó xây dựng một lực lượng dân sự mạnh mẽ hơn trong tương lai. • Khuyến khích tư duy phản biện trong cộng đồng: Dân chủ và xã hội dân sự có thể được thúc đẩy từ việc nuôi dưỡng tư duy phản biện trong cộng đồng, tạo ra một thế hệ công dân tự do, dám nói lên tiếng nói của mình, đồng thời giữ gìn sự kết nối trong cộng đồng. Kết luận Việc thúc đẩy xã hội dân sự trong bối cảnh hiện nay ở Việt Nam là một thử thách lớn, nhưng không phải là không thể. Đặc biệt khi chính quyền và lực lượng an ninh kiểm soát chặt chẽ, các nhóm xã hội dân sự cần phải sáng tạo trong cách tiếp cận, sử dụng công nghệ, tổ chức các hoạt động ôn hòa, và tận dụng sự hỗ trợ quốc tế. Sự phát triển của xã hội dân sự không cần phải diễn ra một cách công khai hay đối đầu trực tiếp mà có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ trong cộng đồng và từ đó gây ảnh hưởng rộng hơn. Mặc dù vậy, sự kiên trì và khả năng đối phó với sự đàn áp là những yếu tố quan trọng để các phong trào dân sự có thể tồn tại và phát triển. Tạo dựng nhiều xã hội dân sự dù lớn hay nhỏ sẽ là những bước chân kết hợp được sức mạnh dân tộc. Bạn nghĩ sao? Mai Thanh Truyết Con đường dân chủ hóa Việt Nam - 2025

Con đường Dân chủ hóa Việt Nam Tổng thể - Phần I Việc mang lại dân chủ thực sự cho Việt Nam trong điều kiện độc tài đảng trị của Đảng Cộng sản Việt Nam (CSBV) hiện nay là một vấn đề phức tạp, đụng chạm đến nhiều yếu tố chính trị, xã hội và quốc tế. Tuy nhiên, có thể nhìn nhận từ nhiều phương diện khác nhau để từ đó tìm ra những cách thức khả thi trong công cuo5c dân chủ hóa trên. Có bốn yếu tố chánh yếu cần quan tâm; đó là: - Giáo dục về quyền làm chủ của ngưới công dân trong một quốc gia có chủ quyền – Ý thức và phát triển xã hội dân sự, - Gây sự chú ỳ của cộng đồng quốc tế (quốc tế vận), - Đối thoại trên căn bản mở rộng. Tăng cường nhận thức và giáo dục về quyền con người và dân chủ qua mạng lưới toàn cầu: • Giáo dục công dân: Cần có các chương trình giáo dục công dân về quyền tự do, quyền con người, dân chủ và pháp quyền. Điều này có thể thực hiện thông qua các nền tảng giáo dục không chính thức, truyền thông mạng xã hội, và các tổ chức xã hội dân sự. Nếu người dân nhận thức rõ ràng về quyền của mình, họ có thể yêu cầu thay đổi một cách uyển chuyển hơn, ôn hòa và đạt nhihiệu quả hơn. • Về việc xử dụng công nghệ và truyền thông: Mạng lưới toàn cầu và các mạng xã hội có thể là công cụ quan trọng giúp việc truyền bá tin tức và xây dựng cộng đồng công dân xã hội. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, việc xử dụng các nền tảng này phải đối mặt với sự kiểm soát và giám sát chặt chẽ của chính quyền CSBV; vì vậy, cần phải hết sức kín đáo khi trao đổi lẫn nhau. Luôn luôn đề phòng “phía bên kia cài người vào… Xây dựng và phát triển xã hội dân sự: • Xây dựng và phát triển các tổ chức xã hội dân sự độc lập: Tạo ra các tổ chức, hiệp hội dưới dạng tổ chức văn hóa, văn nghệ, cải lương, thi họa, nhóm cộng đồng có tính chất độc lập khỏi sự dòm ngó, chú ý và kiểm soát của nhà nước, mà chỉ chịu sự giám sát của người dân. Các tổ chức này có thể hoạt động trong các lĩnh vực