RADIO VVA TALKSHOW — GỪNG CAY, MUỐI MẶN
Ngày
17/9/2026
MUỐI
TRONG ẨM THỰC VÀ SỨC KHỎE - PHẦN 1 —
Thời
lượng: 22 phút
HOST:
Chị LIÊN BÍCH
GUEST:
Gs. MAI THANH TRUYẾT
GUEST:
NGUYÊN THỦY
LIÊN BÍCH: Kính chào quý thính giả.
Trong buổi nói
chuyện hôm nay, chúng ta
nói về một thứ rất nhỏ. Nhỏ đến mức đôi khi rơi vài hạt xuống bàn, chúng ta
cũng chẳng buồn nhặt lên. Nhưng thiếu nó, một món ăn có thể trở nên nhạt nhẽo. Thiếu
nó hoàn toàn, cơ thể con người cũng không thể hoạt động bình thường. Và nếu
dùng quá nhiều, nó lại trở thành một trong những vấn đề đáng quan tâm đối với sức
khỏe. Đó là… MUỐI.
Cùng
Liên Bích trong chương trình hôm
nay là Giáo sư Mai Thanh Truyết và Nguyên Thủy.
Xin
kính chào anh MT Truyết và Nguyên Thủy.
MAI
THANH TRUYẾT: Xin
chào cô Liên Bích, Nguyên Thủy và
quý thính giả.
Đúng
như cô LIÊN BÍCH vừa nói, muối
nhìn thì rất đơn giản nhưng thực ra là một chất rất thú vị.
Nó nằm
ở giao điểm giữa hóa học, sinh học, ẩm thực, lịch sử và văn hóa. Chúng ta cần
muối. Nhưng chúng ta cũng phải biết cách sống
với muối.
NGUYÊN
THỦY: Xin chào chị Liên Bích, Nhà Hóa học
Mai Thanh Truyết và quý
thính giả.
Đề
tài hôm nay gắn liền với đời sống của chúng ta. Nhưng vì ở quá gần. Cho nên
chúng ta không còn nhìn thấy
sự đặc biệt của nó nữa. Thưa chị Liên Bích và quý vị, có bao
giờ chúng ta cầm một hạt muối lên và tự hỏi: Tại sao một vật nhỏ bé như vậy
lại có thể làm thay đổi cả một món ăn
và
góp phần thay đổi tình trạng sức khỏe trong đời sống con người?
LIÊN BÍCH: Như Nguyên Thủy vừa nêu trên.
Vậy
thì LIÊN BÍCH xin bắt đầu với một câu hỏi đơn
giản nhất với anh MAI THANH TRUYẾT, MUỐI thực
chất là gì, và đóng vai trò gì trong cuộc sống của chúng ta?
MAI
THANH TRUYẾT: Thưa cô Liên Bích và quý thính giả,
Muối
ăn thông thường mà chúng ta gọi là table salt gồm
hai thành phần: Sodium
Và chloride.
Điều rất
thú vị là khi đứng riêng lẻ dưới dạng nguyên tố, sodium và chlorine có
những tính chất hoàn toàn khác. Nhưng
khi kết hợp thành sodium chloride, chúng tạo nên một hợp chất ổn định mà con
người đã sử dụng từ hàng ngàn năm. Chính sodium đóng vai trò rất quan trọng
trong cảm nhận vị mặn của chúng ta.
LIÊN BÍCH: Vậy tại sao con người lại thích vị mặn?
Có phải
chỉ vì chúng ta được cha mẹ cho ăn mặn rồi thành quen không anh chị?
NGUYÊN THỦY: Không hẳn là như vậy, thưa chị
và quý vị.
Không
chỉ là thói quen, phía
sau đó là một tiến hóa sinh học.
Sodium là một khoáng chất
thiết yếu cho sức khỏe con người.
Cơ thể cần sodium để duy
trì cân bằng dịch thể,
hoạt động thần kinh, sự co giãn cơ bắp và nhiều chức năng sinh lý khác. Đó là:
·
Điều
hòa huyết áp & thể tích máu -
Hấp thu dưỡng
chất
- Cân bằng pH trong máu - Bảo vệ tế bào - và Hỗ trợ chức năng thận.