giáo dục, bảo vệ quyền lợi người lao động, môi trường, đặc biệt không bàn đến những vấn đề nhạy cả của nhà cầm quyền. • Tổ chức các phong trào hòa bình: Một khi tổ chức đã có quy cũ và lớn mạnh, cần bước thêm một bước nữa là phát triển các phong trào đòi hỏi quyền lợi căn bản như quyền được phát biểu quan điểm, đóng góp ý kiến, tổ chức hội họp…của người dân một cách ôn hòa và không bạo lực. Những phong trào này có thể ảnh hưởng đến chính quyền thông qua việc xây dựng sức mạnh cộng đồng và gây áp lực xã hội. Mục đích nhằm tiến đến việc thành lập một đối trọng hợp pháp trước chánh quyền. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế và thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế: • Kêu gọi sự can thiệp quốc tế: Việt Nam có thể gia nhập các công ước quốc tế về nhân quyền, qua đó tăng cường sức ép từ cộng đồng quốc tế đối với chính quyền Việt Nam để thúc đẩy cải cách. Các xã hội dân sự (NGO) độc lập sẽ đóng một vai trò quan trọng trong việc vận động quốc tế để từ đó tạo nên sức ép cho CSBV trong các nghị quyết, quyết định có tính cách đàn áp hay bóp nghẹt ngươi dân như Nghị quyến 36 năm 2004, Nghị quyết 1334, 2023, và gần đây nhứt Nghị quyết 147 năm 2024 áp lực lên việc kiểm soát đi lại và kiểm soát nội dung, quan điểm của cá nhân trên mạng toàn cầu như Facebook, Email v.v… của người trong nước lẫn ngoài nước. • Tận dụng các mối quan hệ quốc tế: Các tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ và các quốc gia có thể là đối tác quan trọng trong việc hỗ trợ cho các phong trào dân chủ hóa ở Việt Nam. Điều này có thể giúp tạo ra một nền tảng chính trị vững chắc hơn cho sự thay đổi và nhà cầm quyền sẽ thận trọng hơn trong việc đàn áp hay triệt tiêu. Tạo ra các cuộc đối thoại chính trị • Khuyến khích đối thoại giữa các bên: Mặc dù hiện tại Đảng Cộng sản Bắc Việt hiện nay có thể không dễ dàng chấp nhận đối thoại với các lực lượng đối lập, nhưng việc xây dựng các cơ chế đối thoại trong xã hội (chẳng hạn các diễn đàn, hội nghị) có thể là bước đầu tiên hướng tới việc cải cách chính trị. Các cuộc đối thoại phải tập trung vào các vấn đề quan trọng như quyền tự do ngôn luận, quyền bầu cử tự do, quyền lập hôi, và các vấn đề liên quan đến pháp luật trong lãnh vực nhân quyền. • Khuyến khích tham gia chính trị từ dưới lên: Các nhóm, tổ chức chính trị và xã hội có thể thúc đẩy các cuộc thảo luận và ý tưởng về một hệ thống chính trị đa đảng hoặc các cơ chế dân chủ khác. Điều này có thể khiến cho nhà cầm quyền thấy rõ lợi ích của việc cải cách hay thay đổi một vài khía cạnh “thiếu dân chủ” của họ trong việc điều hành quốc gia. Xây dựng sự đoàn kết của các lực lượng dân chủ • Tạo ra sự đoàn kết giữa các lực lượng dân chủ trong và ngoài nước: Các lực lượng đối lập và phong trào dân chủ có thể hợp tác để tạo ra một phong trào mạnh mẽ, xuyên quốc gia, và có ảnh hưởng. Việc này có thể diễn ra qua các cuộc họp, hội thảo quốc tế, và các chiến dịch chung trong việc xây dựng xã hội như thành lập những đội như: vệ sinh đường phố, cổ súy và vận động dân chúng ý thức về việc bảo vệ môi trường chung như quét dọc, thu lượm