Vì vậy
cơ thể con người có những
cơ chế để nhận biết sodium. Vị mặn là một trong những vị căn bản của con
người. Có thể nói hệ thống vị giác đang làm một công việc khá thông minh:
Một
ít thì hấp dẫn – Quá
nhiều thì cảnh báo.
LIÊN BÍCH: Nghe Nguyên
Thủy kể ra thì mới thấy Sodium quan trọng đến thể.
MAI THANH TRUYẾT: Thưa đúng vậy cô
Liên Bích.
Vì vậy chúng ta nên biết sự khác biệt của Sodium (Natri -
chất muối) và Muối ăn ((NaCl - table
salt).
Theo Bảng so sánh căn bản Phân loại tuần hoàn thì Sodium
là một nguyên tố hóa học
(kim loại kiềm, ký hiệu 
). Chứa 100% nguyên tố Sodium. Có sẵn tự nhiên trong thực phẩm như trong
thịt,
sữa, rau củ hoặc chất phụ gia (MSG, baking soda). Muối ăn (NaCl) Là một hợp chất hóa học (Sodium
Chloride - 
). Với thành phần Tỷ
lệ khoảng 40% Sodium và 60% Chloride.
Là gia
vị được nêm nếm vào thức ăn hoặc dùng để bảo quản. Vì muối ăn chỉ chứa 40%
sodium, cho nên lượng
sodium chúng ta hấp thụ vào cơ thể luôn nhỏ hơn khi ăn muối thường.
- Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế
Thế giới thì lượng hấp
thụ tối đa cho một
người là
2g Sodium/ngày, tương đương với khoảng 5g
Muối ăn/ngày (khoảng 1 muỗng
cà phê).
- Cũng theo Tổ chức Y tế
Thế giới, lượng
sodium trung bình của người trưởng thành trên thế giới hấp thụ năm 2021 được ước tính khoảng 4.278
milligram mỗi ngày. Tương đương khoảng 11 gram muối. Nói cách khác, hơn gấp đôi mức
khuyến nghị.
LIÊN BÍCH: Vậy thì có
người hỏi: “Tại sao tôi ăn mặn mà vẫn bị sodium thấp?
Thấp đến nổi phải nhập viện? Có vẻ mâu thuẩn phải không
anh Truyết?
MAI THANH TRUYẾT: Xin thưa, thực ra không mâu thuẫn.
Điều
quan trọng là phải phân biệt giữa muối mình ăn vào và nồng độ sodium
trong máu.
Sodium
trong máu không phụ thuộc vào mình ăn bao nhiêu muối. Nó còn phụ thuộc rất lớn
vào lượng nước trong cơ thể. Nếu cơ thể giữ quá nhiều nước, sodium trong
máu có thể bị pha loãng.
Khi đó
xét nghiệm cho thấy sodium thấp, mặc dù người đó vẫn ăn khá mặn.
NGUYÊN
THỦY: Thưa anh chị và quý vị,
Nói một cách rất dễ hiểu hơn thì giống như một nồi canh đã nêm nếm xong, đã đủ mặn. Nhưng nếu chúng ta lại đổ thêm quá nhiều nước, nồi
canh sẽ bị lạt. Sodium trong cơ thể cũng vậy. Có
khi không phải cơ thể thiếu sodium tuyệt đối, mà là lượng nước trong cơ thể quá nhiều so với sodium, làm nồng độ sodium bị pha loãng.
Vậy
Nguyên Thủy xin tóm lại một
câu rất dễ nhớ:
Muối
là thứ chúng ta ăn. Sodium
là một thành phần của muối.
Còn
sodium cần có là
sự cân bằng giữa
sodium và nước trong cơ thể.
LIÊN BÍCH: Vậy thì Khoa học giải thích thế nào về việc
sodium quá cao và huyết áp?
MAI
THANH TRUYẾT: Sodium
là một ion quan trọng trong việc điều hòa thể tích dịch ngoại bào.
Khi lượng
sodium quá cao, cơ thể phải điều chỉnh cân bằng sodium và nước. Ở nhiều người,
chế độ sodium cao góp phần làm huyết áp tăng. Huyết áp cao lâu dài lại là một yếu
tố kéo qua
nguy
cơ quan trọng của bệnh tim mạch và stroke. Mức độ nhạy cảm với sodium không giống
nhau ở tất cả mọi người. Có người phản ứng mạnh hơn. Có người ít hơn. Giảm hàm lượng sodium là một trong những biện pháp quan trọng
để giảm bị cao huyết áp và bệnh
tim mạch.
LIÊN
BÍCH: Nhưng có người nghe đến đây sẽ nói: “Thế từ ngày mai tôi bỏ muối hoàn toàn.”
Có nên hay không?
MAI THANH TRUYẾT:
Thưa cô Liên
Bích và quý vị, xin nhắc lại câu đã
nói trên là:
Một
ít thì hấp dẫn – Quá
nhiều thì cảnh báo.
Vì vậy ngay
cả cơ thể cũng dạy chúng ta một nguyên tắc: Không phải cái gì cần thiết thì
càng nhiều càng tốt. Chẳng hạn như: Muối, Nước, Ánh sáng ….Nhưng trong sinh học cũng như
trong đời sống, chữ quan trọng
hơn hết là chữ: Cân bằng.
LIÊN
BÍCH: Liên Bích cũng nghe nói :
“Sự
cân bằng là gốc rễ trí tuệ của sự bình yên,
và
bền vững trong cuộc sống. Bây
Liên Bích xin giờ chuyển từ
cơ thể sang nhà bếp.
Tại
sao chỉ một chút muối lại có thể làm món ăn ngon hơn rất nhiều?
NGUYÊN THỦY: Nguyên Thủy
xin được tiếp lời trước khi anh Truyết đưa ra những giải thích khoa học về ứng
dụng của Muối. Thưa chị
Liên Bích và quý thính giả, nói về muối dùng trong bếp hằng ngày
có thể
làm món ăn ngon hơn thì chúng ta có 5 loại muối phổ biến trong ẩm thực:
- Muối tinh luyện: chúng ta dùng hằng ngày, có chất
I-ốt/Iodine.
- Muối biển: giữ được nhiều khoáng chất tự
nhiên.
- Muối hột: Hạt to, chưa tinh chế, dùng để ướp thức ăn hoặc muối dưa, ướp cá.
- Muối hồng Himalaya: Pink salt. Không tinh chế, chứa nhiều loại khoáng chất
và oxit sắt là yếu
tố tạo ra màu hồng của muối.
- Muối Kosher: Hạt to, xốp, dùng để ướp thực phẩm.
Ban đầu,
theo luật ăn kiêng truyền thống Kosher của
người Do Thái, loại
muối này chủ yếu dùng để
rút sạch máu ra khỏi thịt. Chữ "Kosher"có nghĩa là "phù hợp", "đúng
đắn" hoặc "được phép dùng.
Thêm vào đó, chúng ta còn có Muối có chất I-ốt/Iodine. Muối không chỉ tạo ra vị mặn. Đây là điều khá thú vị trong khoa học thực
phẩm. Muối có thể làm tăng cảm nhận một số hương vị khác
và đồng
thời làm giảm cảm nhận vị đắng trong một số món. Vì thế người đầu bếp giỏi
không dùng muối chỉ để làm món ăn “mặn”.
Họ
dùng muối để điều chỉnh tổng thể hương vị. Nếu đúng lượng, chúng ta
không nhất thiết phải nghĩ đến muối khi ăn. “Món này có vị muối.” Mà
chúng ta chỉ cảm thấy: “Món
này ngon hơn.”
Nguyên Thủy
nghĩ đây chính là nghệ thuật của muối. Muối ngon nhất đôi khi là lúc người
ta không nhận ra muối. Nó không cần đứng ra phía trước. Cụ thể nhất
là khi nấu chè nhất định phải “dằn một chút muối”. Muối cũng làm cho bưởi
bớt chua, làm cho dưa hấu ngọt hơn. Thậm chí thời nay “Cà phê Muối” cũng rất thịnh
hành. Ngoài ra, xin kể một vào mẹo vặt về muối
cho các bà nội trợ đây:
LIÊN BÍCH: Liên Bích cũng rất thích cà phê Muối
đó Nguyên Thủy.
Còn
iodized salt thì sao? Tại sao muối lại được bổ sung iodine?