rác và kêu gọi đừng xả rác trong các khu hẻm, khu chung cư ở các cao ốc v.v… Những việc tuy nhỏ nhặt nhưng từ đó tạo ra lòng tin yêu với bà con sống chung quanh. Từ đó, trong các buổi họp mặt khu phố, có thể gợi ý thêm nhiều quan điểm như cải tạo xã hội, vấn đề nhân quyền và các quyền dân sự trong một xã hội mở hay tự do. • Đẩy mạnh các chiến dịch nhân quyền và dân chủ: Một khi đã dủ lớn mạnh vì có nhiều “cán bộ” và niềm tin của “bà con”, các tổ chức xã hội lần lần tiến dần đến việc nâng cao ý thức vận động quốc tế. Những chiến dịch này cần phải được tổ chức có tính toàn cầu, thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế và đặc biệt là truyền thông quốc tế để tạo ra áp lực đối với chính quyền. Xây dựng các giải pháp và cơ chế cải cách từ bên trong • Thúc đẩy cải cách nội bộ Đảng Cộng sản: Vấn đề là làm sao thúc đẩy sự thay đổi hay cải cách trong và ngoài đảng mà tránh được sự khước từ của họ ngay từ đầu. Dù khó khăn, một số nhà quan sát tin rằng có thể thúc đẩy các cải cách chính trị từ trong nội bộ Đảng, thông qua việc cổ vũ cho các lãnh đạo trẻ có tư tưởng đổi mới. Tuy nhiên, điều này đụng phải thách thức lớn khi Đảng Cộng sản đang còn giữ quyền kiểm soát rất chặt chẽ, nhứt là trong nội bộ đảng. Bất cứ một đảng viên nào dù lớn hay nhỏ có thể bị triệt tiêu ngay khi đảng khám phá hay nghi ngờ một điều gì đó bất lợi cho đảng do đảng viên đó gây ra. • Cải cách thể chế chính trị: Khi thực hiện nhiều bước kể trên tương đối suông sẻ, việc cải cách dần dần thể chế chính trị từ độc tài đảng trị, cho đến độc tài cá nhân…sang dân chủ có thể là một cách tiếp cận “nhẹ nhàng”. Việc mở rộng tự do ngôn luận, tạo ra các cuộc bầu cử tự do và công bằng, và xây dựng một hệ thống pháp lý độc lập là những yếu tố then chốt lần lần được thiết lập. Nên nhớ, dục tốc bất đạt. Rất cần kiên nhẫn đối với Cộng sản Tổng kết Việc mang lại dân chủ thực sự cho Việt Nam trong bối cảnh hiện nay đụng phải rất nhiều thử thách, từ sự kiểm soát của Đảng Cộng sản, đến sự kiểm duyệt truyền thông và các cuộc đàn áp chính trị trong việc bảo vệ quyền lực của đảng. Tuy nhiên, việc kết hợp các phương pháp từ cải cách giáo dục, xây dựng xã hội dân sự, tận dụng các mối quan hệ quốc tế và thúc đẩy đối thoại chính trị có thể là những cách thức khả thi để từng bước tạo ra những thay đổi tích cực. Những thay đổi này có thể diễn ra từ từ, nhưng nếu các lực lượng dân chủ đoàn kết và có chiến lược rõ ràng, cơ hội cho một Việt Nam dân chủ hơn trong tương lai vẫn có thể trở thành hiện thực. Tất cả đòi hỏi sự quyết tâm, mức thành tín, và sự đoàn kết của người trong và ngoài nước. Cái ngã và sự nghi kỵ chính là hai kẻ thù của bất cứ tổ chức dân sự độc lập nào. Mời đọc tiếp: Phần II - Thúc đầy xã hội dân sự Phần III- Giáo dục công dân như thế nào? Phần IV – Đẩy mạnh hợp tác quốc tế Phần V – Tạo ra đối thoại với CSBV Phần VI – Xây dựng và Kết hợp các lực lương chánh trị trong và ngoài nước Phần VII – Có thể thực hiện cải cách từ bên trong hay không> Phần VIII – Làm sao thay đổi/thay thế tư duy người cộng sản? Mai Thanh Truyết Con đường Dân chủ hóa Việt Nam – 2025