MAI
THANH TRUYẾT:
Iodine
là vi chất rất quan trọng cho chức năng tuyến giáp trạng và đặc biệt quan trọng cho sự phát
triển não bộ của thai nhi và trẻ nhỏ. Ở nhiều nơi trên thế giới trước đây, thiếu
iodine từng là vấn đề sức khỏe cộng đồng đáng kể. Một chiến lược rất thành công
là bổ sung iodine vào muối vì muối là thứ hầu như mọi gia đình đều sử dụng.
Chúng
ta nên giảm lượng sodium quá mức. Nhưng
số muối chúng ta sử dụng vẫn nên là muối có iodine, theo khuyến nghị y tế
công cộng phù hợp. Giảm muối không có nghĩa là từ bỏ nguyên tố Iod.
LIÊN
BÍCH:
Một vấn
đề khác khá mới là loại muối
có sodium thấp - low-sodium salt hay loại muối thay thế (sodium) - salt substitute. Đó là gì?
MAI
THANH TRUYẾT:
Một số
loại salt substitute thay một phần sodium chloride bằng potassium chloride. Mục
tiêu là giảm sodium, đồng thời tăng potassium. Tổ chức Y Tế
Thể Giới hiện
có khuyến nghị có điều kiện về việc sử dụng loại muối sodium thấp có potassium
cho một số người. Nhưng
không phải ai cũng thích hợp.
Vì vậy
chúng ta không nên nói rằng “potassium salt tốt cho tất cả mọi người”.
LIÊN
BÍCH: Thưa anh Mai Thanh Truyết, trước khi kết thúc phần đầu,
xin
cho quý thính giả vài cách rất thực tế để giảm sodium mà vẫn ăn ngon.
MAI
THANH TRUYẾT: Thứ nhất, đọc nhãn hiệu dinh dưỡng - nutrition label trên bao bì và để ý mục sodium.
Thứ
hai, hạn chế những thực phẩm chế biến chứa sodium cao nếu chúng ta ăn thường
xuyên.
Thứ
ba, khi nấu ăn có thể giảm muối từ từ thay
vì cắt giảm đột ngột.
Vị
giác có khả năng thích nghi theo thời gian.
Thứ
tư, sử dụng các loại rau quả, gia vị,
tiêu, tỏi, hành, chanh, giấm, gừng và những hương liệu khác để tạo chiều sâu
cho món ăn mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào muối.
Và cuối
cùng, nhớ rằng các loại nước chấm/ nước sauce cũng là một nguồn cung cấp sodium cho cơ thể.
NGUYÊN
THỦY: Nguyên Thủy đặc biệt
thích điểm giảm từ từ.
Bởi có
nghiên cứu cho thấy sau một thời gian giảm sodium, khẩu vị của con người cũng
có thể thay đổi. Món mình từng cho là “nhạt” dần dần có thể trở thành vừa miệng.
LIÊN
BÍCH: Hay quá. Từ một hạt muối chúng ta đã đi qua môn hóa học rồi - chemistry,
vị giác, bảo quản thực phẩm, nước mắm, huyết áp, iodine và cả thói quen ăn uống.
Nhưng hình như vẫn còn thiếu một nửa câu chuyện. Bởi người Việt thường hay nhắc đến: “Muối
mặn gừng cay.”
Tại
sao lại đem hai thứ trong nhà bếp để nói về lòng người?
Tại
sao “ăn cùng một hạt muối” lại có thể trở thành biểu tượng của tình nghĩa?
Tại
sao muối lại đi vào ca dao, tục ngữ, lịch sử, ký ức và cả quan hệ giữa người với
người?
NGUYÊN
THỦY: Thưa chị Liên Bích và quý thính giả,
Có lẽ
bởi con người không chỉ ăn muối.
Qua
hàng ngàn năm, chúng ta đã trao cho hạt
muối một ý nghĩa.
LIÊN
BÍCH: Và đó chính là câu
chuyện của phần hai:
Từ
vị mặn trên đầu lưỡi… đến cái mặn mà trong lòng người.
Xin
quý thính giả ở lại với chúng tôi. Bởi
đôi khi, muốn hiểu một dân tộc, không nhất thiết phải bắt đầu từ những điều thật
lớn.
Có thể
bắt đầu…từ một bữa cơm.
Tiếp PHẦN 2 - BẮT ĐẦU PHẦN HAI
PHẦN
2 — TỪ HẠT MUỐI ĐẾN TÌNH NGHĨA
LIÊN BÍCH: Cám ơn quý
vị đã trở lại với phần 2 của chương trình.
PHẦN
2 — MUỐI TRONG VĂN HÓA VÀ ĐỜI SỐNG CON NGƯỜI
LIÊN
BÍCH: Kính thưa quý
thính giả,
Trong
phần đầu, chúng ta nhìn hạt muối bằng con mắt của khoa học. Bây giờ xin mời quý
vị cùng chúng tôi nhìn hạt muối bằng một con mắt khác. Bởi có một điều rất lạ: Một chất hóa học đơn giản như sodium
chloride…lại xuất hiện trong lịch sử, tôn giáo, phong tục, ngôn ngữ, ca dao
và ký ức của rất nhiều dân tộc.
Xin anh Mai Thanh Truyết cho biết, tại sao muối lại có một vị trí đặc biệt
như vậy trong lịch sử loài người?
MAI
THANH TRUYẾT: Muốn
hiểu điều này, chúng ta phải trở về thời chưa có tủ lạnh. Ngày nay thiếu muối,
chúng ta chạy ra siêu thị.
Nhưng trong hàng ngàn năm lịch
sử, muối không phải lúc nào cũng dễ có. Trong những xã hội phụ thuộc vào việc dự
trữ thực phẩm qua mùa đông hoặc vận chuyển thực phẩm đi xa, khả năng bảo quản bằng
muối có giá trị rất lớn.
Vì vậy,
muối từng trở thành một hàng hóa chiến lược. Nơi có muối hình thành là hoạt
động khai thác. Có thương mại. Có những tuyến vận chuyển. Có thuế. Có quyền kiểm soát. Có những cộng đồng được hình thành quanh
nguồn muối.
Nói
cách khác, Muối không chỉ đi qua
nhà bếp. Muối đã từng đi qua cả kinh tế và quyền lực.
Chúng ta đã từng biết Thánh Gandhi giải
ách thống trị của người Anh và dành lại độc lập cho Ấn Độ cũng nhờ muối bắng
cách kêu gọi không đóng thuế muối đó sao!
Có lẽ
người hiện đại khó hình dung vì một hộp muối
bây giờ quá rẻ.
Giá cả
hiện nay dễ làm chúng ta quên giá trị lịch sử của nó.
Viện Smithsonian từng gọi muối là một trong những thực phẩm
nền tảng của văn minh,
NGUYÊN
THỦY: Nguyên Thủy thấy đây là
một nghịch lý rất đẹp.
Có
những thứ ngày xưa quý vì khan hiếm. Ngày nay rẻ vì có quá nhiều.
Nhưng
khi nó trở nên rẻ, mình lại dễ quên câu chuyện đã tạo nên giá trị của nó.
LIÊN
BÍCH: Và có lẽ vì quá gần
gũi với đời sống mà muối đi vào ngôn ngữ.
Riêng
tiếng Việt đã có rất nhiều chữ liên quan tới “mặn”. Mặn mà. Đậm đà. Muối
mặn gừng cay.
Ăn mặn
nói ngay… Nguyên Thủy thấy hình ảnh
nào đẹp nhất?
NGUYÊN
THỦY: Thưa chị, chắc chắn với
đề tài hôm nay, Thủy nghĩ đến 2 câu ca
dao:
“Tay bưng dĩa muối chấm gừng
Gừng cay muối mặn xin đừng bỏ nhau”
Đây là
một bài ca dao sâu sắc đến kỳ
lạ. Nếu nhìn nghĩ kỹ. Người xưa không lấy vàng. Không lấy ngọc. Không lấy trăng sao. Họ lấy hai thứ bình
dân nhất trong bếp: muối
và gừng. Rồi dùng nó để
nói về lời hứa của một đời người. Trong cuộc sống hôn nhân, ngoài những ngày
hạnh phúc, ai cũng có
lúc hiểu lầm, có lúc mất mát.
Có những
năm tháng rất khó khăn …Nhưng
điều làm thành nghĩa vợ chồng không phải là chưa từng trải qua cay đắng. Mà là: đã cùng nhau trãi qua mà vẫn còn đi bên
nhau.
LIÊN
BÍCH: Nguyên Thủy vừa
đưa nhan đề “Gừng Cay – Muối Mặn” sang một nghĩa hoàn toàn khác.
Anh
Truyết nghĩ tại sao lại là hai hình ảnh “Gừng và Muối” ?
MAI
THANH TRUYẾT: Có
lẽ trước hết vì chúng gần gũi. Gừng có cái cay đặc trưng. Muối có cái mặn đặc biệt. Thời gian trôi qua
nhưng người dân quan sát thấy những đặc tính ấy vẫn còn. Vì thế trong tư duy
dân gian, gừng cay và muối mặn trở thành hình ảnh rất thích hợp để nói về một
tình nghĩa không dễ phai.
Điều
thú vị là người bình dân dùng kinh nghiệm vật chất để biểu đạt một khái niệm rất
trừu tượng: sự thủy chung.
NGUYÊN
THỦY: Vì có lẽ cái hay của
câu này nằm ở đó.
Gừng
cay không hứa đời sẽ dễ.
Muối
mặn không hứa đời sẽ ngọt.
Nó
chỉ hứa rằng nghĩa tình sẽ không nhạt phai.
LIÊN
BÍCH: Câu này Liên Bích
xin giữ lại.
Thưa anh Mai Thanh Truyết,
ngoài Việt Nam, muối còn có ý nghĩa biểu tượng trong nhiều nền văn hóa khác?
MAI
THANH TRUYẾT: Có, thưa cô
Liên Bích.
Do muối
từng quý, có khả năng bảo quản và hiện diện thiết yếu trong đời sống, nhiều nền
văn hóa đã gắn muối với sự tinh sạch, sự trường tồn, lòng hiếu khách hoặc giao
ước. Ngoài Việt Nam, muối giữ vị trí vô cùng đặc biệt trong đời sống tâm linh,
tôn giáo và văn hóa của rất nhiều quốc gia trên thế giới.
Văn
Hóa Do Thái & Công Giáo
- Giao ước vĩnh cửu: Trong Kinh Thánh, "Giao ước
muối" (Salt Covenant) đại diện cho sự cam kết vĩnh cửu, không bao giờ
đổi thay giữa con người và Thiên Chúa.
- Bản chất của người tín hữu: Chúa Giê-su gọi các môn đệ là "Muối
cho đời", mang ý nghĩa nhắc nhở họ sống có giá trị, ướp mặn tình
thương và bảo vệ thế giới khỏi sự tha hóa.
Văn
Hóa Nhật Bản (Thần Đạo - Shinto)
- Tẩy uế và làm sạch (Harae): Rắc muối (Morijio) là nghi
thức thanh tẩy quan trọng để xua đuổi tà khí. Người Nhật thường đặt những
chén muối nhỏ hình chóp ở lối vào nhà hàng, quán ăn để mang lại may mắn và
xua đuổi năng lượng xấu.
- Võ sĩ Sumo: Trước mỗi trận đấu Sumo, các võ sĩ
đều bốc một nắm muối ném vào đài đô vật để làm sạch sàn đấu và cầu mong sự
an toàn.
Văn
Hóa Phương Tây & Hy Lạp - La Mã Cổ Đại
- Nền tảng của sự mộc mạc & Hiếu
khách: Người La Mã
cổ đại có câu nói "Không có gì hữu ích hơn mặt trời và muối".
Ở nhiều quốc gia Đông Âu và Nga, nghi thức chào đón khách quý bằng "Bánh
mì và Muối" (Bread and Salt) tượng trưng cho lòng hiếu
khách, sự hòa bình và tình bằng hữu chân thành.
- Điềm báo & Biểu tượng xua đuổi
cái ác: Ở phương
Tây, làm đổ muối được coi là điềm xấu (xuất hiện trong bức họa Bữa Ăn Tối
Cuối Cùng của Leonardo da Vinci). Để giải trừ vận xui, người ta thường
bốc một nhúm muối ném qua vai trái.
Văn
Hóa Ấn Độ (Ấn Độ Giáo)
- Sự sống và may mắn: Muối được sử dụng trong các nghi lễ
cầu an, đám cưới và nghi thức tân gia (Diwali/Griha Pravesh) để thu hút
năng lượng tích cực và chúc phúc cho gia chủ.
- Tượng trưng cho tự do: "Cuộc đi bộ biểu tình muối"
(Salt March) do Mahatma Gandhi khởi xướng năm 1930 đã biến hạt muối
thành biểu tượng lịch sử cho tinh thần bất bạo động và nền độc lập của Ấn
Độ.
Trong
nhiều truyền thống tôn giáo, muối cũng xuất hiện trong nghi thức hoặc văn bản
thiêng.
LIÊN
BÍCH: Trở lại với Việt
Nam.
Ngoài
ca dao, theo Nguyên Thủy,
muối xuất hiện trong ký ức người Việt như thế nào?
NGUYÊN
THỦY: Thưa chị Liên Bích và quý thính giả. Nguyên Thủy nghĩ đến:
Cơm với
muối mè. Cơm với nước mắm kho quẹt. Trái
cây chấm muối. Rau luộc chấm nước mắm. Một
con cá muối chiên. Một hũ
dưa muối. Vì con người không chỉ nhớ vị của
món ăn. Chúng ta nhớ người đã ngồi cùng bàn khi mình ăn món ấy.
LIÊN
BÍCH: Đây là một điểm rất
hay.
Tức là
ký ức về thức ăn thực ra là ký ức về con người.
NGUYÊN
THỦY: Có khi một nồi cá kho tộ
của Mẹ không ngon hơn mọi nồi cá kho tộ
khác. Nhưng sau khi Mẹ không còn nữa, thìkhông nơi nào nấu đúng cái vị ấy. Không phải vì công thức đã mất. Mà bởi người nấu đã mất. Và từ đó chúng ta mới hiểu: Có những món ăn có một thành
phần mà công thức
không bao giờ ghi. Đó là sự hiện diện của một người mình thương.
LIÊN
BÍCH: Câu này chắc chạm
đến nhiều thính giả đang nghe
chúng ta hôm nay.
MAI
THANH TRUYẾT: Đây
cũng là một điều rất thú vị nếu nhìn bằng lăng kính khoa học.
Khứu
giác, vị giác và ký ức có những liên hệ rất mạnh. Một mùi hay một vị quen thuộc
có thể kích hoạt ký ức từ rất xa. Cho nên câu “mùi vị quê nhà” không chỉ là một
cách nói văn chương.
Nó phản
ánh một trải nghiệm tâm lý rất thật. Bởi vì “Muối và cá làm ra nước mắm.
Và nước mắm là một gia vị không thể thiếu trong tủ bếp người Việt.
LIÊN
BÍCH: Tức là cái lưỡi đã
cho ngôn ngữ một bộ từ vựng để nói về trái tim.
Nếu
như vậy thì vị “mặn” trong tiếng Việt
rất đặc biệt.
Một
món ăn có thể mặn quá. Nhưng
một con người “mặn mà” lại là một lời khen.
NGUYÊN
THỦY: Nguyên Thủy rất thú vị với định nghĩa về cái lưỡi của chị. Và đó là một điều rất đẹp.
Thưa chị Liên
Bích và quý vị, Muối đâu cần
chiếm hết món ăn. Chỉ cần đủ. Một chút
muối hòa tan và biến mất. Và
còn một điều nữa. Nếu muối chỉ nằm nguyên trong lọ muối thì nó không làm được gì cho món ăn. Muốn có
tác dụng, nó phải được trao
đi. Nó phải hòa vào thứ
khác. Có lẽ tài năng, kiến thức và ngay cả tình
thương cũng vậy. Nếu chỉ giữ cho mình, nó vẫn còn nguyên. Nhưng chưa chắc đã có ích. Và có khi sẽ
bị tự hủy. Chẳng hạn như Biển
Chết và Biển Hồ nằm trên biên
giới giữa Israel và Jordan.
Cả hai cùng
nhận nước từ sông Jordan và các nguồn
nước ngầm. Nhưng
Galilee nhận rồi cho đi, nên nước luôn luân chuyển và sự sống được nuôi
dưỡng. Biển Chết thì chỉ nhận mà không cho, nên muối ngày càng tích tụ
và sự sống dần biến mất. Cuộc đời cũng vậy. Điều ta nhận chỉ thật sự trở thành sự sống
khi biết trao đi. Hoặc nói một
cách khác: Giữ lại tất cả, lòng sẽ hóa mặn. Biết
trao đi, sự sống mới thăng hoa.”
MAI
THANH TRUYẾT: Hình như
Nguyên Thủy đang đưa hóa học
sang triết học rồi đấy.
NGUYÊN
THỦY: Nhưng chemistry
cho phép mà anh!
LIÊN
BÍCH: Hôm nay chúng ta
có một Hóa học gia và một
triết gia của… MUỐI.
NGUYÊN
THỦY: Nguyên Thủy xin nhận làm Triết
gia Muối. 😊
LIÊN
BÍCH: Nhưng nói nghiêm
túc, có một câu hỏi Liên Bích muốn cả hai anh chị cùng trả lời.
Nếu hạt
muối có thể chia sẻ một
bài học sống, anh chị sẽ
chọn bài học nào?
Thưa anh Mai Thanh Truyết?
MAI
THANH TRUYẾT: Từ
góc nhìn khoa học, tôi chọn chữ: cân
bằng.
Muối
là một minh họa rất hay cho thấy rằng sự sống thường không nằm ở hai cực. Sodium
cần thiết. Nhưng quá nhiều thì có
hại.
Trước
khi kết luận một vấn đề, hãy hỏi đủ điều kiện của nó.
LIÊN
BÍCH: Còn Nguyên Thủy?
NGUYÊN
THỦY: Có một điểm Nguyên Thủy thấy rất đúng giữa khoa học và văn hóa. Muối
có khả năng bảo tồn. Trong
ngôn ngữ của chúng ta, “muối mặn gừng cay” lại được dùng để nói về việc bảo tồn
nghĩa tình. Một bên là bảo tồn về mặt vật lý. Ở phía bên kia là sự bảo tồn con
người.
Muối
giữ thức ăn khỏi hư.Nghĩa giữ con người không phụ nhau.
LIÊN
BÍCH: Đây chắc chắn là
câu cần ghi lại.
Bây giờ,
trước khi kết thúc 45 phút hôm nay, Liên Bích muốn chúng ta quay về đúng nơi bắt
đầu.
Một hạt
muối. Xin anh Mai Thanh Truyết một
lời nhắn gởi tới quý thính giả.
MAI
THANH TRUYẾT: Tôi
xin nói rất đơn giản.
Hãy
trân trọng muối và sử
dụng Muối với sự hiểu biết.
Vì vậy hãy đọc nhãn thực
phẩm. Ăn thực phẩm tươi nhiều hơn. Giảm dần
sodium nếu đang sử dụng quá nhiều. Và nếu có những vấn đề sức khỏe đặc biệt,
hãy theo hướng dẫn của chuyên viên y tế.
Muối
cần thiết. Nhưng như rất
nhiều điều cần thiết khác trong cuộc đời, giá trị của nó nằm ở chỗ biết đủ.
LIÊN
BÍCH: Còn Nguyên Thủy?
NGUYÊN
THỦY: Thủy xin trở lại với
hai chữ:
Gừng
Cay – Muối Mặn. Có những
tình nghĩa không cần phải to tát.
Giống như chúng ta không
nhìn thấy muối trong món
ăn. Nhưng thiếu Muối, chúng ta sẽ nhận ra ngày lập tức. Nguyên Thủy xin gởi
lại chị Liên Bích và quý thính giả:
Một
chút muối làm món ăn đậm đà.
Một
chút gừng làm ấm lòng người ăn.
Một chữ NGHĨA làm cho tình người gắn bó dài lâu.
LIÊN
BÍCH: Thật đẹp.
Thưa quý vị,
Gừng vẫn cay. Muối vẫn mặn.
Xin
tình nghĩa
đừng nhạt theo năm tháng.
Xin cảm
ơn Giáo sư Mai Thanh Truyết và Nguyên
Thủy.
Và đặc
biệt xin cảm ơn quý thính giả đã cùng chúng tôi đi từ một hạt muối nhỏ bé trên
bàn ăn…
đến
câu chuyện lớn hơn về sức khỏe, văn hóa, ký ức và nghĩa tình con người.
Xin
kính chào và hẹn gặp lại quý vị trong chương trình kỳ tới.
https://drive.google.com/file/d/1PAsDrrtHkMOKZGBOFprNUVjIZaA1ZrGF/view?usp=drive_link
https://drive.google.com/file/d/1TatC2vJMC5ZKAqCuLZQJ9u3viaCAKvtr/view?usp=drive_link
